Samenvatting Economische Ontwikkelingen

De staat, ofwel de vorst, greep vaker in in het economisch leven.
Doel:
- Het vullen van de schatkist (ook door koloniale handel).
- Het nastreven van een gunstige handels- en betalingsbalans = Protectionisme: beschermen van de eigen markt.
Middelen om dit te bereiken:
- Het stimuleren van andere bedrijfsvoering: manufactuur en de groothandelaar respectievelijk ondernemer = BURGERIJ.
Waarom deed de vorst dit?
- Om te kunnen concurreren met de macht en rijkdom van andere landen (Spanje, Groot-Brittannië).

Doel van Engeland met de wet:
- De Engelse maritieme handel exclusief in eigen handen proberen te brengen om zo de schatkist te spijzen.
- Handel met en voor Engeland enkel voor eigen volk!
Welke concrete maatregelen werden getroffen?
- Britse schepen (bemanning voor minstens 3/4 Engels) verkregen het monopolie op de import uit alle Engelse en andere koloniale of overzeese niet-Europese gebieden.
- Europese goederen mochten slechts op Britse vaartuigen of op schepen van het land van herkomst naar Engeland getransporteerd worden.
- Uitzondering: uitspelen van geografie.

Ter bevordering van de scheepvaart en tot aanmoediging van de nationale maritieme handel.
Invoer van grondstoffen, gewassen of goederen uit Azië, Afrika of Amerika in het Gemenebest van Engeland of Ierland zal gebeuren op schepen waarvan de eigenaars inwoners zijn van dit Gemenebest en waarvan ook de kapitein en de meerderheid van de bemanning onderdanen van dit Gemenebest zijn.
Europese grondstoffen, gewassen en goederen in dit Gemenebest zullen worden ingevoerd op schepen waarvan de eigenaars inwoners zijn van dit Gemenebest, tenzij de buitenlandse schepen eigendom zijn van onderdanen van het land waarvan de grondstoffen, gewassen of goederen afkomstig zijn.
Navigation Acts:
- Geen goederen of grondstoffen die bijdragen aan groei of productie zullen geïmporteerd worden in Engeland, Ierland en Wales door schepen waar minder dan drie vierde van de schippers Engels zijn, en dat de schepen van Engelse makelij zijn en aangevoerd worden door een Engelse kapitein. Zo niet worden ze beschouwd als vreemde goederen en zullen de handelaars belasting verschuldigd zijn aan de Engelse koning.
- De handel met Azië, Afrika en Amerika wordt beperkt door de Act of Navigation tot schepen die afkomstig waren uit de (Britse) koninklijke gebieden.
John Reeves geeft een beschrijving van bepalingen uit de Navigation Acts (1651 en 1660).

Onder invloed van ontdekkingen en kolonisaties.
Tekort aan 'betalingsmiddelen' (liquiditeitsprobleem).
Het sterkst voelbaar in nieuwe 'Atlantische havensteden', waaronder Antwerpen in de gouden 16e eeuw.

De geleidelijke maar onherroepelijke verplaatsing van de lange afstandshandel van de Middellandse Zee naar de Atlantische kusten was beslissend voor de ontwikkeling van Antwerpen.
De stad volgde Venetië op om op zijn beurt zijn plaats aan Amsterdam af te staan.
Midden 16e eeuw: Antwerpen, centrum wereldeconomie! Waaruit blijkt dit?
- Tijdens voorspoedige jaren bereikten zowat 2500 schepen of ca. 250.000 ton Antwerpen en zijn voorhavens. Dit komt neer op vier keer het scheepsverkeer in Londen in 1580 en twaalf keer het volume van de vloot die jaarlijks vanuit de Amerikaanse kolonies Sevilla binnenliep.

Externe, geografische en interne oorzaken:
- Politiek: vorst benadeelde oude Vlaamse handelsstad Brugge ten gunste van Brabantse Antwerpen.
- Portugal: Antwerpen als “hub”, verdeelcentrum voor specerijenhandel Verre Oosten ➡ Duitse koper- en zilverhandelaren te Antwerpen (liquide middelen om Aziaten te betalen).
- Meer continentale ligging en gunstige getijdenwerking.
- Werf: haveninfrastructuur met kraanhoofd.
- Tijdelijke “jaarmarkten” kregen permanent karakter.
Belang van landbouw in de regio?
- Moest marktgericht kunnen zijn. ➡ Bloei nijverheid in de stad.
- Handelscontacten met Oostzeegebied extra graanimporten.
- Reeds aanwezige Engelse wol/textielhandel.
Externe factoren die van Antwerpen een centrum van de wereldhandel maakten.
- Samentreffen van Portugese specerijen, het Zuid-Duitse koper en zilver en het Engelse laken.
- De Scheldestad werd de centrale transitomarkt voor Europa en het brandpunt van de kapitalistische wereldeconomie.
- Commerciële bloei stimuleerde bestaande nijverheidstakken en trok er een aantal nieuwe aan, zoals de boekdrukkunst, de diamantbewerking, de zijdeweverij en de suikerraffinaderij.
- De expansie van Antwerpen was bewerkstelligd door externe factoren, maakte haar echter extra kwetsbaar.

Kopen en verkopen o.b.v. “stalen” met prijsafspraken (Futures).
Schuldbrieven (leningen).
Waardepapieren zoals de wisselbrief: ondertekend document gedekt door fysieke bewaring van edel metaal elders.
°geldcreatie.

De Verenigde Oostindische Compagnie, 17e - 18e eeuw.
Het beginkapitaal van de maatschappij bedroeg 600.000 gulden. Later werd het verhoogd tot 3.000.000 gulden en tenslotte tot 6.300.000 gulden.
Het kapitaal wordt verdeeld in schijven van 3000 gulden die men een aandeel noemt; er zijn dus 2100 aandelen.
De huidige aandelen zijn 565 gulden in plaats van de 100 oorspronkelijke gulden waard. Dat betekent dat de oorspronkelijke aandelen van 3000 gulden nu 16950 gulden waard zijn.
Die waarde blijft niet onveranderlijk: ze stijgt of daalt afhankelijk van de goede of slechte gang van zaken van de Compagnie. Als de handel slecht is geweest, waardoor de winsten minder groot worden en de uitgaven sterk stijgen, dan zullen de aandelen in de winst noodzakelijkerwijze teruglopen en de aandelen zelf zullen door die verminderde opbrengst in waarde verminderen. Het tegenovergestelde doet zich voor wanneer de zaken goed gaan.
De aandelen worden onafgebroken verhandeld. Ze worden, precies zoals andere goederen, elke dag gekocht en verkocht.
BURGERIJ!
SPECULATIE!

Waardepapieren, gedekt (gegarandeerd naar waarde) door de overheid (d.i. altijd inwisselbaar naar edel metaal door de toonder).