Kompleksowe Notatki z Zakresu Kosmetologii, Dermatologii i Nauk Biomedycznych

Substancje Chemiczne i Surowce Kosmetyczne

• Węglowodory: Są to związki organiczne zbudowane wyłącznie z atomów węgla i wodoru. Przykładem jest parafina, czyli węglowodór nasycony otrzymywany w procesie destylacji ropy naftowej.
• Emulgatory: Substancje pełniące kluczową funkcję w recepturze kosmetycznej poprzez umożliwienie połączenia dwóch niemieszających się faz: olejowej i wodnej podczas tworzenia emulsji.
• Konserwanty: Ich podstawowym zadaniem jest ochrona produktu kosmetycznego przed rozwojem drobnoustrojów, co zapewnia trwałość i bezpieczeństwo użytkowania.
• Emolienty: Surowce takie jak olej arganowy czy skwalen (triterpen), które pełnią rolę zmiękczającą, natłuszczającą i chroniącą naskórek przed utratą wody.
• Alfahydroksykwasy (AHA): Grupa kwasów, do których należą kwas mlekowy, glikolowy oraz migdałowy. Charakterystyczną cechą kwasu migdałowego jest możliwość jego stosowania przez cały rok.     * Kwas salicylowy NIE jest alfahydroksykwasem (należy do betahydroksykwasów – BHA).     * Cząsteczka hydroksykwasu zawiera zarówno grupę hydroksylową, jak i grupę karboksylową.
• Ketokwasy: Przykładem kwasu należącego do tej grupy jest kwas pirogronowy.
• Niacynamid (Witamina $B_3$): W kosmetyce wymaga zachowania odpowiedniego poziomu pH w granicach $5,0–6,5$.
• Witamina A: W produktach kosmetycznych występuje w postaci retinolu lub retinalu, które po aplikacji ulegają w skórze konwersji do aktywnego kwasu retinowego. Witamina ta zwiększa aktywność fibroblastów.
• Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT): Zalicza się do nich między innymi kwas linolowy oraz kwas linolenowy.
• Tłuszcze: Chemicznie są to estry wyższych kwasów tłuszczowych i glicerolu.
• Woski: Są to estry wyższych kwasów tłuszczowych oraz alkoholi monohydroksylowych.
• Olejki eteryczne: Naturalne, aromatyczne produkty roślinne o specyficznym składzie i pochodzeniu. Charakteryzują się lotnością oraz rozpuszczalnością w olejach i etanolu, natomiast nie rozpuszczają się w wodzie.
• Inhibitory tyrozynazy: Substancje hamujące proces melanogenezy (powstawania przebarwień). Należą do nich: hydrochinon, arbutyna, kwas kojowy, kwas elagowy oraz kwas azelainowy.
• Składniki na etykiecie: Składniki występujące w stężeniu powyżej $1\%$ muszą być wymienione w kolejności malejącej.

Budowa i Fizjologia Skóry

• Warstwy naskórka: Licząc od najgłębiej położonej, naskórek składa się z warstwy: podstawnej, kolczystej, ziarnistej oraz rogowej. Część żywą naskórka stanowią warstwy podstawna i kolczysta.
• Warstwa jasna (stratum lucidum): Charakterystyczna warstwa naskórka występująca wyłącznie w skórze grubej (np. na podeszwach stóp i dłoniach).
• Prawidłowa zawartość wody: W warstwie rogowej powinna wynosić od $12\%$ do $15\%$.
• Komórki naskórka:     * Najliczniejszą populację stanowią keratynocyty.     * Komórki tłuszczowe to adipocyty.
• Gruczoły skóry:     * Gruczoły potowe (ekrynowe): Odpowiadają za termoregulację oraz usuwanie zbędnych produktów przemiany materii.     * Skóra dłoni: Wymaga szczególnej pielęgnacji, ponieważ jest niemal całkowicie pozbawiona gruczołów łojowych.
• pH skóry: Zbyt wysokie pH potu i skóry objawia się skłonnością do przesuszeń oraz podrażnień.
• Rodzaje cery: Cera mieszana charakteryzuje się współwystępowaniem partii tłustych i suchych.

Dermatologia i Patologia Skóry

• Cellulitis: Jest to zapalenie tkanki podskórnej (nie mylić z cellulitem - lipodystrofią).
• Lipodystrofia: Nieprawidłowo rozłożona tkanka tłuszczowa.     * Stadium II cellulitu: Widoczne pofałdowanie skóry przy ucisku lub napięciu mięśni, lekka bladość, chłodniejsza temperatura tkanki oraz delikatny ból przy ucisku.
• Trądzik różowaty (Rosacea): Objawia się rumieniem (przemijającym lub utrwalonym), teleangiektazjami oraz grudkami.     * Rhinophyma: Postać trądziku różowatego objawiająca się przerostem gruczołów łojowych i zgrubieniem skóry nosa.
• Trądzik pospolity: Szczyt zachorowań przypada na okres dojrzewania: u kobiet $14–17$ r.ż., u mężczyzn $16–19$ r.ż. Tylko $7\%$ przypadków zaczyna się przed $12$ r.ż.
• Czerniak: Niepokojącym objawem jest znamię, które powiększa się, zmienia kolor lub ulega zaczerwienieniu.
• Rak podstawnokomórkowy: Typowo objawia się jako nieboleśnie rosnący guzek z charakterystycznym perłowatym brzegiem.
• Wykwity skórne:     * Pęcherzyk: Jest wykwitem pierwotnym.     * Czyrak: Wykwitem pierwotnym w jego przebiegu jest grudka.     * Wykwity wtórne: Owrzodzenia, strupy, przeczosy.
• Choroby bakteryjne i grzybicze:     * Choroby gronkowcowe: czyraczność, figówka, zapalenie mieszków włosowych (róża NIE jest chorobą gronkowcową – wywołują ją paciorkowce).     * Dermatofity: Microsporum, Epidermophyton, Trichophyton (Clostridium nie jest dermatofitem).     * Keratoliza dziobata: Schorzenie bakteryjne stóp objawiające się zagłębieniami w warstwie rogowej i nieprzyjemnym zapachem.     * Łuszczyca: Objawia się zmianami rumieniowo-złuszczającymi. W terapii zalecana jest suplementacja witaminą $D_3$.
• Rozstępy: Powstają w skórze właściwej. Faza zapalna charakteryzuje się kolorem czerwonym, lekkim wyniosłością i obrzękiem.
• Wyprysk kontaktowy niealergiczny: Najczęściej wywoływany przez detergenty.

Zabiegi Kosmetyczne i Aparatura

• Maski kosmetyczne:     * Sposobem „rinse off” (zmywalnym) usuwa się maski kremowe.     * Sposobem „peel off” usuwa się maski algowe.     * Głównym składnikiem masek oczyszczających są glinki lub węgiel aktywny.
• Peelingi:     * W skórach trądzikowych najwłaściwsze są kwas salicylowy i azelainowy.     * Peeling kawitacyjny wykorzystuje zjawisko kawitacji wywołane przez ultradźwięki.     * Mikrodermabrazja wodno-tlenowa (oksybrazja) wykorzystuje roztwór soli fizjologicznej pod dużym ciśnieniem.
• Zabiegi elektryczne:     * Jonoforeza i Galwanizacja: Wykorzystują prąd stały.     * Darsonwalizacja: Wykorzystuje prądy wysokiej częstotliwości; ma działanie bakteriobójcze, przeciwzapalne i wysuszające (nie nawilża).     * Elektroporacja: Wykorzystanie krótkich impulsów napięcia elektrycznego do zwiększenia przepuszczalności naskórka.
• Laseroterapia:     * Mechanizmy istotne w terapii: rozproszenie i absorpcja.     * Biostymulacja laserowa powoduje na poziomie komórkowym zwiększenie syntezy $ATP$ i $DNA$.
• Zabiegi na ciało:     * Dermomasażer: Wykorzystuje podciśnienie.     * Body wrapping: Owinięcie ciała folią okluzyjną lub bandażem nasączonym substancją aktywną.     * Masaż bańką chińską: Poprawia krążenie krwi i limfy, redukuje cellulit i modeluje sylwetkę.
• Pielęgnacja oprawy oka:     * Laminacja brwi – kolejność: demakijaż, aktywator, neutralizator, koloryzacja, krem, odżywka.     * Korekta oczu daleko osadzonych: nałożenie ciemnych cieni w kąciku wewnętrznym.     * Twarz podłużna wymaga prostego kształtu brwi.
• Depilacja:     * Woskiem miękkim: aplikacja szpatułką zgodnie z kierunkiem wzrostu włosa.     * Pastą cukrową: nakładanie pod włos, zrywanie z włosem.

Podologia i Manicure

• Budowa paznokcia:     * Łożysko: Część, po której przesuwa się płytka podczas wzrostu.     * Lunula (obłączek): Zbielenie u nasady w kształcie półksiężyca.
• Zmiany na stopach i paznokciach:     * Nagniotek: Zmiana hyperkeratotyczna z obecnością bolesnego czopa rogowego.     * Modzel: Okrągła, woskowo-żółta zmiana hyperkeratotyczna.     * Leukonychia: Białe przebarwienia płytki paznokcia.     * Palec młoteczkowaty: Zniekształcenie zgięciowe w stawie międzypaliczkowym dalszym.     * Palce szponiaste: Zgięcie grzbietowe w stawach śródstopno-paliczkowych ($MTP$) przy jednoczesnym zgięciu podeszwowym w stawach międzypaliczkowych ($DIP$ i $PIP$).     * Drożdżyca paznokci: Płytka szaro-żółtawa, bez połysku, ulegająca rozwarstwieniu.
• Rodzaje manicure:     * Biologiczny: Nie należy używać metalowych pilników.     * Kombinowany: Wycinanie skórek frezarką/cążkami i aplikacja lakieru „pod skórki”.     * Ombre: Płynne przejście kolorów gąbeczką.     * Hybrydowy: Utwardzanie produktu w lampie.

Anatomia i Fizjologia Człowieka

• Mięśnie i nerwy:     * Za marszczenie czoła odpowiada mięsień czołowy.     * Mięśnie wyrazowe twarzy są unaczynione przez gałęzie tętnicy szyjnej zewnętrznej i tętnicy twarzowej.     * Skórę głowy unerwia nerw oczny (gałąź nerwu trójdzielnego).     * Do mięśni nadgnykowych należą: żuchwowo-gnykowy, dwubrzuścowy, rylcowo-gnykowy (tarczowo-gnykowy jest mięśniem podgnykowym).
• Układ krwionośny i limfatyczny:     * Leukocyty (białe krwinki): Obejmują granulocyty (najliczniejsze są obojętnochłonne/neutrofile), limfocyty i monocyty.     * Erytrocyty: Elementy morfotyczne krwi nieposiadające jądra komórkowego.     * Chłonka z głowy: Spływa do węzłów chłonnych szyjnych.     * Zbiornik mleczu: Powstaje z połączenia dwóch pni lędźwiowych i pnia jelitowego.
• Układ hormonalny i metabolizm:     * Hormony stresu: Kortyzol i adrenalina.     * Tarczyca: Produkuje tyroksynę. Niedoczynność objawia się przyrostem masy ciała, suchą skórą i spowolnieniem perystaltyki.     * Trzustka: Produkuje m.in. enzym lipazę.
• Układ pokarmowy: Najbardziej zróżnicowana mikroflora występuje w jelicie grubym. Trawienie wewnątrzkomórkowe odbywa się w lizosomach.
• Narząd wzroku: Rogówka to pierwszy element układu optycznego załamujący światło. Ludzki wzrok rozróżnia natężenia światła oraz długości fal.

Zdrowie, Dietetyka i Fizjoterapia

• Otyłość: Wynika z zaburzonego bilansu między podażą a spożytkowaniem energii.     * Otyłość androidalna (typu jabłko): Nadmiar tkanki tłuszczowej w górnej połowie ciała.     * $BMI = 35$: Wskazuje na II stopień otyłości.
• Zasady żywienia:     * Talerz zdrowego żywienia: warzywa i owoce w każdym posiłku, produkty białkowe i zdrowe tłuszcze.     * Wchłanianie żelaza wspomaga witamina $C$.     * Źródła białka: mięso, jajka, ryby.
• Aktywność fizyczna w ciąży: Bezwzględne przeciwwskazania to m.in. krwawienia w II/III trymestrze, niewydolność szyjki macicy, ciąża bliźniacza z ryzykiem przedwczesnego porodu. Zaleca się co najmniej $150$ minut umiarkowanych ćwiczeń tygodniowo.
• Chód fizjologiczny: Powinien być dwunożny, naprzemienny, przedsiębierny, symetryczny i harmonijny.     * Podfazy według J. Perry: Initial Contact, Loading Response, Mid-Stance, Terminal Stance, Pre-Swing, Initial Swing, Mid-Swing, Terminal Swing.
• Metoda McKenziego: Stosowana w rehabilitacji bólów kręgosłupa.
• Inne: Hemiplegia to niedowład połowy ciała.

Chemia, Fizyka i Higiena

• Reakcje chemiczne:     * Red-oks: Reakcje z wymianą elektronów między reagentami.     * Estryfikacja: Reakcja kwasu karboksylowego z alkoholem lub fenolem.     * Dysocjacja elektrolityczna: Rozpad cząsteczek na jony pod wpływem rozpuszczalnika.     * Autoprotoliza: Woda ulega reakcji autodysocjacji.
• Fizyka: Atomy zbudowane są z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Promieniowanie $UVC$ nie dociera do powierzchni Ziemi.
• Higiena i Pierwsza Pomoc:     * Procedura dezynfekcji rąk powinna trwać ok. $30 \text{ sekund}$.     * Sterylizacja: Usuwanie wszystkich drobnoustrojów w formie wegetatywnej i przetrwalnikowej.     * Poparzenie dłoni: Pierwszym krokiem jest chłodzenie zimną wodą.     * Zakrztuszenie: Rozpoczynamy od uderzeń w okolicę międzyłopatkową oraz chwytu Heimlicha.

Zarządzanie i Modele Zdrowia

• Edukacja zdrowotna: Pierwszym celem jest zbudowanie świadomości.
• Marka: Jej podstawową funkcją jest komunikowanie emocjonalnych korzyści z zakupu produktu.
• Misja przedsiębiorstwa: Pozwala określić unikalność firmy i wyróżnić ją na tle konkurencji.
• Modele zdrowia: Model biomedyczny opierał się na dualizmie (oddzielenie ciała od ducha).