Notatki z wykładu o lipidach i kwasach tłuszczowych.

UNIWERSYTET WSB GDAŃSK

  • LIPIDY | KWASY TŁUSZCZOWE

    • Tematy:

    • lipidy

    • budowa

    • funkcje

    • kwasy tłuszczowe

    • nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT)

LIPIDY: DEFINICJA I CHARAKTERYSTYKA

  • Lipidy jako związki chemiczne

    • Związki zbudowane z alkoholi i kwasów tłuszczowych, połączone wiązaniem estrowym.

    • Estry trójwartościowego alkoholu – glicerolu oraz kwasów tłuszczowych.

    • Kwas tłuszczowy może być nasycony lub nienasycony (nienasycone kwasy tłuszczowe mają co najmniej jedno wiązanie podwójne).

    • Lipidy są nierozpuszczalne w wodzie, rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych (aceton, chloroform, benzen).

WŁAŚCIWOŚCI LIPIDÓW

  • Związki organiczne, nie mają zdolności rozpuszczania się w wodzie.

  • Rozpuszczają się w substancjach organicznych, tworząc estry z cząsteczkami kwasów tłuszczowych.

  • Dają substancjom określone cechy, takie jak smak, konsystencję, ciężkość.

  • Kaloryczność: 1 gram tłuszczu = 9 kcal.

  • Udział tłuszczu w diecie: maksymalnie 30% spożywanych kalorii.

SYSTEMATYKA LIPIDÓW

  1. Podział ze względna budowę cząsteczki:

    • Lipidy proste (tłuszcze właściwe, woski)

    • Lipidy złożone (glikolipidy, fosfolipidy)

  2. Podział ze względu na stan skupienia:

    • Lipidy Ciecz (oleje roślinne)

    • Lipidy stałe (tłuszcze pochodzenia zwierzęcego)

  3. Źródło pochodzenia:

    • Lipidy roślinne (np. z oliwek, pestek słonecznika)

    • Lipidy zwierzęce (tran, smalec, słonina).

FUNKCJE LIPIDÓW

  • Magazynowanie energii:

    • Związki wysokoenergetyczne, skumulowane w postaci tkanki tłuszczowej.

    • 1 gram tłuszczu dostarcza około 9 kcal (38 kJ).

  • Funkcje ochronne:

    • Podskórna tkanka tłuszczowa chroni narządy wewnętrzne przed urazami.

  • Udział w wchłanianiu i magazynowaniu witamin A, D, E, K.

  • Ochrona przed utratą ciepła.

  • Źródło kwasów tłuszczowych w syntezie hormonów steroidowych oraz budowie błon komórkowych.

ZAPOTRZEBOWANIE ENERGETYCZNE

  • Lipidy jako niezbędny składnik diety.

  • Powinny dostarczać 35% kalorii w diecie, zwłaszcza u osób aktywnych, w okresie dojrzewania.

  • Zbyt duża ilość prowadzi do otyłości oraz chorób układu krążenia.

DIETA A LIPIDY

  • Nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) powinny stanowić przynajmniej 3% całkowitej zawartości tłuszczu w diecie.

  • Działanie NNKT: przeciwdziałanie stanom zapalnym, wsparcie układów sercowego i nerwowego.

  • Unikać tłuszczów nasyconych oraz trans występujących w fast foodach, ciastach itp.

  • Trawienie lipidów zaczyna się w żołądku pod wpływem lipazy żołądkowej, kontynuowane w dwunastnicy przez lipazę trzustkową oraz żółć.

NIEDOBÓR LIPIDÓW

  • Skutki niedoboru:

    • zmiany skórne (suche, łuszczące się)

    • pogorszenie gojenia ran

    • osłabioną odporność

    • problemy z krążeniem

    • spadek masy ciała.

FUNKCJE NNKT

  • Wspomagają funkcjonowanie serca, działają przeciwzakrzepowo, obniżają ciśnienie krwi.

  • Zapobiegają wielu nowotworom oraz poprawiają kondycję skóry i ogólną odporność.

ZABURZENIA LIPIDOWE (DYSLIPIDEMIE)

  • Nieprawidłowy poziom lipidów we krwi - hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia.

  • Przyczyny: niewłaściwy styl życia, brak aktywności, dieta.

  • Dyslipidemie występują w otyłości, cukrzycy, niedoczynności tarczycy.

  • Wrodzone zaburzenia wyst. w rodzinnej hipercholesterolemii.

ODCHUDZANIE A LIPIDY

  • NNKT polecane przy odchudzaniu, wpływ na metabolizm oraz zdrowie.

  • Zbyt niski poziom lipidów prowadzi do dolegliwości oraz osłabienia organizmu.

NEGATYWNE ODDZIAŁYWANIE LIPIDÓW

  • Tłuszcze trans wpływają negatywnie na zdrowie.

  • Nasycone kwasy tłuszczowe prowadzą do odkładania cholesterolu i rozwoju nowotworów.

DIAGNOSTYKA LIPIDÓW

  • Badania lipidów rekomendowane co 5 lat po 20. roku życia.

  • Częściej u osób z ryzykiem chorób serca lub stosujących leki obniżające cholesterol.

FUNKCJE I WŁAŚCIWOŚCI KWASÓW TŁUSZCZOWYCH

  • Kwasy nasycone vs. nienasycone - różne właściwości biologiczne.

  • Kwasy omega-3 i omega-6 jako niezbędne w diecie.

  • Kwasy tłuszczowe regulują gospodarkę wodną organizmu, budują błony komórkowe.

WSKAŹNIKI JAKOŚCI TŁUSZCZU

  • Oznaczenia liczby kwasowej, zmydlenia, jodowej, nadtlenkowej dla jakości tłuszczu.

  • Wartości te wskazują na stopień utlenienia oraz obecność wolnych kwasów tłuszczowych.

KOSMETYKI A LIPIDY

  • Lipidy w kosmetykach odgrywają kluczową rolę w nawilżaniu i ochronie skóry.

  • Składniki o działaniu regenerującym, zmniejszające objawy wysuszenia, zapaleń.

  • Szczególnie ważne dla dzieci i osoby z wrażliwą skórą.

PODSUMOWANIE

  • Właściwe spożycie lipidów oraz NNKT jest niezbędne dla zdrowia.

  • Znaleźć równowagę w diecie oraz unikać szkodliwych tłuszczów.

  • Regularne badania kontrolne poziomu lipidów dla prewencji chorób.