Untitled

PTA Structure:
- Toets/Onderdeel Omschrijvingen:
1. Systeem Aarde: H1 en H2
  - Weging: 0%
  - Toetsduur: 60 min.
2. PO Ontwikkelingslanden: H3 en H4
  - Weging: 10%
  - Toetsduur: 60 min.
3. Wonen in Nederland: H1-2
  - Weging: 0%
  - Toetsduur: 60 min.
4. Wonen in Nederland: H1-4
  - Weging: 10%
  - Toetsduur: 90 min.
PO Woonwijken - details omitted here.

Vaardigheden:
- Verklaring van het verband tussen een stroomgebied, stroomstelsel en waterscheiding.
- Kenmerken van de boven-, midden- en benedenloop van een rivier benoemen en herkennen.
- Verval en verhang berekenen.
- Regiem koppelen aan types rivieren en invloed op debiet uitleggen.
- Verschillen en overeenkomsten in stroomgebieden van Rijn en Maas kennen.

Mondingsgebieden:
- Nederland als mondingsgebied van vier grote internationale rivieren:
- Rijn
- Maas
- Schelde
- Eems
- Schaalniveau: Fluviaal.

Definitie:
- Een stroomgebied is het gebied dat afwatert op dezelfde rivier.
- De rivier en haar zijrivieren vormen het stroomstelsel.
- Stroomgebied wordt afgebakend door hoge toppen, die een waterscheiding vormen.

Types Rivieren:
1. Regenrivier: Voeding door regenwater.
2. Gletsjerrivier: Voeding door smeltwater.
3. Gemengde rivier: Bevat zowel regenwater als smeltwater.

Regenrivier:
- Grote schommelingen in regiem bij droge perioden.
- Lagere waterstand door verdamping (evapotranspiratie) gedurende de zomer.
- Toenemende plantengroei leidt tot verhoogde interceptie in zomermaanden.
Gemengde rivier:
- Afvoer afhankelijk van verhouding tussen smeltwater en regenwater.
- Bovenloop: Groter aandeel smeltwater; regiem is gelijkmatiger.
- Smeltwater komt vooral vrij in het voorjaar en vroege zomer.

Bovenloop:
- Grote hoogteverschillen ⇒ hoge stroomsnelheid ⇒ erosie, sedimentatie van zware sedimenten (rotsen, grind).
- Vormt V-vormig dal.
Middenloop:
- Minder hoogteverschillen ⇒ vooral transport van sedimenten, minder erosie ⇒ sedimentatie van grind en zand.
Benedenloop:
- Kleine hoogteverschillen ⇒ lage stroomsnelheid ⇒ sedimentatie van zand en klei.
- Vorming van meanders en delta kust.

Principes:
- Water stroomt bij hoogteverschillen; hoe groter het hoogteverschil, hoe sneller het water.
- Verval: Hoogteverschil tussen twee punten.
- Verhang: Vergelijking van verval: $ext{verhang} = rac{ ext{verval (in m of cm)}}{ ext{afstand (in km)}}$ .
- Voorbeeld Berekening:
- De Schelde ontspringt in Frankrijk op 95 meter hoogte, mondt uit na 350 km in de Noordzee.
- Verval is $95 ext{ m} / 350 ext{ km} = 0.27 ext{ m/km}$ .

Meanders:
- Ontstaan door sneller stromend water dat de oever uitschuurt.
- Langzamer stromend water legt sedimenten neer bij de binnenbocht, wat leidt tot zandstrandjes.

Definities:
- Waterafvoer = manier van afvoer van overtollig water uit een gebied.
- Debiet: Hoeveelheid water die door een rivier stroomt, uitgedrukt in $m^{3}/s$ (1 $m^{3}$ = 1000 liter).
- Regiem: Schommelingen in waterafvoer, verschillen per riviertype.
- Regenrivieren hebben vaak grotere schommelingen.
- Maatgevende afvoer: Maximale waterhoeveelheid die een rivier aankan, leidt bij hogere piekafvoer tot overstromingen.

Definitie:
- Estuarium is een trechtervormige riviermond waar zoet rivierwater mengt met zout zeewater (brak water).
- Onder invloed van eb en vloed, gekenmerkt door zandplaten die bij eb droog liggen.

Gegevens:
- Ontspringt in Frankrijk op ongeveer 400 meter hoogte als regenrivier.
- Sterke regiem schommelingen; veel stuwdammen beïnvloeden stroomsnelheid en regiem.
- Volledig gekanaliseerd in België; parallelle kanalen (zoals Julianakanaal) voor bevaarbaarheid.

Gevolgen en maatregelen:
- Debiet aanpak:
- In de zomermaanden onder de 250 $m^{3}/s$ , regiem te onregelmatig voor scheepvaart, stuwen noodzakelijk.
Oorzaak-Gevolg:
- Kapotte stuw bij Grave geen waterbeheersing ⇒ stroomopwaarts daling waterstand.

a. Piek 1 door vrijkomen van water tussen stuwen Grave en Sambeek.
b. Piek 2 door stop waterafvoer richting Maas-Waalkanaal, enkel via de Maas.

Ruimte voor de Rivier Programma:
- Ja, nodige maatregelen om overstromingen tegen te gaan:
- Kribben verlagen.
- Hoogwatergeulen aanleggen.
- Infiltratiebekkens aanleggen.
- Noodoverloopgebieden instellen.
- Brede landschappen creëren door te herbebossen.

Gegevens:
- Rijn ontspringt in Zwitserland op 2 km hoogte als smeltwaterrivier, wordt een gemengde rivier in Nederland.
- Waterverdeling geregeld door stuwen in de Neder-Rijn.
- Voorbeeld van waterkering: Dijken en stuwen.

Samenwerking:
- Samenwerking met andere Rijnoeverstaten om hogere piekafvoeren aan te kunnen.
- Verdeling van water: 2/3 naar Neder-Rijn en 1/3 naar IJssel via stuw bij Driel.

Oorzaken:
- Relatieve zeespiegelstijging door stijging bodem samen met de stijging van zeespiegel.
- Inklinking door bedijking en landbouw.
- Peilbeheer en waterhuishouding van belang.

Historie:
- Na ramp 1953, Deltawerken ter bescherming, bestaan uit dammen en dijken.

Hoofdbronnen per waterbedrijf in 2016:
- Kaartweergave van herkomst van drinkwater, oppervlakte- en grondwater.
Verhouding van tarieven:
- Diverse tarieven voor huishoudens per waterbedrijf.

Gevolgen:
- Absolute zeespiegelstijging, stijging waterstanden in rivieren, meer ijs op Antarctica naast natuurlijk effecten van menselijk handelen.
Dynamisch kustbeheer:
- Basiskustlijnstrategie en zandsuppleties voor behoud van kustlijn.