Notatki z wykładu Bezpieczeństwo wewnętrzne UE – Wprowadzenie

Bezpieczeństwo Wewnętrzne UE: Wprowadzenie

• Bezpieczeństwo:

  • Staropolskie: "Bez pieczy" - nie wymagający troski.

  • Łacińskie: "Sine cura" - "securitas".

• Elementy bezpieczeństwa: obiektywne i subiektywne, zagrożenie.

• Casus wojny ukraińskiej 2022: brak uzasadnienia dla agresji rosyjskiej, niedoszacowanie oporu ukraińskiego.

• Definicje:

  • "Negatywne": brak zagrożeń lub ich przezwyciężenie.

  • "Pozytywne": zdolność unikania zagrożeń, kreowanie zdolności.

• Bezpieczeństwo jako stan i proces: budowa potencjału, minimalizacja zagrożeń.

Kategorie Bezpieczeństwa

• Militarne: podstawowe dla zbiorowości ludzkich.

  • Zewnętrzne: priorytetowe.

  • Wewnętrzne: historycznie drugie w kolejności.

• Gospodarcze: finansowe, surowcowe, energetyczne.

  • Przykłady historyczne: kontrola szlaków handlowych, akty nawigacyjne Cromwella, blokada kontynentalna Napoleona, kryzysy naftowe.

• Aksjologiczne: ideologiczno-religijne.

  • Przykłady historyczne: Rzym wobec chrześcijaństwa, kapitalizm wobec ruchu robotniczego, upadek komunizmu, załamanie rządu w Afganistanie.

• Wobec aktorów niepaństwowych: organizacje międzynarodowe, korporacje.

  • Globalizacja: zmiana zasad kontroli czynników produkcji.

  • Przykłady: atak Sorosa na funta szterlinga, starcie Facebooka z rządem australijskim.

Władza a Bezpieczeństwo

• Władza = Przemoc + Wpływ.

• Przemoc: siła bez uzasadnień (nie musi być fizyczna).

  • Przykłady: mafia, opresywne państwo.

• Wpływ: uzasadnienia bez siły (odwołanie do wiedzy, autorytetu).

  • Przykłady: opinie ekspertów, presja otoczenia.

• Władza musi być świadoma i uregulowana normami społecznymi.

Władza i Prawo – Podstawy

• Prawo: normy chronione przez państwo (kary i przywileje).

  • Obszar pośredni między przemocą a doradztwem.

• Prawo wewnątrzpaństwowe:

  • Wywodzi się ze zwyczajów i wartości.

  • Reguluje stosunki międzyludzkie i relacje jednostka-państwo.

  • Akceptacja społeczna vs. poparcie władzy (obyczaj/prawo/przymus).

  • Chronione przez hierarchiczny system władzy.

• Liczba Dunbara – ok. 150 osób: pierwsze systemy prawa tam, gdzie relacje zachodziły między obcymi.

Od Władzy do Prawa

• Opieka nad niepełnosprawnymi jako kryterium człowieczeństwa.

• Mechanizmy rozstrzygania sporów przed prawem:

  • Pojedynki (stopniowo delegalizowane).

  • Samosądy.

  • Samopomoc rodowa, sąsiedzka, zawodowa.

• Paradoks wolności: „wolny = niczyj”.

Prawo Naturalne

• Prawo wypływa z niezmiennej natury człowieka.

• Kodeks Hammurabiego: prawo kazuistyczne, przejęcie kar zwyczajowych przez państwo (ograniczenie samosądów).

• Dekalog Mojżesza: prawo abstrakcyjne, nakaz "prawego rozumu".

  • Prawo natury ma uzasadniać prawa człowieka i jest nadrzędne wobec prawa stanowionego.

  • Kryzys prawa naturalnego w XIX wieku.

Geneza Prawa Rzymskiego

• 753 p.n.e.: założenie Rzymu.

• 509 p.n.e.: powołanie republiki (SPQR).

• 451-449 p.n.e.: Prawo XII tablic.

  • Miało chronić plebejuszy przed patrycjuszami.

  • Wzorce z Aten – demokracja i republikanizm.

• Prawo rzymskie:

  • "Fas": prawo boskie.

  • "Ius": prawo jako system wartości.

  • "Lex": prawo jako akt suwerena.

• Oddzielenie prawa publicznego od prywatnego: instrukcja obsługi państwa i zasada własności prywatnej.

Rozkwit Prawa Rzymskiego

• Duże znaczenie prawników rzymskich.

  • Zasady: $lex retro non agit$, $lex posteriori derogat legi priori$, $lex specialis derogat legi generali$, $in dubio pro reo$, $nemo est iudex in causa sua$

• $Ius publice respondendi$: przywilej nadawany prawnikom rzymskim przez cesarza (od Augusta).

  • Ustalano kierunek orzecznictwa (responsa prudentium).

• Obywatelstwo rzymskie: przyznawane cudzoziemcom za zasługi, narzędzie korumpowania elit.

• 130 n.e.: Edykt wieczysty Hadriana – I całościowa kodyfikacja prawa rzymskiego.