Ang Pantayong Pananaw bilang Diskursong Pangkabihasnan ni Zeus Salazar
Pinagmulan at Konseptwalisasyon ng Pantayong Pananaw
Kasaysayan ng Konsepto: Ang Pantayong Pananaw ay lumitaw mula sa analisis ni Zeus A. Salazar hinggil sa mga pundamental na punto-de-bista sa proseso ng pagbuo ng bansang Pilipino.
Pag-unlad sa Akademya: Noon pang unang bahagi ng dekada 70, ang pananaw na ito ay naging mahalagang batayan sa kurso ni Salazar sa historiograpiya, partikular sa pag-aaral ng metodolohiya, pilosopiya, at pamamaraan ng pagsusulat ng kasaysayan.
Pagsusuri sa Filipino Heritage (1974): Ipinahayag ni Salazar ang buod ng pananaw na ito sa isang pagsusuri para sa Malacañang noong 1974 hinggil sa inihahandang ensiklopedyang Filipino Heritage.
Kritisismo sa Ensiklopedya: Pinuna ni Salazar na ang Filipino Heritage ay hindi "pantayo" kundi "pangkami" sa sumusunod na mga dahilan:
Ang nakikipag-usap ay tila mga taga-labas o mga elite na banyaga ang batayang pangkaisipan.
Ang wikang ginamit ay banyaga (Ingles) at hindi nauunawaan ng nakararami.
Tiningnan ang bansa bilang obheto o paksain mula sa labas, sa halip na mula sa loob o para sa taong taga-loob.
Hindi ito nakasalalay sa mga konsepto, pandama, at diwa ng kalinangang Pilipino.
Layunin ng mga Elite: Ayon kay Salazar, ang mga gumagawa ng ensiklopedya noon ay naglalayong maipakita ang opinyon ng mga elite para sa sarili nilang kasiyahan o upang makaakit ng mga banyaga, sa halip na unawain ang sariling karanasang pangkalinangan para sa mga Pilipino mismo.
Katangian at Kahulugan ng Pantayong Pananaw
Buod ng Konsepto: Ito ay ang panloob na pagkakaugnay-ugnay at pag-uugnay ng mga katangian, halagahin, kaalaman, karunungan, hangarin, kaugalian, pag-aasal, at karanasan ng isang kabuuang pangkalinangan na nababalot sa iisang wika.
QNagsasariling Talastasan: Ito ay isang "closed circuit" o nakapinid na pag-uugnayan kung saan nagkakaintindihan ang lahat nang hindi na kailangang tumukoy sa labas.
Linguistic Framework (Tayo vs. Kami):
Tayo: Tumutukoy sa nagsasalita at lahat ng kausap, pati na ang mga ipinapalagay na kabahagi sa kabuuan. Ang "tayong mga Pilipino" ay implisitong para sa mga Pilipino lamang (hindi kasali ang banyaga).
Kami: Ginagamit kapag ang grupo ay nakikipag-usap sa labas; tumutukoy ito sa sarili pabalik sa banyaga (pangkaming pananaw).
Kayo: Pananaw mula sa labas patungo sa mga taga-loob ng isang partikular na kalinangan (pangkayong pananaw).
Sila: Pananaw na patukoy sa iba (pansilang pananaw).
Mentalidad: Ang pagkakabit-kabit ng mga konsepto sa loob ng isang wika ay bumubuo ng isang mentalidad na mahirap maintindihan ng dayuhan na hindi pa nakapapasok sa nasabing lipunan-at-kalinangan.
Papel ng Wika: Ang iisang wika ang nagsisilbing batayan at daluyan ng komunikasyon at pang-unawa.
Ang Ebolusyon ng Elite at ang Pagkakahating Pangkalinangan
Pre-kolonyal na Kalagayan: Bago ang ika-16 na dantaon, ang bawat grupong etnolingguwistiko (tulad ng mga Tagalog) ay may sariling pantayong pananaw na nakabatay sa kanilang relihiyon (anito/Bathala) at epiko.
Ang mga Ladino: Sila ang mga unang "akulturadong" grupo na natuto ng wikang Kastila. Nagsilbi silang tagasalin at tagatulong ng mga prayle sa ebanghelisasyon, kung saan nagkatagpo sa kanilang isipan ang elemento ng kulturang Kastila at katutubo.
Mula Ladino Patungong Paring Sekular: Noong ika-18 dantaon, ang mga ladino ay naging mga escribanos o abogadillos. Ang ilan ay naging mga paring sekular (Indio at Mestiso) na nakipagkumpitensya sa mga prayle para sa mga parokya.
Ang mga Ilustrado: Noong ika-19 na dantaon, lumitaw ang mga ilustrado—mga "naliwanagan" na nakapag-aral sa labas ng simbahan (unibersidad). Sila ang mga "liberal" na nakikipag-usap sa Kastila nang pantay-pantay.
Ang Pananaw na Pangkami ng Ilustrado:
Dahil sa panlalait ng mga Kastila ("Walang sibilisasyon ang mga Indio"), dumedensa ang mga ilustrado (Propagandista).
Ginamit nila ang wikang banyaga (Kastila) upang patunayan sa mga kolonyalista na may kabihasnan ang Pilipinas noon pa man.
Hindi ang "bayang Pilipino" ang kanilang kinakausap kundi ang mga nagkolonisa.
Tripartite View ni Rizal:
Bahagi 1: Panahong pre-kolonyal na may sariling kabihasnan.
Bahagi 2: Panahon ng karimlan sa ilalim ng Kastila (pagbagsak ng katutubong kultura).
8Bahagi 3: Muling pagsikat ng kaliwanagan kapag wala na ang mga Kastila.
Ang Dambuhalang Pagkakahating Pangkalinangan
Kulturang Nasyonal vs. Kalinangang Bayan:
Kulturang Nasyonal: Kultura ng akulturadong elite; Ingles ang wika; pangkami ang pananaw; nakatuon sa banyaga o pamantayang banyaga.
Kalinangang Bayan: Kalinangan ng taumbayan; Tagalog o P/Filipino at mga wikang rehiyonal ang wika; may ugnayan sa mga taal na grupong etnolingguwistiko.
Iskizofrenyang Pangkalinangan ng Elite:
Sila ay mga "xerox copy" lamang ng mga banyaga (Kastila noong una, Amerikano ngayon).
Mayroon silang "unang Pilipino" complex (unang Pilipinong doktor, piloto, atbp.) dahil lagi nilang kinukumpara ang sarili sa banyaga.
Kahit pilit silang nagpapaka-Kanluranin, nakaugat pa rin sila sa katutubong kalinangan dahil sa impluwensiya ng kanilang mga yaya at mga kalarong kapus-palad noong bata pa sila.
Relasyon sa Bayan: Ang mga elite ay may pagkailang at pagkalito sa bayan. Ginagamit nila ang wikang bayan kapag kailangang mahalal (pagsasamantala), ngunit gumagawa ng batas sa wikang banyaga (Ingles).
Slogan sa Pelikula: "Sa 'yo ang Batas, akin ang Katarungan" — ang batas ay Kanluranin (elite), ngunit ang katarungan ay nasa pakiramdam ng bayan.
Kalinangang Bayan at ang Austronesyanong Kontinuum
Ugat ng Kalinangang Bayan: Nakasalalay sa pangkabihasnang kontinuum na Austronesyano na nag-uugnay sa atin sa Madagascar, Indo-Malaysia, Hawaii, at New Zealand (Maori).
Konsepto ng "Bayan": Ang bayan ay hindi lamang lugar kundi tao o komunidad. May katumbas ito sa ibang wika: ili (Ilokano/Ipugaw), balen (Kapampangan), banua (Bikol/Bisaya).
Pagkakaugnay-ugnay ng Konsepto: Matatagpuan ang komon na dalumat sa buong arkipelago tulad ng sandugo, kadugo, angkan, lipi, lahi, utang na loob, at pakikipagkapuwa-tao.
Lakas ng Kalinangang Bayan:
Hindi epektibo ang sistema ng edukasyong Amerikano sa pag-alienate sa masa dahil sa kahirapan.
Pag-aaral ni Dr. Doronila: Ang mga batang elite ay mas gustong maging dayuhan ang nasyonalidad.
Pag-aaral ni Prof. Zarco: Ang mga batang mula sa bayan ay ipinagkakapuri ang mga bagay-Pilipino (hal. Fernando Poe, Jr., tatak Marikina).
tungo sa Kabihasnang Pambansa
Tungkulin ng Kalinangang Bayan: Ito dapat ang maging batayan ng Kabihasnang Pambansa. Dapat nitong saklawin at tunawin ang Kulturang Nasyonal.
Wika bilang Instrumento:
Kailangang gawing homogenous ang kaalaman sa pamamagitan ng pagsasa-P/Filipino ng sistema ng edukasyon.
Pagsasa-P/Filipino ng komunikasyong opisyal (utos ni Pres. Aquino).
Pag-unlad ng media (85% ng radyo ay nasa P/Filipino na; paglago ng mga tabloid).
Sa Unibersidad: Ang paggamit ng Filipino sa pananaliksik at pagtuturo (tulad sa UP sa ilalim nina Pangulong Abueva at Javier) ay krusyal.
Pagsasa-P/Filipino ng Agham: Mahalaga ito upang ang mga tradisyong siyentipiko ay maiugat sa ating lipunan at hindi manatiling banyaga, na magreresulta sa mabilis na pag-unlad at paglikha.
Konklusyon: Ang Pantayong Pananaw ay ang diskursong pangkabihasnan na magbibigay ng orihinalidad sa Pilipinas bilang isang bansang may kabuuan at kakanyahan.