KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Rozdział IV. Sejm i Senat
Art. 95 [Organy władzy ustawodawczej]
Sejm i Senat sprawują władzę ustawodawczą w RP.
Art. 96 [Skład Sejmu; zasady wyborów]
Sejm składa się z 460 posłów.
Wybory do Sejmu:
Powszechne
Równe
Bezpośrednie
Proporcjonalne
Głosowanie tajne.
Art. 97 [Skład Senatu; zasady wyborów]
Senat składa się ze 100 senatorów.
Wybory do Senatu:
Powszechne
Bezpośrednie
Głosowanie tajne.
Art. 98 [Kadencja parlamentu; skrócenie kadencji]
Kadencja Sejmu i Senatu trwa 4 lata, od pierwszego posiedzenia do przed dnia zebrania na pierwsze posiedzenie nowej kadencji.
Wybory zarządza Prezydent RP maksymalnie 90 dni przed byli kadencji.
Sejm może skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością 2/3 głosów, co również oznacza skrócenie kadencji Senatu.
Procedura skrócenia kadencji Sejmu po opinia Marszałka Sejmu i Senatu.
W przypadku skrócenia kadencji wybory muszą odbyć się w 45 dni.
Postanowienia ust. 1 stosują się również w wypadku skrócenia kadencji Sejmu.
Art. 99 [Bierne prawo wyborcze]
Obywatel polski mający prawo wybierania, który w dniu wyborów:
Kończy 21 lat (do Sejmu)
Kończy 30 lat (do Senatu)
Nie może być osobą skazaną prawomocnym wyrokiem.
Art. 100 [Zasady zgłaszania kandydatów do parlamentu]
Kandydatów zgłaszają partie polityczne oraz wyborcy.
Nie można kandydować równocześnie do Sejmu i Senatu.
Ustawa określa zasady zgłaszania i przeprowadzania wyborów.
Art. 99 ust. 3 dodany ustawą z 7.05.2009 r.
Art. 101 [Organ stwierdzający ważność wyborów]
Ważność wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sąd Najwyższy.
Mieszkańcy mają prawo zgłosić protest do Sądu Najwyższego.
Art. 102 [Zakaz łączenia funkcji posła i senatora]
Nie można być równocześnie posłem i senatorem.
Art. 103 [Zakaz łączenia mandatu posła z innymi funkcjami; zasada incompatibilitas]
Mandatu posła nie można łączyć z innymi poważnymi funkcjami publicznymi. Na liście są m.in.
Prezes Narodowego Banku Polskiego
Prezes Najwyższej Izby Kontroli
Rzecznik Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Dziecka
Członek Rady Polityki Pieniężnej
Członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
Ambasador
Zatrudnienie w administracji rządowej.
Zakaz nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu.
Inne przypadki zakazu łączenia mandatu z funkcjami publicznymi określa ustawa.
Art. 104 [Posłowie; rota ślubowania]
Posłowie to przedstawiciele Narodu, nie związani instrukcjami wyborców.
Ślubowanie w brzmieniu:
"Uroczyście ślubuję rzetelnie i sumiennie wykonywać obowiązki wobec Narodu, strzec suwerenności i interesów Państwa, czynić wszystko dla pomyślności Ojczyzny i dobra obywateli, przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej."
Ślubowanie z dodatkiem „Tak mi dopomóż Bóg” jest opcjonalne.
Odmowa złożenia ślubowania oznacza rezygnację z mandatu.
Art. 105 [Immunitet poselski]
Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność w czasie pełnienia mandatu.
Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej po ogłoszeniu wyników wyborów do końca mandatu bez zgody Sejmu.
Postępowanie karne rozpoczęte przed wyborem zostaje zawieszone.
Poseł może się zgodzić na odpowiedzialność karną.
Poseł nie może być aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia na gorącym uczynku.
Zasady odpowiedzialności karnych określa ustawa.
Art. 106 [Regulacje prawne dotyczące mandatu poselskiego]
Warunki do wypełniania obowiązków oraz ochrona praw opisuje ustawa.
Art. 107 [Zakaz działalności gospodarczej; odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu]
Poseł nie może prowadzić działalności gospodarczej z majątkami Skarbu Państwa lub samorządu.
Za naruszenia zakazu poseł może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.
Art. 108 [Sprawowanie mandatu przez senatorów]
Swoiste podobieństwo przepisów do tych, które dotyczą posłów.
Art. 109 [Posiedzenia izb parlamentu]
Sejm i Senat obraduje na posiedzeniach.
Prezydent zwołuje pierwsze posiedzenie w ciągu 30 dni.
Art. 110 [Organy wewnętrzne Sejmu]
Sejm wybiera ze swojego grona Marszałka i wicemarszałków.
Marszałek przewodniczy obradom i reprezentuje Sejm.
Sejm powołuje komisje stałe oraz komisje nadzwyczajne.
Art. 111 [Komisja śledcza]
Sejm może powołać komisję śledczą do zbadania określonej sprawy.
Tryb działania określa ustawa.
Art. 112 [Regulamin Sejmu]
Organizację i porządek prac Sejmu oraz zadania organów określa regulamin uchwalony przez Sejm.
Art. 113 [Zasada jawności posiedzeń]
Posiedzenia Sejmu są jawne.
Sejm może uchwalić tajność obrad tylko przy bezwzględnej większości połowy posłów.
Art. 114 [Zgromadzenie Narodowe]
Sejm i Senat obradują wspólnie jako Zgromadzenie Narodowe w określonych sytuacjach.
Zgromadzenie uchwala swój regulamin.
Art. 115 [Interpelacje, zapytania poselskie; obowiązek udzielenia odpowiedzi]
Rada Ministrów obowiązana jest odpowiedzieć na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni.
Odpowiedzi w sprawach bieżących są obowiązkowe na każdym posiedzeniu Sejmu.
Art. 116 [Decyzja o stanie wojny i zawarciu pokoju]
Sejm decyduje o stanie wojny i zawarciu pokoju.
Uchwała o stanie wojny możliwa w przypadku napadu na terytorium RP lub międzynarodowych zobowiązań obronnych.
Jeśli Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, stan wojny ustala Prezydent.
Art. 117 [Zasady użycia sił zbrojnych poza granicami RP]
Ratyfikowana umowa międzynarodowa lub ustawa określa zasady użycia Sił Zbrojnych poza granicami Polski.
Zasady pobytu oraz przemieszczania obcych wojsk na terytorium RP określają umowy międzynarodowe lub ustawy.
Art. 118 [Inicjatywa ustawodawcza; uprawnienia obywatelskie]
Inicjatywa ustawodawcza:
Posłowie, Senat, Prezydent i Rada Ministrów
Grupa co najmniej 100 000 obywateli z prawem wyborczym.
Ustawa określa tryb postępowania.
Wnioskodawcy muszą przedłożyć skutki finansowe wykonania ustawy.
Art. 119 [Procedura ustawodawcza]
Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach.
Prawo do poprawek przysługuje wnioskodawcy, posłom oraz Radzie Ministrów.
Marszałek Sejmu może odmówić poddania poprawki, która nie była przedłożona komisji.
Wnioskodawca może wycofać projekt do zakończenia drugiego czytania.
Art. 120 [Warunki formalne uchwalania ustaw]
Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności połowy posłów.
Art. 121 [Udział Senatu w postępowaniu ustawodawczym]
Marszałek przesyła ustawę do Senatu.
Senat ma 30 dni na:
Przyjęcie bez zmian
Uchwalenie poprawek
Odrzucenie ustawy w całości
Jeśli Senat nie podejmie uchwały w 30 dni, ustawa jest uznawana za uchwaloną.
Uchwałę Senatu o odrzuceniu ustawy uznaje się za przyjętą, jeśli Sejm jej nie odrzuci bezwzględną większością.
Art. 122 [Podpis Prezydenta; odmowa podpisania ustawy]
Po uchwaleniu przez Senat, ustawa musi być podpisana przez Prezydenta w ciągu 21 dni.
Prezydent może wnioskować o zgodność ustawy z Konstytucją.
Nie może odmówić podpisania ustawy uznanej przez Trybunał za zgodną z Konstytucją.
Odmowa następuje w przypadku niezgodności z przepisami.
Jeśli dotyczy przepisów, które nie mogą być oderwane od ustawy, Prezydent podpisuje ustawę omijając sprzeczne przepisy.
Wnioski Prezydenta wstrzymują bieg do podpisania.
Art. 123 [Pilny projekt; szybka ścieżka ustawodawcza]
Rada Ministrów może uznać projekt ustawy za pilny, z wyjątkiem projektów ustaw podatkowych itp.
Regulaminy Sejmu i Senatu określają odrębności.
Prawa do rozpatrzenia pilnego projektu:
14 dni Senat
7 dni Prezydent na podpis.
Art. 124 [Zasady działania Senatu]
Do Senatu stosuje się odpowiednio przepisy art. 110, 112, 113 i 120.
Art. 125 [Referendum ogólnokrajowe; warunki zarządzenia referendum]
Referendum ogólnokrajowe w sprawach szczególnej wagi.
Może zarządzić Sejm lub Prezydent za zgodą Senatu.
Wiążący wynik wymaga frekwencji ponad 50%.
Ważność referendum stwierdza Sąd Najwyższy.
Ustawa określa tryb przeprowadzania referendum.
Rozdział V. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 126 [Prezydent jako najwyższy przedstawiciel RP]
Prezydent jest najwyższym przedstawicielem RP, gwarantem władzy.
Czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, suwerennością i bezpieczeństwem.
Wykonuje zadania w zakresie oraz na zasadach określonych w Konstytucji.
Art. 127 [Wybór Prezydenta]
Prezydent wybierany przez Naród, wybory:
Powszechne
Równe
Bezpośrednie
Głosowanie tajne.
Kadencja 5 lat, reelekcja tylko raz.
Obywatel polski, który kończy 35 lat w dniu wyborów.
Kandydat zgłaszany przez 100 000 obywateli.
Kandydat z więcej niż połową głosów wygrywa.
Ponowne głosowanie w przypadku braku wymaganej większości.
Art. 128 [Kadencja Prezydenta]
Rozpoczyna się w dniu objęcia urzędu.
Wybory zarządzane przez Marszałka Sejmu 100 dni przed końcem kadencji.
Art. 129 [Ważność wyborów; protest wyborczy]
Ważność wyboru stwierdza Sąd Najwyższy.
Protesty mogą być składane do Sądu Najwyższego na zasadach ustawowych.
Art. 130 [Rota przysięgi; objęcie urzędu]
Przysięga:
"Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem."
Dodatek: „Tak mi dopomóż Bóg.”
Art. 131 [Przeszkoda w sprawowaniu urzędu; przejęcie obowiązków przez Marszałka Sejmu]
Przy tymczasowych przeszkodach, Marszałek przejmuje obowiązki Prezydenta.
Przejrzystość i możliwość decyzji przez Trybunał Konstytucyjny w przypadkach określonych w Konstytucji.
Marszałek Senatu przejmuje obowiązki w przypadku niemożności Marszałka Sejmu.
Art. 132 [Zakaz łączenia funkcji; zasada incompatibilitas]
Prezydent nie może piastować innych urzędów, z wyjątkiem związanych z urzędem.
Art. 133 [Uprawnienia Prezydenta w zakresie polityki zagranicznej]
Prezydent:
Ratfikuje umowy międzynarodowe
Mianuje przedstawicieli w innych państwach
Przyjmuje akredytowanych dyplomatów.
Przed ratyfikacją może zasięgnąć opinii Trybunału Konstytucyjnego.
Współdziała z Premierem i odpowiednim ministrem.
Art. 134 [Zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi RP]
Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych.
W czasie pokoju przez Ministra Obrony Narodowej.
Mianuje dowódców Sił Zbrojnych, określa kadencje i warunki odwołania.
Mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych w wypadku wojny.
Art. 135 [Rada Bezpieczeństwa Narodowego jako organ doradczy]
Organ doradczy Prezydenta w zakresie bezpieczeństwa.
Art. 136 [Zarządzenie mobilizacji i użycia Sił Zbrojnych]
Prezydent zarządza mobilizację i użycie Sił Zbrojnych w przypadku zewnętrznego zagrożenia.
Art. 137 [Nadawanie obywatelstwa polskiego]
Prezydent nadaje obywatelstwo polskie.
Art. 138 [Nadawanie orderów i odznaczeń]
Prezydent nadaje ordery i odznaczenia.
Art. 139 [Prawo łaski]
Prezydent stosuje prawo łaski, z wyłączeniem osób osądzonych przez Trybunał Stanu.
Art. 140 [Orędzie Prezydenta]
Prezydent może zwracać się z orędziem do parlamentu.
Art. 141 [Zwołanie Rady Gabinetowej]
Prezydent może zwołać Radę Gabinetową w sprawach wyjątkowych.
Rada nie ma kompetencji Rady Ministrów.
Art. 142 [Akty prawne wydawane przez Prezydenta]
Prezydent wydaje rozporządzenia na zasadach określonych w Konstytucji.
Wydaje postanowienia w zakresie kompetencji.
Art. 143 [Kancelaria Prezydenta jako organ pomocniczy]
Kancelaria wspiera funkcjonowanie Prezydenta.
Art. 144 [Akty urzędowe Prezydenta]
Prezydent wydaje akty urzędowe - wymagają podpisu Prezesa Rady Ministrów.
Prezes ponosi odpowiedzialność za akty.
Wymienione wyłączenia od potrzeby podpisu.
Art. 145 [Odpowiedzialność Prezydenta przed Trybunałem Stanu]
Odpowiedzialność przed Trybunałem za naruszenia Konstytucji.
Postawienie w stan oskarżenia możliwe uchwałą Zgromadzenia Narodowego.
Z dniem uchwały urzędowanie Prezydenta zostaje zawieszone.
Rozdział VI. Rada Ministrów i administracja rządowa
Art. 146 [Rada Ministrów; kompetencje]
Rada Ministrów prowadzi politykę RP.
Sprawy nie zastrzeżone dla innych organów państwowych, samorządów.
Rada kieruje administracją rządową.
Kompetencje Rady:
Wykonanie ustaw
Wydawanie rozporządzeń
Koordynacja prac administracji rządowej
Chronienie interesów Skarbu Państwa
Uchwała projektu budżetu
Czynności związane z bezpieczeństwem wewnętrznym i zewnętrznym kraju.
Art. 147 [Skład i organy Rady Ministrów]
Składa się z Prezesa i ministrów.
Wiceprezesi mogą być powoływani.
Wiceprezesi mogą pełnić funkcje ministrów.
Możliwość powoływania przewodniczących komitetów.
Art. 148 [Kompetencje Prezesa Rady Ministrów]
Prezes:
Reprezentuje Radę
Kieruje pracami Rady
Odpowiedzialność za egzekwowanie polityki.
Art. 149 [Uprawnienia kierownicze ministrów]
Ministrowie kierują działami administracji.
Przewodniczący komitetów stosują odpowiednie przepisy.
Art. 150 [Zakaz działalności sprzecznej z obowiązkami publicznymi]
Członkowie Rady Ministrów nie mogą prowadzić działalności sprzecznej z obowiązkami publicznymi.
Art. 151 [Rota przysięgi]
Członkowie Rady składają przysięgę na wierność Konstytucji i interesom RP.
Art. 152 [Wojewoda jako przedstawiciel Rady Ministrów w terenie]
Wojewoda - przedstawiciel Rady w województwie.
Zakres działań określa ustawa.
Art. 153 [Korpus służby cywilnej, zwierzchnictwo premiera]
Korpus służby cywilnej działa w urzędach w celu rzetelności wykonania zadań.
Prezes Rady Ministrów jest zwierzchnikiem korpusu.
Art. 154 [Procedura powołania Rady Ministrów; wotum zaufania]
Prezydent desygnuje Prezesa, który proponuje skład Rady.
Rada Ministrow zostaje powołana w ciągu 14 dni, odbiera przysięgę.
Prezes przedstawia Sejmowi program działania wnioskując o wotum zaufania.
Sejm uchwala wotum zaufania bezwzględną większością głosów.
W razie braku wotum zaufania powołana zostaje nowa Rada.
Art. 155 [Tryb nadzwyczajny powołania Rady Ministrów]
Prezydent powołuje Radę w trybie nadzwyczajnym, jeśli nie powołano w terminie.
Sejm udziela wotum zaufania.
W przypadku braku wotum zaufania Prezydent skraca kadencję Sejmu i zarządza wybory.
Art. 156 [Odpowiedzialność ministrów przed Trybunałem Stanu]
Pociągnięcie członka do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.
Uchwała Sejmu wymagająca wniosku Prezydenta lub 115 posłów.
Art. 157 [Solidarna i indywidualna odpowiedzialność ministrów]
Odpowiedzialność przed Sejmem za działalność Rady Ministrów.
Odpowiedzialność indywidualna za sprawy w ich kompetencji.
Art. 158 [Wotum nieufności dla Rady Ministrów]
Sejm może wyrazić Radzie Ministrów wotum nieufności na wniosek 46 posłów z kandydatem na Prezesa.
Uchwała przyjęta = dymisja Rady, powołanie nowego Prezesa.
Wniosek może być zgłaszany po odczekaniu 7 dni.
Nie wcześniejsze 3 miesiące między powtórnymi wnioskami.
Art. 159 [Wniosek o wotum nieufności dla ministra]
Sejm może wyrazić ministrowi wotum nieufności.
Uchwała przez Prezydenta.
Art. 160 [Udzielenie wotum zaufania Radzie Ministrów]
Prezes Rady może się zwrócić o wyrażenie wotum zaufania Radzie Ministrów.
Art. 161 [Zmiany w składzie Rady Ministrów]
Prezydent, na wniosek Prezesa, dokonuje zmian w składzie Rady Ministrów.
Art. 162 [Dymisja Rady Ministrów]
Prezes składa dymisję na pierwszym posiedzeniu nowego Sejmu.
Dymisja także w razie:
Brak wotum zaufania
Wotum nieufności
Rezygnacja Prezesa.
Prezydent przyjmuje dymisję, a do czasu powołania nowej Rady sprawowanie kompetencji przez dotychczasową.
Prezydent może odmówić przyjęcia dymisji w przypadku rezygnacji.
Rozdział XI. Stany nadzwyczajne
Art. 228 [Wprowadzenie stanu nadzwyczajnego; skutki dla państwa]
Istnieje możliwość wprowadzenia stanu nadzwyczajnego w przypadku zagrożeń.
Może być wprowadzony tylko na podstawie ustawy.
Zasady działania i zakres ograniczenia wolności określa ustawa.
Ustawa może określać wyrównanie strat majątkowych.
Działania muszą odpowiadać zagrożeniu.
W czasie stanów nadzwyczajnych nie zmienia się podstawowych przepisów.
Nie może być skrócenia kadencji Sejmu, referendum ani wyborów w czasie stanu nadzwyczajnego.
Art. 229 [Stan wojenny]
Prezydent może wprowadzić stan wojenny w przypadku zagrożenia państwa.
Art. 230 [Stan wyjątkowy]
Prezydent może wprowadzić stan wyjątkowy w sytuacjach zagrożenia.
Możliwe przedłużenie stanu po zgodzie Sejmu.
Art. 231 [Rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego na terenie RP]
Rozporządzenie należy przedstawić Sejmowi w ciągu 48 godzin.
Art. 232 [Stan klęski żywiołowej]
Możliwe wprowadzenie stanu klęski żywiołowej w przypadku katastrof.
Art. 233 [Normy określające zakres ograniczeń wolności i praw człowieka]
Ustawa ograniczająca prawa nie może naruszać podstawowych praw.
Zakaz nasilania ograniczeń ze względu na rasę, płeć, itp.
W przypadku klęski możliwe ograniczenie niektórych praw.
Art. 234 [Rozporządzenia z mocą ustawy]
Prezydent może wydać rozporządzenia w czasie stanu wojennego.
Rozporządzenia mają moc powszechnie obowiązującego prawa.
Rozdział XII. Zmiana Konstytucji
Art. 235 [Procedura zmiany Konstytucji]
Projekt zmiany może przedłożyć: posłowie, Senat, Prezydent.
Zmiana konstytucji w drodze ustawy muszą być uchwalone przez Sejm i Senat.
Po 30 dniach od przedłożenia.
Wymagana większość 2/3 w Sejmie oraz bezwzględna w Senacie.
Ustawa zmieniająca mogą wymagać referendum.
Procedura zatwierdzenia i podpisu od Prezydenta.
Podsumowanie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku stanowi fundamentalny akt prawny, który krystalizuje kwestie dotyczące struktury władzy, jej zasad działania oraz ochrony praw obywateli, zapewniając jednocześnie ramy do demokratycznego rozwoju państwa.