Samenvatting: Classicisme & Romantiek

Negentiende Eeuw: Classicisme & Romantiek

Doelen

• Begrijpen van de ingrijpende veranderingen in de 19e (en 18e) eeuw in de westerse samenleving.
• Uitleggen van de esthetische verschillen tussen Classicisme (orde, harmonie) en Romantiek (gevoel, verbeelding).
• Voorbeelden noemen van architectuur uit de 19e eeuw met klassieke en romantische invloeden.

Tijdslijn

• 1790: Verlichting / Neoclassicisme
• 1830: Romantiek / Realisme

De Eeuw van Grote Veranderingen

• 19e eeuw: eeuw van grote veranderingen.

Voorbeelden van Veranderingen

• Bestorming van de Bastille (1789) tot bestorming Winterpaleis (oktober 1917).
• La Grande Armée (Napoleon 1796-1815) tot La Grande Guerre (1914-1918).
• Engeland: Regeerperiode Queen Victoria (1837-1901).
• Commonwealth of the British Empire: Koloniaal imperialisme in Australië, Azië, Afrika.

Verstedelijking en Armoede

• Gevolg van de industrialisatie is de trek naar de stad.
• Slechte woon- en arbeidsomstandigheden.
• Kinderarbeid, hongerlonen, massale werkloosheid.

Tijdperk van de Industrialisatie

• Omzetting van warmte in beweging.
• Paardenkracht versus stoomkracht.
• Men leerde natuurkrachten te gebruiken - het einde van de gilden.
• Begin van de uitbuiting van de arbeiders - machine was sneller, beter en goedkoper.

De Verlichting (18e eeuw) en Invloed op de 19e Eeuw

• Tegenstrijdige opvattingen: Voltaire versus Rousseau.
  • Voltaire: Verstand; de mens in wezen slecht, kennis maakt gelukkig.
  • Rousseau: Gevoel; we worden goed geboren, maar slecht gemaakt – terug naar de natuur – terug naar gevoel. Kennis maakt ongelukkig.

Verlichting, Invloed op Kunst

• De rede wordt verheerlijkt.
• Strenge academische regels, bijvoorbeeld Vitruvius (harmonie).
• Wetenschap zorgt voor voortuitgang, kennis is macht.
• Onderzoek en weten boven geloven.
• Wetenschap vs Kerk (evolutietheorie Darwin).
• Kritiek op macht van adel.

Esthetica

• Classicisme: Klassieke opvatting over schoonheid.
  • Schoonheid à de juiste proporties en harmonie = klassieke definitie.
  • Schoonheid ligt in de vorm van het object.
  • Kunst moet behagen.
• Romantiek: Individuele opvatting over schoonheid.
  • Schoonheid à intuïtief, expressie van gevoel en emotie.
  • Kunst mag ontroeren, verontrusten of imponeren, drukt innerlijke wereld en persoonlijke ervaring uit.
  • Verbeelding en sublieme (het overweldigende, het niet-verklaarbare).

Neo Stijlen

• Teruggrijpen op stijlen klassieke oudheid, gotiek, renaissance en de barok.
• Neo stijlen verwijzen naar klassieke beschaving, symbool voor macht en goed bestuur.
• Verschillende stijlen kunnen ook door elkaar toegepast worden = eclecticisme.
• Technisch, gebruik van staal en klinknagels (Eiffeltoren).
• Technisch= prefab (onderdelen van te voren gemaakt).

Voorbeelden

• Pierre Cuypers, Rijksmuseum Amsterdam, 1885.
• Centraal Station.

Staal & Prefab

• Eiffeltoren – opbouw 1887-1889.

Neo stijlen Voorbeelden

• ONTWERPWEDSTRIJD 1836 voor het parlementsgebouw van Engeland, na brand van het oorspronkelijke gebouw
  • Neogotische ontwerp wint, omdat deze stijl als nationale stijl wordt gezien.
  • De Parlementsgebouwen vormen een eenheid met de echte gotische kerk Westminster Abbey verderop. (de twee lichterkleurige torens rechts van het midden).
  • Silhouet gebouw overwegend symmetrisch, met links de massieve Victoria Tower en rechts de klokkentoren Big Ben.
  • C. Barry en A. W. N. Pugin: Parlementsgebouwen (Palace of Westminster) (1839 – 52) Londen, Engeland
• Het Witte Huis 1790
  • De toenmalige president George Washington wees de locatie van het nog te bouwen Witte Huis aan.
  • De Ier James Hoban kreeg na een competitie tussen 9 personen de opdracht om het Witte Huis te gaan bouwen.
  • Neoclassicistische gebouw:
    • Symmetrische gevel
    • De zuilen
    • Het timpaan
• In de eerste helft van de 19de eeuw ontstaan er veel openbare gebouwen (theaters, warenhuizen).
  • de toepassing van klassieke vormgevingselementen in combinatie met nieuwe ideeën.
  • de eenvoud van de vorm en de helderheid van de constructie spelen hierbij een grote rol.
  • De architect van De arc de Triomphe heeft voor de vormgeving van dit monument de klassieke triomfbogen als overwinning van de Romeinse veldheren en keizers als doel genomen (dus om te laten zien dat ze veel macht hebben).
• Karl Friederich Schinkel, Altes Museum,
  • Strenge, sobere vormgeving.
  • Vormgeving grijpt terug op klassieke oudheid.
  • Groot voorplein.
  • Symmetrisch, monumentaal gebouw.
  • Brede toegangstrap.
  • Door naar boven te lopen ga je als het ware tempel voor de kunsten binnen.
• NEUSCHWANSTEIN SPROOKJESKASTEEL
  • Gebouwd door de koning van Beieren.
  • Als jongetje droomt de koning al over ridderkastelen en later raakt hij gefascineerd door de opera's van Richard Wagner, waarin vaak middeleeuwse verhalen verwerkt zijn.
  • Een van de opera's is het verhaal over de Zwaanridder.
  • Het kasteel van zijn dromen laat de koning dan ook decoreren met zwanen.
  • Je komt ze bijvoorbeeld tegen op de gouden kranen en deurklinken.
  • 1869-1886

Learnbeat Opdracht

• Open de Learnbeat-website en log in.
• Ga naar paragraaf Kunstgeschiedenis en klik op Neoclassicisme & Romantiek.
• Lees de theorie en beantwoord de bijbehorende vragen.

Romantiek (ca. 1790-1850)

• Een cultuurperiode uit de westerse geschiedenis.

Doelen (Romantiek)

• Uitleggen wat het verschil is tussen kunst uit de Classicisme (rede, verstand) en Romantiek (gevoel, verbeelding).
• Weten wat het begrip sublieme betekent in de kunst en hoe kunstenaars dit in hun werk uitbeelden.
• Uitleggen waarom de kunstenaar in de Romantiek werd gezien als een scheppend genie zonder vaste regels.

Tijdslijn (Herhaling)

• 1790: Verlichting / Neoclassicisme
• 1830: Romantiek / Realisme

Voorbeeld: "Rain, Steam and Speed" (Turner)

• Proberen het overweldigende karakter van de natuur te koppelen aan techniek en machinerie.
• Vraag: Wat ons het meest zou moeten beangstigen: de verwoestende kracht van de natuur of de negatie ervan door de moderne techniek?

Smaak Publiek 19e Eeuw - Afschuw

• Waarom gaat dit schilderij in tegen alle principes van het klassieke schoonheidsideaal?

John Henry Fuseli – De Nachtmerrie, 1785

• De droom, tragische liefde en dood.
• De kunstenaars zoeken naar hartstocht, angstaanjagende ervaringen en juist niet naar het verstand.
• Interesse in sprookjes, mythen.
• Vlucht uit de werkelijkheid (ESCAPISME).

Caspar David Friedrich

• De Wandelaar boven de Zee van Mist.

Droombeelden Verlangen – Het Sublieme

• Arnold Böcklin – Het Dodeneiland, 1883.
• Onderwerpen i.v.m. tot ESCAPISME:
  • Het verlangen en de tragische liefde.
  • De droom.
  • Exotisme.
  • De dood.
  • Het sublieme (negatief genot).
  • Hang naar het verleden.

Edmund Burke – Het Sublieme

• De theorie van het sublieme kunst (1757):
  • Het sublieme is een artistiek effect dat de sterkste emotie teweegbrengt die de geest in staat is te voelen.
  • Negatief genot.
  • Het overweldigende, het verwoestende van de natuur is eng.
  • Maar het vreeswekkende wordt aantrekkelijk als wij ons veilig voelen.

Voorbeelden (Het Verlangen & De Dood)

• Sir John Everett Millet; Ophelia; 1851, London, Tate Gallery.
• Caspar David Friedrich – Maansopkomst boven zee; 1822.
• De 19e-eeuwse opvatting over expressie: Gevoelens die de kunstenaar heeft doorleeft door geven naar de ander zodat die het ook kan beleven.

Exotisme (Oriëntalisme)

• Eugene Delacroix: De vrouwen van Algiers, 1834.

De Kunstenaar als Scheppend Genie

• Geen regels of voorbeelden die staan expressie in de weg.
• Originaliteit.
• Sturm und Drang - anti-ratio.
• Johann Wolfgang Goethe (1749 - 1832).

Classicisme VS Romantiek

Toets Kerk - Huiswerk

• Maak de toets in Learnbeat (de Romaanse en Gotische periodes).
• Alle vragen zijn meerkeuze.
• Z.s.m. met deze toets klaar zijn!