Rozdział 6 - kompetencje tłumaczeniowe

Kompetencja - różne ujęcia

lignwistyka: kompetencja komunikacyjna (gramatyczna, socjoling., dyskursywna, strategiczna + psychofizyczna)

psychologia kognitywna: kompetencja = wiedza ekspercka/ ekspertyza / wiedza deklaratywna i wiedza proceduralna

pedagogika: kompetencja = działanie (integracja, mobilizacja, organizacja kompleksu umiejętności i wiedzy) w danej sytuacji

Kompetencja tłumacza - wiedza fachowa i umiejętności zawodowe

Kompetencja tłumaczeniowa - umiejętności stricte tłumaczeniowe składające się na szerzej rozumianą kompetencję tłumacza. Znajomość zależności międzyjęzykowych i międzykulturowych umożliwiających skuteczny transfer znaczenia i funkcji wykonywanego tłumaczenia

KOMPETENCJA TŁUMACZENIOWA (T. Tomaszkiewicz): 

  • językowa

  • encyklopedyczna

  • psychologiczna

  • kulturowa

  • literacka

  • retoryczno-pragmatyczna

Kompetencja retoryczno - pragmatyczna (rozwinięcie ostatniego pkt powyżej)

  • przypisanie danego tekstu do typu 

  • określenie wartości ilokucyjnej tekstu

  • określenie norm charakterystycznych dla formy tekstu (norma ling.)

  • określenie norm i praktyk społecznych stosowanych w komunikacji (norma społ.)

  • określenie poziomu  językowego i dyskursywnego rozmówców

Kompetencje tłumacza wg. European Masters of Translation (2012): 

  • świadczenie usług tłumaczeniowych

  • umiejętności językowe 

  • umiejętności międzykulturowe

  • umiejętność  zdobywania informacji

  • umiejętności techniczne 

  • umiejętności tematyczne

Ślady tłumacza

  • ekwiwalencyjne (związane) i samodzielne (widoczne – brak wiedzy)

  • nieświadome (błędy, brak wyczucia, wiedzy) i świadome (wyraźna decyzja tłumacza, cenzura)

  • ślady uwarunkowane diachronicznie

ROLE TŁUMACZA:

  1. PRZEKŁADAĆ -  oznacza wiele rzeczy - wprowadzać do obiegu, przekazywać dalej, rozpowszechniać, objaśniać, czynić (bardziej) dostępnym  (Susan Sontag)

  2. TŁUMACZYĆ  - objaśniać, interpretować, zdawać sprawę … przybliżać, uczynić (tekst) cząstką naszego osobistego doświadczenia (Ryszard Kapuściński)

Co robi tłumacz?

  • neutralizuje różnice między oryginałem i przekładem, żeby zrozumieć


  • szuka ekwiwalencji (dynamicznej)


  •  stosuje określone techniki


  • jest w środku działania translatorskiego


  • wybiera elementy relewantne dla sytuacji (działanie nastawione na cel)


  • lojalnie odtwarza cudzy tekst


  • dobiera metodę tłumaczenia do tekstu


  • pośrednik w akcie komunikacji


  • opracowuje informację opartą na intuicji i kreatywności.