geschiedenis

C- DE STANDENSAMENLEVING = 900 - 1789

een samenleving die de beolking verdeeld in verschillende standen
eigen stand heeft hun eigen rechten en plichten

1. de clerus
   functie: bidden voor het volk
   
   rechten:
   grond bezitten
   geen belastingen betalen
   tienden heffen
   eigen rechtspraak
   
   plichten:
   instaan voor het zielenheil
   steun bij bestuur

2. Adel
   funtie: bescherming van het volk
   
   rechten:
   grond bezitten
   geen belastingen betalen
   besturen van het land
   vechten in leger van de koning
   
   plichten:
   meehelpen bij het bestuur
   meevechten in het leger

3. derde stand
   functie: werken
   
   rechten:
   vrije boeren = eigen grond bezitten, erven, trouwen, vrij reizen
   horigen (laten, deels onvrij) = trouwen
   horigen (lijfeigenen, niet vrij) = geen rechten
   
   plichten:
   belastingen betalen aan de heer
   tienden betalen aan de kerk
   maatschappij voeden

   
   

   
   

STANDEN VORMEN GEEN HOMOGENE GROEPEN

1. de clerus
   hoge clerus → kardinaal, paus, bischop
   lage clerus → priester, monnik

2. adel
   geboorte-adel - Oude hoge adel
   → graaf, prins, hertog
   ambtsadel - nieuwe adel
   → baron, markies

3. derde stand
   vrije boeren
   laten
   lijfeigenen

   
   

   
   

De ridder als vierde stand?

normaalgezien = leden van derde stand

maar → ridder zijn is duur
ruiters worden belangrijker in het leger
kerk wilt het beeld van de miles christianes opscheppen

riddersideaal= dapper, moedig, eervol, eerlijk, nobel

DE OPKOMST VAN DE STEDEN LEIDT MEE TOT NIEUWE VERHOUDINGEN TUSSEN DE STANDEN

plattelandsvlucht
lijfeigenen en horigen vluchten weg naar de stad om zich weer vrij te maken
ze moeten zich 40 dagen verstoppen van hun heer. als hij hen niet kan vinden zijn ze vrij

als de heer in het buitenland is moeten ze een jaar onderduiken.

veranderingen door opkomst van de standen:

Adel → opkomst ambtsadel
financiele probleme

3de stand → einde horigheid
plattelandsvlucht
opkomst burgerij - heel rijk maar geen macht

noblesse oblige - het idee dat de adel een bepaalde stand moet houden, om zich te onderscheiden van de derde stand.

D1 HET LEENWEZEN politiek

beneficium
1. door de koning geschonken
2. een beloning in de vorm van landgoed
3. in ruil voor een dienst
4. tijdelijk = een leen

vazaliteit = een contract tussen een vrije man en een belangrijke heer
heer moet vazal (vrije man)v bijstaan en onderhouden
vazal moet de heer gehoorzamen en dienen

feodaliteit = combinatie van vazaliteit en beneficium

leenheer → beloont de vazal voor zijn trouw en dienst met een leen of feodum
|| contract op basis van wederzijds vertrouwen

vazal = leenman → staat de machtige heer ofwel militaitbij ofwel met raad en daad, moet trouw zijn en zijn dienst bewijzen

feodum/leen

1. grondleen → een gebied dat de vazal krijgt als beloning

2. ambtsleen → ze krijgen een extra titel in de maatschappij

3. geldleen → de vazal krijgt een som van geld of een bepaald recht (bv. tol heffen)

de leenhulde → de ceremonie
feodum wordt symbolisch voorgesteld door een investituur → aarde, tak, sleutel

de feodale piramide

keizer
kroonvazallen
achtervazallen
achter-achtervazallen

de achtervazallen gehoorzamen de kroonvazallen, de kroonvazallen gehoorzamen de keizer

ONTSTAAN VAN WILLEKEUR BINNEN HET LEENMANSCHAP

Franse koning
||
vlaamse graaf < - > keizer van het Heilig Romse Rijk
||
Engeland 🔫 Franse Rijk

=> leenmannen kiezen verschillende feodaliteitsrelaties om er zelf beter van te worden

Het Verdrag van Verdun, ondertekend in 843, was een belangrijk akkoord dat het Karolingische Rijk opdeelde in drie koninkrijken.Dit verdrag volgde op de dood van Lodewijk de Vrome, de zoon van Karel de Grote, en leidde tot een strijd tussen zijn zonen om de controle over het rijk.

vanaf 9de eeuw komen er interne en externe problemen in het Frankische rijk
|| ||
binnenlandse oorlogen invallen van buitenaf

invallen vikingen → koningen doen niets → cotractbreuk volgens kroonvazallen → koning verliest macht → kroonvazallen gaan zich gedragen als koningen in hun eigen ambtsgebieden.

primus inter pares = 1e onder gelijken
1e → koning
gelijken → kvz

HRR versnippering door erfenis
→ vanaf 12e eeuw komt het eerstegeboorterecht.

D3 - DE STEDEN TREDEN OP DE VOORGROND

na de klassieke oudheid raken de stedelijke kernen in ons land in verval.
Germanen vestigen zich in onze gebieden en richten nieuwe nederzettingen op. de samenleving blijft onveilig door invallen van Hongaren en Noormannen.
→ de Vlaamse graven richten versterkte burchten op.

eind 9e eeuw nemen de invallen af, onder impuls van de kerk is er meer veiligheid
dankzij het drieslagstelsel stijgt de landbouwproductie
||
noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van steden

steden ontwikkelen zich in de buurt van een burcht voor eventuele bescherming. in de burcht wonen er ook verschillende mensen die koper kunnen zijn van producten die verhandeld worden.

concentrisch grondplan = spontaan gegroeid
dambordpatroon = aangelegde stad

er zijn economische (handel, …) en politieke ( bescherming,verkeerswegen, …) redenen om een stad te stichten. de meeste steden ontstaan spontaan, maar sommige zijn gesticht, vaak uit economische overwegingen.

DE STEDELINGEN GROEPEREN ZICH EN STRIJDEN OM DE MACHT

de inwoners (Poorters) kunnen in twee groepen ingedeeld worden: het gemeen (werklui, gewone mensen) en het Patriciaat (patriciers, burgerij.) de werklui zijn ambachtslieden en is de grootste groep, de patriciers bestaan naast grootgrondbezitters ook vaak uit handelaars

zowel het gemeen als de patriciers verenigen zich
→ ambachten: mensen met hetzelfde beroep
→ gilden: handelaars in hetzelfde stad
→ hanze: handelaars over verschillende steden

ambachtslieden = volders, wevers, spinners, ververs

belfort = een alleenstaande toren met een stormklok (enkel in nood) symbool autonomie en macht.
lakenhalle = opslagplaats, verkoopruimte, vergaderplaats ambachtslui.