Studienoten over Modernisme

Het Modernisme

  • Definitie: Het modernisme is een culturele en artistieke beweging ontstaan in het begin van de 20ste eeuw. Het is gekenmerkt door een breuk met traditionele vormen van kunst, literatuur, architectuur, muziek en andere kunsten.

  • Doel: Het modernisme zoekt naar nieuwe manieren om de ervaringen van een snel veranderende wereld uit te drukken, beïnvloed door:

    • Industrialisatie

    • Opkomst van steden

    • Wetenschappelijke en technologische vooruitgang

  • Impact van de Eerste Wereldoorlog: 1914-1918 heeft een aanzienlijke invloed op het wereldbeeld van kunstenaars, die de chaos en verschrikking van de oorlog willen vangen.

  • Breuk met traditionele conventies: Het modernisme breekt opzettelijk met heersende conventies in:

    • Realisme

    • Romantiek

    • Opvattingen over schoonheid en kunst

  • Stromingen onder modernisme:

    • Expressionisme

    • Dadaïsme

    • Surrealisme

    • Avant-gardisme

    • Fauvisme

    • Kubisme

    • Futurisme

    • Constructivisme

    • Nieuwe zakelijkheid

    • Vitalisme

    • New Criticism

  • Voortzetting na WW II: Het modernisme stopt niet na de Tweede Wereldoorlog; schrijvers en kunstenaars zoeken naar verdere verfijning van de stijlen.

Extra-Literaire Context

4.4.1 Interbellum

4.4.1.1 Bedrieglijke vrede tussen twee wereldoorlogen

  • Aanloop naar de Eerste Wereldoorlog: Europa is verdeeld in grote politieke blokken (bijvoorbeeld Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland versus Oostenrijks-Hongaars Rijk, Pruisen) maar met onvrede in onderliggende regio’s.

  • Aanslag op Franz Ferdinand: De kroonprins van het Oostenrijks-Hongaars Rijk wordt neergeschoten door een Servische nationalist, wat een kettingreactie aan politiek geweld ontketent.

  • Wereldschaal oorlogsvoering: De Eerste Wereldoorlog resulteert in een enorme loopgravenoorlog.

  • Veranderingen na de Eerste Wereldoorlog:

    • De wereld verandert ingrijpend.

    • Het Oostenrijks-Hongaars Rijk verdwijnt en Duitsland wordt economisch geraakt door de overwinnaars.

    • De periode tussen de twee wereldoorlogen wordt het interbellum genoemd.

  • Lost Generation: Jongeren na de oorlog verliezen hun geloof in de beschaving en verkiezen de cultuur van de ‘roaring twenties’ met jazzmuziek en decadente levensstijl.

  • Beurscrash: Een einde aan de ‘roerige jaren twintig’ door de beurscrash van 1929, wat leidt tot massale werkloosheid en de Grote Depressie.

  • Opkomst van fascisme: Mussolini vestigt het fascisme, gevolgd door hitler in 1933 met zijn nazisme.

  • Begin van de Tweede Wereldoorlog: Duitsland valt Polen binnen op 1 september 1939, wat leidt tot de oorlogsverklaring van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De oorlog eindigt in 1945.

4.4.1.2 Avant-garde kunst

  • De Armory Show:

    • Dit is een tentoonstelling gehouden van 17 februari tot 15 maart 1913 in New York.

    • Kunststromingen zoals Impressionisme, Fauvisme, en Kubisme werden er tentoongesteld met kunstenaars zoals Picasso en Matisse.

    • De tentoonstelling werd serieus bekritiseerd door het grote publiek en de pers.

  • Concept van Avant-garde:

    • Avant-garde kunstenaars experimenteren met nieuwe vormen in verschillende kunsten zoals schilderkunst, architectuur, muziek, etc.

    • Het wordt een metafoor voor vernieuwend werk van kleine groepen intellectuelen of kunstenaars.

    • Kenmerkend voor de periode tot 1940, vaak aangeduid als de „historische avant-garde”.

  • Vergelijking van verschillende stromingen:

    • Er zijn veel verschillende stromingen die onder de noemer modernisme of avant-garde vallen: zoals expressionisme, futurisme, kubisme, etc.

  • Reagerende op maatschappelijke context: Meer kunstenaars verzetten zich tegen de burgerlijk-kapitalistische samenleving, verantwoordelijk voor wereldwijde catastrofes en willen nieuwe kunstvormen ontwikkelen.

Literaire Context

4.4.2 Epiek

  • Radicale breuk met traditionele literatuurvormen: De modernistische literatuur verbeeldt de complexe, gefragmenteerde aard van de moderne ervaring.

  • Focus: Op subjectiviteit en innerlijke beleving; zoektocht naar nieuwe vormen om de moderne conditie weer te geven.

  • Verspreiding vanaf 1910: Modernistische vernieuwing verspreidt zich via auteurs als:

    • James Joyce (Ulysses)

    • Thomas Mann (De Toverberg)

    • Franz Kafka (Het proces)

    • Het Amerikaanse literair trio; Hemmingway, Fitzgerald en Steinbeck.

  • Nederlands-Vlaamse context: Nieuwe zakelijkheid viert hoogtij; literatuur moet zakelijk zijn, met neutrale verslaglegging als doel.

Kenmerken van modernistische roman

  1. Anti-held: Hoofdpersonen zijn vaak gebroken en niet de helden die men verwacht. Kafka’s ‘K’ is een voorbeeld van een hulpeloos personage.

  2. Fragmentatie: Modernistisch werk vertoont vaak breuken in tijd, perspectief en verhaallijn. Bijvoorbeeld Joyce’s