1 hafta a2

1. Alfabet i wymowa

Alfabet turecki opiera się na alfabecie łacińskim i składa się z 29 liter (nie zawiera liter q, w, x).

Zasady wymowy liter specyficznych:

  • c – wymawiane jak polskie [dż] (np. cuma – piątek)
  • ç – wymawiane jak polskie [cz] (np. çay – herbata)
  • ğ (tzw. yumuşak g – miękkie g) – litera niema fonetycznie; po samogłoskach twardych wydłuża poprzedzającą samogłoskę, a po miękkich wymawiana jest zbliżenie do [j] (np. dağ [daa] – góra, öğretmen – nauczyciel)
  • ı (litera bez kropki) – wymawiane jak twarde polskie [y] (np. ılık – letni)
  • i (litera z kropką) – wymawiane jak polskie [i] (np. iyi – dobry)
  • ö – wymawiane jak niemieckie [ö] (zaokrąglone [e], np. göz – oko)
  • ü – wymawiane jak niemieckie [ü] (zaokrąglone [i], np. gün – dzień)
  • ş – wymawiane jak polskie [sz] (np. şehir – miasto)
  • j – wymawiane jak polskie [ż] (np. jüri – jury)
2. Harmonia samogłosek (Ünlü Uyumu)

Samogłoski w języku tureckim dzielą się na dwie podstawowe grupy:

  • Twarde (kalın): a, ı, o, u
  • Miękkie (ince): e, i, ö, ü
2.1. Harmonia dwuwariantowa (reguła -a / -e)

Stosowana m.in. przy tworzeniu liczby mnogiej (-lar / -ler), miejscownika (-da / -de) oraz celownika (-a / -e):

  • Po samogłoskach twardych (a, ı, o, u) dodajemy przyrostek z samogłoską -a- (np. araba -> arabalar).
  • Po samogłoskach miękkich (e, i, ö, ü) dodajemy przyrostek z samogłoską -e- (np. ev -> evler).
2.2. Harmonia czterowariantowa (reguła -ı / -i / -u / -ü)

Stosowana m.in. przy partykule pytającej (mı / mi / mu / mü), czasie przeszłym (-dı / -di / -du / -dü) oraz końcówkach osobowych:

  • Po a, ı -> występuje ı (np. kapı -> kapı mı?)
  • Po e, i -> występuje i (np. ev -> ev mi?)
  • Po o, u -> występuje u (np. okul -> okul mu?)
  • Po ö, ü -> występuje ü (np. göz -> göz mü?)
3. Zdania imienne: Przeczenie değil oraz przyrostek -dir
3.1. Słowo przeczące değil

Słowo değil odpowiada polskiemu „nie / nie jest” w zdaniach imiennych (z przymiotnikami i rzeczownikami) i przyjmuje końcówki osobowe:

  • Bu ev büyük değil. (Ten dom nie jest duży.)
  • Ben doktor değilim. (Nie jestem lekarzem.)
  • Biz yorgun değiliz. (Nie jesteśmy zmęczeni.)
3.2. Przyrostek orzekający -dir

Występuje w wariantach: -dır / -dir / -dur / -dür (oraz po spółgłoskach bezdźwięcznych: -tır / -tir / -tur / -tür zgodnie z regułą Fıstıkçı Şahap).
Główne zastosowania:

  1. Styl formalny i obiektywny:
    • Określanie faktów, definicji, praw uniwersalnych i oficjalnych ogłoszeń (w języku potocznym końcówka ta jest zazwyczaj pomijana):
    • Ankara Türkiye'nin başkentidir. (Ankara jest stolicą Turcji.)
    • Sigara içmek yasaktır. (Palenie jest zabronione.)
  2. Wyrażanie domysłu i przypuszczenia:
    • O şimdi evdedir. (On zapewne/pewnie jest teraz w domu.)
4. Słownictwo: Czas wolny i wydarzenia z przeszłości

Podstawowe słownictwo związane z opowiadaniem o minionych wydarzeniach, urlopie i aktywnościach:

  • tatil – wakacje, urlop
  • dün – wczoraj
  • geçen hafta – w zeszłym tygodniu
  • geçen yıl – w zeszłym roku
  • dinlenmek – odpoczywać
  • seyahat etmek – podróżować
  • ziyaret etmek – odwiedzać
  • başlamak – zaczynać
  • bitirmek – kończyć
  • karar vermek – podejmować decyzję / decydować
  • alışveriş yapmak – robić zakupy
  • müze – muzeum
5. Gramatyka: Czas przeszły określony (Görülen Geçmiş Zaman)

Czas przeszły określony stosuje się do opisania czynności, które miały miejsce w przeszłości i których byliśmy bezpośrednimi świadkami lub jesteśmy w pełni pewni ich zaistnienia.

5.1. Tworzenie zdań twierdzących

Konstrukcja: Rdzeń czasownika + Przyrostek czasu przeszłego (-dı / -di / -du / -dü lub -tı / -ti / -tu / -tü) + Końcówka osobowa

  1. Dobór przyrostka czasu:
    • Po samogłoskach i spółgłoskach dźwięcznych dodajemy -dı / -di / -du / -dü (zgodnie z harmonią wokalną czterowariantową).
    • Po spółgłoskach bezdźwięcznych (f, s, t, k, ç, ş, h, p – reguła Fıstıkçı Şahap) następuje ubezdźwięcznienie do -tı / -ti / -tu / -tü.
  2. Końcówki osobowe:
    • Ben (ja): -m
    • Sen (ty): -n
    • O (on/ona/ono): brak końcówki
    • Biz (my): -k
    • Siz (wy / Pan / Pani): -nız / -niz / -nuz / -nüz
    • Onlar (oni/one): -lar / -ler

Przykłady odmiany czasownika gitmek (iść, jechać):

  • Ben gittim (Poszedłem / Poszłam)
  • Sen gittin (Poszedłeś / Poszłaś)
  • O gitti (Poszedł / Poszła)
  • Biz gittik (Poszliśmy / Poszłyśmy)
  • Siz gittiniz (Poszliście / Poszłyście / Poszedł Pan)
  • Onlar gittiler (Poszli / Poszły)
5.2. Tworzenie zdań przeczących

Konstrukcja: Rdzeń czasownika + Przyrostek przeczenia (-ma / -me) + -dı / -di + Końcówka osobowa

  • Ben yapmadım (Nie zrobiłem / Nie zrobiłam)
  • Sen gelmedin (Nie przyszedłeś / Nie przyszłaś)
  • Biz görmedik (Nie widzieliśmy / Nie widziałyśmy)
5.3. Pytania w czasie przeszłym

Konstrukcja: Forma twierdząca/przecząca czasownika + partykuła pytająca (mı / mi / mu / mü)

  • Dün sinemaya gittin mi? (Czy poszedłeś wczoraj do kina?)
  • Ders bitti mi? (Czy lekcja się skończyła?)
  • Sen onu aramadın mı? (Czy do niego/niej nie zadzwoniłeś?)
6. Test sprawdzający
6.1. Zadania
  1. Przetłumacz na język turecki: Wczoraj odpoczywałem w domu.
  2. Uzupełnij lukę poprawną formą czasownika başlamak w czasie przeszłym:
    • Ders saat dokuzda . (Lekcja zaczęła się o godzinie dziewiątej.)
  3. Zamień zdanie na formę przeczącą:
    • Biz geçen yıl Türkiye'ye gittik.
  4. Przetłumacz pytanie: Czy zrobiliście zakupy?
  5. Wybierz poprawną formę: Sen dün akşam ne yap____? (yap- + czas przeszły + ty):
    • a) yaptın
    • b) yapdın
    • c) yaptım
  6. Utwórz liczbę mnogą dla słów: kitap (książka) oraz ev (dom) zgodnie z harmonią samogłosek.
  7. Przetłumacz na język turecki zdanie imienne przeczące: Ten samochód nie jest stary.
6.2. Klucz odpowiedzi
  1. Dün evde dinlendim.
  2. başladı
  3. Biz geçen yıl Türkiye'ye gitmedik.
  4. Alışveriş yaptınız mı?
  5. a) yaptın (ubezdźwięcznienie p wymusza -tı, końcówka dla sen to -n)
  6. kitaplar (po twardym a następuje -lar), evler (po miękkim e następuje -ler)
  7. Bu araba eski değil.