sistem organa za disanje

1. Građa disajnih puteva

Sistem se dijeli na gornje i donje puteve:

• Gornji putevi:

• Nosna duplja: Služi za zagrijavanje, vlaženje i čišćenje vazduha. Sadrži mirisni (gornji) i respiratorni (donji) dio.

• Sinusi: Šupljine u kostima lica povezane s nosom.

• Ždrijelo: Zajednički put za hranu i vazduh.

• Donji putevi:

• Grkljan (Larynx): Početni dio donjih puteva i organ za stvaranje glasa (sadrži glasne žice).

• Dušnik (Trachea) i dušnice (Bronhi): Granaju se u plućima do najsitnijih alveola.

2. Mehanika disanja i ventilacija

Disanje se odvija zahvaljujući promjenama pritiska u grudnoj duplji.

• Inspiracija (Udah): Aktivan proces. Kontrakcijom dijafragme i spoljašnjih mišića povećava se zapremina grudnog koša. Stvara se potpritisak u plućima, pa vazduh pasivno ulazi.

• Ekspiracija (Izdah): U mirovanju je pasivan proces (mišići se opuštaju). Kod napora postane aktivan uz pomoć trbušnih mišića.

• Pneumotoraks: Povreda grudnog koša pri kojoj vazduh ulazi u prostor između plućnih maramica, što uzrokuje kolaps pluća (skrućivanje).

3. Razmjena i transport gasova

Respiratorna membrana

To je površina svih alveola (veličine teniskog terena) kroz koju gasovi moraju proći. Debljina joj je svega 0,5 µm, što omogućava brzu difuziju.

Transport kiseonika (O_2)

• Najveći dio (97%) se transportuje vezan za hemoglobin u eritrocitima, gradeći oksihemoglobin.

• Veza je labava kako bi se kiseonik lako otpustio u tkivima (deoksigenacija).

Transport ugljen-dioksida (CO_2)

• Transportuje se na tri načina: fizički rastvoren u plazmi, vezan za hemoglobin (karbaminohemoglobin) ili kao bikarbonatni jon.

4. Regulacija disanja

• Nervna: Respiratorni centar je u produženoj moždini. On šalje impulse mišićima za udah.

• Humoralna: Najjači podsticaj za disanje je povećanje koncentracije CO_2 i pad pH vrijednosti krvi.

1. Detaljna građa i plućna maramica (Pleura)

• Pluća: Sastoje se od desnog i lijevog plućnog krila. Desno ima 3 režnja, lijevo 2.

• Plućna maramica: Dvostruka opna (spoljašnja i unutrašnja). Između njih je serozna tečnost koja smanjuje trenje. Tu vlada negativan pritisak koji drži pluća rastegnutim uz zid grudnog koša.

• Alveole: Ima ih oko 300–400 miliona. One su jedino mjesto gdje se vrši stvarna razmjena gasova.

4. Specifični tipovi hipoksije

• Hipoksična: Manjak O_2 u vazduhu (velike visine).

• Anemična: Manjak eritrocita ili hemoglobina u krvi.

• Ishemična: Loša cirkulacija (srce ne pumpa dovoljno krvi do tkiva).

• Citotoksična: Trovanje (npr. cijanidom) gdje ćelije ne mogu da koriste kiseonik iako ga ima u krvi.

5. Patologija (Bolesti)

• Hipoksija: Smanjena koncentracija O_2 u tkivima (npr. na velikim visinama ili kod anemije).

• Trovanje CO: Ugljen-monoksid se vezuje za hemoglobin 200 puta jače nego kiseonik, stvarajući stabilan karboksihemoglobin koji blokira disanje.

• Podjela bolesti:

• Restriktivne: Smanjuju površinu za disanje (npr. upala pluća).

• Opstruktivne: Sužavaju disajne puteve (npr. astma i bronhitis).