Jakob van Maerlant en de wetenschap

1 De geschiedenis van het Nederlands

inleiding

Indo-Europees: oude taal of taalfamilie waarvan een groot aantal talen van Europa tot India afstammen (3 miljard) van +- 4000j geleden (gereconstruerde oertaal)
→ 5000 talen (Nederlands: 30)

  • Slavisch: Russisch, Pools, Sloveens

  • Romaans: Spaans; Frans, Italiaans, Latijn

  • Germaans: Nederlands, Engels

  • Overige talen: Albanees, Grieks

+ andere talen: Fins, Turks, Japans

Kelten <> Germanen
→ Kelten verdreven door Romeinen naar Brittannië

1ste -5de eeuw: ontstaan Germaans
5de - 9de eeuw: ontstaan Nederlands

=> Vlaanderen
Vlaanderen: Ingveoons dialect uit Engeland (Saksen)
→ mv: -s
Brabant
→mv: -s of -en
Limburg: Istveoons dialect uit Duitsland (Franken)
→mv: en

Saksisch (Engels) - Fries - Nederlands - Scandinavisch - Frankisch (Engels)

Oudnederlands: 500-1200
Middelnederlands: 1200-1500
Nieuwnederlands: 1500- WOII (1585: Val van Antwerpen: Vlaams <> Nederlands)
Hedendaags Nederlands: WOII-

15de -16de eeuw: Great Vowel Shift

Oudnederlands

  • runeninscriptie van Bergakker: ik gun < unam

  • Maltho thi afrio litho (Lex Salica): ik zeg ik laat je vrij, halfvrije

  • Hebban Olla Vogala nestas hagunnan, hinase hic enda thu Uuat unbidan uue nu: Alle vogels zijn met hun nesten begonnnzn ,behalve ik en jou , waar wachten we nog op
    → probatio Pennae van monnik
    → eerste Nederlandse zin: verstaanbaar, Westelijk, literair
    → weinig Nederlands: duur papier, Latijn, analfebitisme

  • Wachtendonckse psalmen (Limburgs-

verandering van Oudnederlands tot nu
→geen heldere klinker meer op het einde (klemtoon vooraan)
→geen naamvallen
→ variatie: rekkings ‘e’ in Vl, ‘i’ in Limburg

overgebleven teksten
→religieuze
→ probatio pennae
→ plaatsnamen
→ glossen: verklaringen in de marge

Middelnederlands: meer teksten!!!

ambtelijke, religieuze, literaire en wetenschappelijke

AMBTELIJKE: belastingen, regels, contracten, processtukken
→ bv. statuten Gentse leprozerie
RELIGIEUZE
→ bv. Hendrik van Veldeke

verschillen ON: verdoffing, minder naamvallen, regionale tradities, tweeklanken

gelijkenissen ON: verschillende naamvallen, interne verdeeldheid

16de eeuw: behoefte standaardtaal
→territoriale eenmaking Nederlanden
→ protestantisme en boekdrukkunst (Bijbel produceren)
→ mobiliteit (contracten)
→ rederijkers

2 Van Maerlant en de wetenschap

Jakob van Maerlant: Der Naturen Bloeme, natuurencyclopedie (obv Liber) de natura rerum
→ lemma: woord dat verklaard wordt: olifant juist?