Ringkasan Bab 3: Pentadbiran Negeri-Negeri Melayu Bersekutu

3.1 KEKAYAAN HASIL BUMI DI PERAK, SELANGOR, NEGERI SEMBILAN DAN PAHANG

• Ringkasan umum

  • Negeri-negeri Melayu berkenaan kaya dengan hasil bumi seperti bijih timah dan emas.
  • Kekayaan hasil bumi ini ditadbir urus dengan baik sehingga menjadikan negeri-negeri tersebut makmur.
  • Kekayaan dan kemakmuran negeri-negeri Melayu ini telah menarik minat kuasa Acheh, Belanda dan British untuk menguasai negeri tersebut.

• KEKAYAAN BIJIH TIMAH

  • Bijih timah merupakan barangan dagangan penting di negeri-negeri Melayu sejak Zaman Kesultanan Melayu Melaka.
  • Para pedagang dari seluruh Alam Melayu datang ke pelabuhan Melaka untuk mendapatkan bijih timah.

• PERLOMBONGAN BIJIH TIMAH ABAD KE-15

  • Seawal abad ke-15, perlombongan bijih timah diusahakan orang Melayu di lembah-lembah sungai.
  • Perdagangan bijih timah dijalankan di bawah pengawasan pembesar Melayu sebagai pemilik lombong yang membekalkan semua keperluan perbelanjaan.
  • Orang Melayu melombong bijih timah bagi kegunaan tempatan dan diperdagangkan.
  • Pembesar Melayu memperoleh kawasan pegangan melalui surat tauliah daripada sultan.
  • Punca pendapatan utama mereka ialah perdagangan bijih timah. Sultan menerima bahagiannya daripada hasil perdagangan bijih timah.

• KAEDAH TRADISIONAL MELLOMBONG BIJIH TIMAH

  • Kaedah tradisional melombong bijih timah ialah melampan.

• ANTARA KANDUNGAN SURAT KUASA BERTARIKH 28 FEBRUARI 1850

  • Pengurniaan daerah Larut kepada Long Jaafar oleh Paduka Seri Sultan SahaBudin Riayat Syah.
  • Che Long Jaafar telah membuka sebuah jajahan negeri Perak yang dinamakan Larut dan segala sungai-sungai telah dijadikan lombong bijih timah.
  • Segala pekerjaan dibuatnya dengan usaha dan belanjanya sendiri. Oleh itu, dengan sukacita beta menyerahkan jajahan Larut kepadanya dan anak cucunya bolehlah menerima jajahan itu seperti hak miliknya.
  • Rujukan: Long Jaafar.

• PERLOMBONGAN BIJIH TIMAH ABAD KE-16 HINGGA ABAD KE-17

  • Perak terkenal dengan hasil bijih timah sejak zaman Kesultanan Perak.
  • Perlombongan tertumpu di sepanjang Sungai Perak dan anak sungai di daerah sekitar Kuala Kangsar dan Kelian Intan.
  • Pada tahun $1616$, bijih timah mula dilombong di Manjung dan Beruas.

• PERLOMBONGAN BIJIH TIMAH ABAD KE-16 HINGGA ABAD KE-17 (Portugis sebagai pedagang)

  • Perak merupakan pelabuhan utama yang menghasilkan bijih timah dan sering dikunjungi pedagang, terutamanya Portugis.
  • Kekayaan dan kemakmuran Perak menyebabkan Acheh meletakkan Perak sebagai negeri naungannya pada abad ke-16 hingga abad ke-17.
  • Portugis memainkan peranan penting dalam menjaga perlindungan terhadap bijih timah bagi kepentingan Lisbon/Portugis.

• PERLOMBONGAN BIJIH TIMAH ABAD KE-16 HINGGA ABAD KE-19 DI PERAK

  • Perak menggunakan bijih timah sebagai bahan bernilai untuk mendapatkan perlindungan Portugis di Melaka bagi membebaskan Perak daripada naungan Acheh.
  • Pada pertengahan abad ke-18, bijih timah dikeluarkan oleh pelombong-pelombong kecil Melayu di kawasan Larut seperti Kerian, Kurau, Larut, Terong dan Beruas.
  • Sultan Perak, Paduka Seri Sultan Muzaffar Shah memeterai perjanjian menjual bijih timah dengan Belanda di Melaka.
  • Menjelang akhir abad ke-18, pengeluaran bijih timah Perak merosot akibat aktiviti penyeludupan bijih timah kepada pedagang British di Pulau Pinang melalui Sungai Kurau.

• SELANGOR

  • Kekayaan bijih timah di Kuala Sungai Selangor menarik ramai pedagang luar ke Kuala Selangor.
  • Pada tahun $1790$, Sultan Ibrahim dan Belanda menandatangani perjanjian penjualan hasil timah antara Selangor dengan Belanda. Belanda di Selangor.
  • Surat Francis Light kepada Gabenor Jeneral British di India pada $7 ext{ January } 1789$ memerihalkan bahawa Perak menghasilkan $5000$ pikul bijih timah setiap tahun dan mempunyai kontrak perdagangan dengan Belanda di Melaka. Francis Light.

• PERLOMBONGAN BIJIH TIMAH ABAD KE-19 DI SELANGOR

  • Kekayaan bijih timah mencapai tahap penting pada abad ke-19.
  • Perkembangan perlombongan bijih timah melalui beberapa fasa yang melibatkan pelombong-pelombong Cina menjadikan Perak, Selangor dan Negeri Sembilan pengeluar bijih timah utama dunia. Pelombong Cina di Perak.

• LARUT (PERAK)

  • Perlombongan bijih timah di Perak mencapai tahap penting pada $1840$-an, hasil penemuan bijih timah di Larut.
  • Pembesar Melayu Long Jaafar dan anaknya Ngah Ibrahim telah memajukan perlombongan bijih timah di Klian Pauh dan Klian Baru dengan membawa masuk pelombong Cina.
  • Ngah Ibrahim menjadikan Kuala Sepetang sebagai pelabuhan untuk mengangkut bijih timah dari Perak ke Pulau Pinang.
  • Ngah Ibrahim.

• LEMBAH KINTA

  • Pada akhir abad ke-19, Lembah Kinta muncul sebagai pengeluar utama bijih timah dunia.
  • Perkembangan kegiatan perlombongan bijih timah menyebabkan kemunculan bandar Gopeng, Ipoh, Batu Gajah dan Kampar.
  • Pada $1870-an$, Sultan Ismail mengusahakan dan memajukan kawasan perlombongan baharu di Lembah Kinta yang menyebabkan kemunculan bandar Papan dan Pangkalan Peguh.

• VERSI PENEMUAN BIJIH TIMAH DI LARUT PADA ABAD KE-19

  • Seekor gajah milik Long Jaafar bernama Si Larut terlepas ke dalam hutan; kaki gajah terlekat lumpur hitam bercampur bijih.
  • Long Jaafar mengikuti jejak gajah tersebut dan menemui tempat gajah mendapat lumpur hitam tersebut; tempat ini dibangunkan untuk aktiviti perlombongan bijih timah.

• PERLOMBONGAN BIJIH TIMAH ABAD KE-19 DI SELANGOR

  • Jugra, Kuala Lumpur, Lukut.
  • Jugra: Sultan Abdul Samad (1857-1898) menjadikan Jugra sebagai pusat pentadbiran Kesultanan Selangor; peranan penting sebelum pusat pentadbiran berpindah ke Klang; Jugra menjadi pusat pengutipan cukai bijih timah yang dibawa keluar melalui Sungai Langat ke Melaka.
  • Kuala Lumpur: menjelang $1860$, Kuala Lumpur menjadi pusat pengeluaran bijih timah yang penting di Selangor; bijih timah dilombong di Ampang; Sungai Lumpur dan Sungai Klang menjadi pangkalan pengangkutan; kejayaan menarik orang Melayu dan Cina menubuhkan petempatan di situ.
  • Lukut: wilayah Kesultanan Selangor; perlombongan bijih timah di Lukut diusahakan oleh Raja Busu dengan membawa masuk pelombong Cina; pada $1830-an$, selepas kemangkatan Raja Busu, Raja Jumaat menjadikan Lukut pusat perdagangan bijih timah terkenal; pada $1880$, Lukut diserahkan kepada daerah Sungai Ujong, Negeri Sembilan melalui rundingan dengan Selangor; Kajang, Semenyih dan Beranang menjadi sebahagian kawasan Sungai Ujong.

• KEKAYAAN HASIL EMAS

  • Perlombongan emas bertumpu di jalur emas, sebahagian besar di Pahang.
  • Jalur emas Pahang meliputi Raub, berkeluasan $14{,}000$ batu persegi.
  • Menurut rekod China, emas telah menjadi eksport utama Pahang sejak abad $13$; catatan Portugis: pada abad $16$ emas di Pahang diperdagangkan di Melaka; Sultan Pahang menggunakan emas sebagai hadiah kepada negeri lain.

• LOKASI PERLOMBONGAN EMAS DI PAHANG

  • Hulu Pahang, sekitar Sungai Tembeling, Sungai Jelai dan Sungai Semantan.
  • Kawasan penting: Raub, Tersang, Selinsing, Penjom, Kechau, Hulu Dong, serta lokasi lain di sekitar Raub.

• KAEDAH DAN PERUBAHAN PADA ABAD-ABAD AWAL

  • Abad ke-16 dan ke-17: didapati dilakukan oleh orang Melayu, orang Asli, dan orang Minangkabau; menggunakan kaedah mendulang dan melampan.
  • Abad ke-18: kekayaan emas menarik kehadiran orang Cina dari Kelantan, Perak dan Negeri Sembilan; menggunakan kaedah melampan.
  • Abad ke-19: Sultan Ahmad memberikan konsesi kepada pelombong Eropah untuk memajukan kegiatan perlombongan di Pahang; pelombong Eropah menggunakan kaedah lombong dedah dan lombong bawah tanah.

3.2 PELUASAN KUASA BRITISH DI PERAK, SELANGOR, NEGERI Sembilan DAN PAHANG

• LATAR BELAKANG UMUM

  • Perubahan di Eropah, terutama perkembangan perindustrian, menyebabkan Britain memerlukan bahan mentah yang mencukupi untuk menjamin pengeluaran hasil industri.
  • Kemakmuran negeri-negeri Melayu yang kaya bijih timah mendorong British meluaskan kuasa ke Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang.
  • Lombong bijih timah menjadi fokus utama kepentingan ekonomi Britain di rantau ini.

• STRATEGI BRITISH MELUASKAN KUASA

  • Pelbagai strategi: manipulasi, desakan dan ugutan, serta mengadakan perjanjian dengan pemerintah tempatan untuk meletakkan negeri Melayu di bawah pengaruh British.
  • Tujuan utama: meleraikan kelemahan sistem lama dan mengawal sumber bijih timah serta perdagangan.

• STRATEGI MANIPULASI

  • Suasana tidak stabil dan kekacauan di Perak, Selangor dan Negeri Sembilan membuka peluang manipulasi.
  • British memberikan bantuan kepada pihak berkepentingan untuk membolehkan pengaruh British meluas.

• MANIPULASI BRITISH DI PERAK

  • British memperoleh peluang ketika berlaku Perang Larut dan perebutan takhta Kesultanan Perak.
  • Gabenor Negeri-negeri Selat, Andrew Clarke, campur tangan sebagai orang tengah untuk menamatkan kekacauan di Perak.
  • Alasan British: menyelamatkan rakyat Perak daripada keadaan kucar-kacir.

• PERANG LARUT 1861-1874

  • Tengku Menteri Ngah Ibrahim membawa masuk ramai pelombong Cina untuk memajukan perlombongan bijih timah di Larut.
  • Pergaduhan pelombong Cina antara kumpulan Ghee Hin dengan Hai San untuk mempertahankan hak dan kepentingan masing-masing mencetuskan Perang Larut.
  • Perang berpanjangan menjejaskan perdagangan bijih timah di Negeri-negeri Selat; pelabur Eropah dan pedagang Negeri-Negeri Selat meminta British campur tangan untuk melindungi pelaburan mereka.

• PEREBUTAN TAKHTA KESULTANAN PERAK

  • Sistem pewarisan takhta Perak melalui giliran: Raja Di Hilir → Raja Bendahara → Raja Muda → Sultan.
  • Akhir abad ke-19: krisis dalam kalangan kerabat diraja berkaitan sistem pewarisan takhta.
  • Pertabalan Sultan Ismail (Raja Bendahara) dan bantahan Raja Yusuf (Raja Di Hilir).
  • Tuntutan Raja Abdullah (Raja Muda) kerana tidak ditabalkan; keadaan kewangan dan desakan pelabur Eropah/Cina turut mempengaruhi.
  • Andrew Clarke menyokong Raja Abdullah untuk mengesahkan beliau sebagai Sultan Perak dan mengakhiri persengketaan pelombong Cina di Larut.

• MANIPULASI BRITISH DI SELANGOR

  • Semasa pemerintahan Sultan Abdul Samad, berlakunya pertelingkahan dalam kalangan kerabat di Selangor yang membawa kepada Perang Klang.
  • British campur tangan untuk meluaskan pengaruh; memihak kepada pihak yang menguntungkan dari sudut ekonomi, terutama perdagangan bijih timah.
  • Bantuan ketenteraan diberikan kepada Tunku Kudin untuk menamatkan Perang Klang dan memupuk penerimaan perlindungan British.

• DESAKAN, PAKSAAN DAN ASAS PERLINDUNGAN BRITISH

  • British menggunakan ugutan dan desakan terhadap raja-raja Melayu untuk menerima perlindungan Britain.
  • Selangor: walaupun British bantu tamatkan kekacauan, Sultan Abdul Samad tidak berjaya dimujukkan menerima perlindungan; British terus mencari alasan untuk menguasai Selangor.
  • Pahang: British tidak mempunyai ruang manipulasi di Pahang kerana tiada kekacauan besar; bagaimanapun, desakan berterusan untuk menerima perlindungan berlaku melalui rundingan dan peristiwa tertentu.
  • Selangor terkait insiden rompakan kapal dagang (1873) dan serangan rumah api (1874) sebagai justifikasi bagi tindakan British.
  • Pahang: kematian seorang lelaki Cina (Goh Hui) di pekarangan istana (1878-1888) dijadikan alasan untuk memaksa perlindungan British.

• PERJANJIAN DAN PENJAjIAN DENGAN PEMERINTAH TEMPATAN

  • Perjanjian Pangkor 1874: pokok kepada pengukuhan kuasa British di Perak.
  • Perjanjian British-Sungai Ujong 1874; British berkuasa memungut cukai di Sungai Linggi.
  • Perjanjian British-Selangor 1875: bantuan British untuk memerintah serta penempatan pegawai untuk membantu pentadbiran.
  • Perjanjian British-Pahang 1887: wakil berbentuk seperti pegawai konsul ditempatkan untuk menjaga keamanan Pahang.
  • Perjanjian British-Negeri Sembilan 1895: Yam Tuan Besar Sri Menanti serta Undang Johol, Sungai Ujong, Jelebu, Rembau dan Tampin menyerahkan diri kepada naungan Kerajaan British.

• SISTEM RESIDEN

  • Melalui strategi peluasan kuasa, British melaksanakan Sistem Residen di Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang.
  • Residen ditempatkan melalui perjanjian dengan pemerintahan tempatan dan Raja-Raja Melayu.
  • Fungsi utamanya: mentadbir, memberi nasihat, dan mengatur hal ehwal pentadbiran, kecuali hal berkaitan agama Islam dan adat Melayu.
  • Residen berperanan menggantikan pembesar tempatan dalam pentadbiran; jabatan-jabatan dan sistem bercorak Barat digunakan.

• PERANAN RESIDEN BRITISH

  • Menasihati Raja-raja Melayu dalam semua hal ehwal pentadbiran kecuali hal berkaitan agama Islam dan adat Melayu; nasihat mesti dipatuhi.
  • Struktur: Residen Jeneral memimpin beberapa Residen setempat; Pesuruhjaya Tinggi Negeri-negeri Selat berperanan sebagai ketua pentadbiran federasi.
  • Contoh-residen terkenal: J.W.W. Birch (Perak, 1874-1875), J.G. Davidson (Selangor, 1874-1875), J. Rodger (Pahang, 1888-1896), Martin Lister (Negeri Sembilan, 1895-1897).

3.3 PEMBENTUKAN NEGERI-NEGERI MELAYU BERSEKUTU

• PEMBENTUKAN NEGERI-NEGERI MELAYU BERSEKUTU

  • Selepas pelaksanaan Sistem Residen, British mengukuhkan kuasa di Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang dengan membentuk Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) melalui Perjanjian Persekutuan 1895.

• CIRI-CIRI NEGERI-NEGERI MELAYU BERSEKUTU

  • Gabungan Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang membentuk sebuah persekutuan.
  • Residen Jeneral sebagai ketua pentadbiran kerajaan persekutuan.
  • Raja-raja Melayu menerima nasihat Residen Jeneral dalam semua perkara kecuali berkaitan agama Islam dan adat Melayu.
  • Kuala Lumpur menjadi pusat pentadbiran Negeri-negeri Melayu Bersekutu.
  • Negeri-negeri Melayu Bersekutu juga dikenali sebagai Persekutuan 1896.

• FAKTOR PEMBENTUKAN NNMB

  • Mengatasi Kelemahan Sistem Residen.
  • Menyeragamkan pentadbiran.
  • Menangani masalah kewangan Pahang.
  • Menjamin keselamatan negeri.

• MENGATASI KELEMAHAN SISTEM RESIDEN

  • Raja dan pembesar Melayu tidak berpuas hati kerana kehilangan kuasa dalam pentadbiran serta pungutan cukai; Residen menjadi semakin berkuasa dalam Majlis Mesyuarat Negeri.
  • Residen tidak diberikan garis panduan yang jelas untuk melaksanakan tugas.

• MENANGANI MASALAH KEWANGAN PAHANG

  • Gabungan negeri-negeri Melayu yang kaya membantu mengurangkan beban kewangan Pahang.

• MENYERAGAMKAN PENTADBIRAN

  • Pentadbiran tidak seragam kerana setiap negeri memiliki undang-undang sendiri; kemajuan ekonomi tidak seimbang; perlu pentadbiran yang cekap dan seragam untuk eksploitasi ekonomi.

• MENJAMIN KESELAMATAN NEGERI

  • Penggabungan membolehkan NNMB mempunyai pasukan keselamatan sendiri bagi menjaga keamanan tanpa bergantung sepenuhnya kepada pihak luar.

3.4 PENTADBIRAN NEGERI-NEGERI MELAYU BERSEKUTU

• STRUKTUR DAN PENTADBIRAN NNMB

  • NNMB diketuai oleh Residen Jeneral. Beliau bertanggungjawab kepada Majlis Mesyuarat Negeri dan Pesuruhjaya Tinggi Negeri-negeri Melayu Bersekutu (yang juga Gabenor Negeri-negeri Selat).

• MAJLIS MESYUARAT NEGERI

  • Ditubuhkan selepas British berjaya campur tangan dalam pentadbiran negeri Melayu.
  • Dipengerusikan oleh Raja Melayu; berperanan menggubal undang-undang dan membantu pentadbiran negeri.
  • Selepas pembentukan NNMB, Majlis Mesyuarat Negeri tidak lagi berkuasa kerana kuasa perundangan terletak di tangan Residen Jeneral.
  • Dari sudut pentadbiran, peranan Raja-raja Melayu diambil alih oleh Residen Jeneral.
  • Kuasa Raja-raja Melayu semakin terhakis kerana terpaksa menurut nasihat Residen Jeneral dalam semua perkara pentadbiran kecuali hal berkaitan agama dan adat Melayu.

• STRUKTUR PENTADBIRAN NNMB

  • Majlis Mesyuarat Negeri terdiri daripada Pesuruhjaya Tinggi British, Residen Jeneral, beberapa Raja Melayu, Residen, dan Ahli Tidak Rasmi (3 Eropah, 1 Cina).
  • Gambaran struktur: Pesuruhjaya Tinggi British (Pengerusi) → Residen Jeneral → Empat orang Raja Melayu → Empat orang Residen → Empat Ahli Tidak Rasmi.

• MAJLIS MESYUARAT PERSEKUTUAN (1909)

  • British menandatangani perjanjian dengan Raja-raja Melayu bagi menubuhkan Majlis Mesyuarat Persekutuan.
  • Majlis ini berkuasa meluluskan undang-undang di Negeri-negeri Melayu Bersekutu.
  • Penubuhan Majlis Mesyuarat Persekutuan memberi ruang kepada British untuk mengawal undang-undang dan kewangan negeri serta memberikan kuasa pentadbiran kepada Pesuruhjaya Tinggi British.
  • Hal ini menjejaskan kewibawaan Raja-raja Melayu yang hanya diletakkan sebagai ahli biasa.

• PEMBENTUKAN DURBAR

  • British membentuk Durbar untuk mendapatkan sokongan Raja-raja Melayu terhadap Negeri-negeri Melayu Bersekutu.
  • Durbar menunjukkan tanggungjawab bersama oleh Raja-raja Melayu sebagai pelindung orang Melayu.

• AHLI DURBAR

  • Ahli Durbar terdiri daripada: Pesuruhjaya Tinggi British, Raja-raja Melayu, Residen Jeneral, Residen British.

• RINGKASAN DARI MALJIS DAN DURBAR

  • Struktur dan mekanisme pentadbiran berpindah dari kuasa peribadi sultan ke penyeliaan Residen Jeneral dan Majlis Mesyuarat Negeri untuk umumkan penggabungan negeri-negeri Melayu.
  • Durbar berperanan sebagai simbol legitimasi politik dan sokongan sosiopolitik terhadap pemerintahan British.