ARLALIN 3

  • I. KALINANGANG PILIPINO

    • Tumutukoy sa kabuuan ng kultura, tradisyon, sining, paniniwala, kaugalian, at paraan ng pamumuhay ng mga Pilipino.

    • Ang kalinangan ay nangangahulugang kultura, kabihasnan, o civilization; ang lahat ng aspeto ng buhay na nagpapakilala at bumubuo sa lipunan o bayan.

    • Mga Aspeto ng Kalinangang Pilipino:

    • Materyal na Aspeto: mga bagay na nahahawakan o nakikita na bahagi ng kultura.

    • Di-Materyal na Aspeto: mga hindi nahahawakan ngunit mahalagang bahagi ng pagkakakilanlan ng kultura.

    • A. PUNDAMENTAL NA ASPETO NG KALINANGANG PILIPINO: Tatlong Elemento

    • Human Body (Katawan)

    • Physical Environment (Pisikal na Daigdig/Kapaligiran)

    • Indigenous Worldview (Katutubong Pananaw)

    • Sa paniniwalang ito, ang mabuting kalagayan ng tao ay nakasalalay sa maayos na relasyon at balanse ng kanyang katawan, kaluluwa, at ugnayan sa kalikasan at kapwa.

    • DALUMAT NG PAGKATAO

    • Ang tao ay binubuo ng dalawang mahahalagang bahagi:

      • Katawan – nauugnay sa pisikal na daigdig.

      • Kaluluwa – nauugnay sa ispiritwal na daigdig (langit, ilalim ng lupa, kabilang buhay).

    • Ang pagkatao sa kalinangang Pilipino ay itinatampok ang kabuuan ng tao, hindi lang bilang pisikal na nilalang kundi bilang may koneksyon sa ispiritwal na mundo at kapaligiran.

    • Ang balanse ng mga ito ay mahalaga upang makamtan ang kabuuang kalusugan at kaayusan ayon sa pananaw ng ating mga ninuno.

  • DIMENSIYON NG BUHAY

    • Ang Dimensiyon ng Buhay ay tumutukoy sa mga paniniwala tungkol sa hiyas, anting-anting, at ginhawa (life force) na mahalaga sa kanilang kalinangang espiritwal at pang-araw-araw na buhay.

    • A. PANINIWALA SA HIYAS

    • Hiyas ay simbolo ng yaman, proteksyon, at kapangyarihang espiritwal.

    • Ginagamit sa kasal, digmaan, at ritwal ng pagpapagaling.

    • B. ANTING-ANTING

    • Amulet na pinaniniwalaang may kapangyarihan; proteksyon laban sa masamang espiritu.

    • Ginagamit ng mandirigma at manggagamot; naniniwala na may kapangyarihang pananggalang at nagbibigay ng lakas o ginhawa.

    • C. GINHAWA (LIFE FORCE)

    • Enerhiya o lakas na nagpapatakbo sa katawan at espiritu.

    • Kapag nawala ang ito, nagkakasakit; maibabalik sa pamamagitan ng ritwal.

    • Holistikong konsepto: kabuuang kasaganahan, kalusugan, kapayapaan ng kalooban.

    • Ang ginhawa ay sumasaklaw sa pisikal, emosyonal/mental, espiritwal, at panlipunan/pangkabuhayan na ginhawa.

    • UGNAYAN NG TATLONG DIMENSIYON

    • Ang paniniwala sa hiyas, anting-anting, at ginhawa ay magkakaugnay; nagbibigay saysay, proteksyon, at lakas sa pagkatao at pakikibaka sa araw-araw.

  • II. DIMENSIYON NG KABILÁNG-BUHAY

    • BANGKANG KABAONG

    • Ang bangka ay simbolo ng paglalakbay ng kaluluwa ng yumao patungo sa kabilang-buhay; itinuturing na tangka ng paglalakbay ng kaluluwa.

    • Ang namatay ay inililibing sa bangka, maaaring sa tabi ng kanyang bahay o sa silong nito.

    • Ang kabaong ay inihahalintulad sa bangka; sumasagisag sa paglalakbay patungo sa kabilang buhay, lalo na kung ang namatay ay mandirigmang namatay sa pangangayaw.

    • Paglalakbay ng Kaluluwa: ang paglilibing sa bangka ay nagpapakita ng paniniwala na ang kaluluwa ng yumao ay maglalakbay patungo sa kabilang buhay.

    • Paglalagay ng Alipin sa Libing (laraw)

    • Karaniwang isinasama, o pinapatay kasama ng datu, ang mga tapat na alipin upang magsilbing tagapaglingkod ng datu sa kabilang buhay.

    • Konsepto ng Abay

    • Ang salitang abay ay tumutukoy sa mga kasamang inilibing na nanatili sa piling ng yumao hanggang kabilang buhay, tulad ng mga patron o gabay sa kaluluwa matapos dumating ang Kristiyanismo.

    • Pagkakatulad ng Bangka at Kabaong

    • May pagkakatulad ang materyales at paraan ng paggawa sa kabaong at bangka, na parehong may layuning magsilbing sasakyan ng yumao sa kanyang susunod na paglalakbay.

  • III. KATUTUBO AT TRADISYONAL NA PAMAMARAAN NG PAGPAPAPAGALING AT KAGALINGAN

    • MGA KATUTUBONG HALAMANG-GAMOT AT PAMAMARAAN

    • BAYLAN

      • Isang espiritwal na lider at manggagamot na tagapamagitan sa mga tao at mga diwata o espiritu.

      • Gumagawa ng mga ritwal para sa panggagamot, pagpapaalis ng masamang espiritu, at pagbibigay ng proteksyon gamit ang mga dasal, agimat, at anting-anting.

      • Kadalasang babae o mga malalamyang lalaki ang mga baylan.

      • Halimbawa ng kanilang gawain: paggamit ng mga orasyon o dasal, paghilot, pagtatawas, at ritwal ng pagsantigwar na gumagamit ng kandila, plato, at langis upang malaman at maalis ang mga dahilan ng karamdaman.

    • TUTHO

      • Ang salitang "tutho" ay mula sa wikang Cebuano at nangangahulugang "laway" o "buntot ng laway" (spit o saliva).

      • Sa kulturang Cebuano, may espesyal na kahulugan ito bilang isang tradisyonal na pamamaraan ng pagpapagaling kung saan inuubo o binubulong ang laway sa may sakit, kalakip ang mga panalangin o orasyon.

      • Bahagi ng indigenous na medisina ng mga mananambal sa Cebu para gamutin ang mga sakit tulad ng mga seizure, "nuka-nuka," at mga hire o sumpa ("buyag").

    • HILOT

      • Isang tradisyunal na masahe na ginagamit upang maibsan ang pananakit ng katawan, lalo na sa mga bali o pilay.

      • Isang pisikal na pamamaraan ng pagpapagaling na malawakang ginagamit sa Pilipinas.

      • Ang proseso ng Hilot ay kinabibilangan ng paghahalughog o paghilot ng manggagamot sa mga bahagi ng katawan na may problema upang matunton ang sanhi at maibalik ang balanse.

      • Halimbawa, ginagamit ito kasama ng bentosa, kung saan naglalagay ng baso na nilagyan ng apoy sa balat upang mabunutan ang mga dumi o masamang enerhiya mula sa katawan.

    • TAWAS

      • Isang pamamaraan na ginagamit upang tuklasin ang sanhi ng sakit sa pamamagitan ng paglalagay ng tawas (alum) sa katawan at pagmamasid sa mga pagbabago dito.

      • Ginagamit ito bilang diagnostic tool sa tradisyunal na medisina.

      • Ang Tawas ay bahagi ng panggagamot na may ritwal na pagtatawas para malaman ang sanhi ng karamdaman, pisikal, emosyonal, o mental.

    • PAUSOK

      • Ritwal kung saan pinapapasok ang usok ng mga halamang gamot sa paligid o sa katawan upang alisin ang masamang espiritu o sakit.

      • Ginagamit bilang panlinis at pampalakas ng espiritwal na kalusugan.

      • Usok mula sa halamang gamot o ibang sangkap na sinusunog ay bahagi ng ritwal o paggamot.

    • KAMANGYAN

      • Insenso na ginagamit sa ritwal o pagdarasal.

      • May mabangong usok na pinaniniwalaang nakalilinis ng enerhiya.

      • Sangkap o bahagi ng ritwal sa katutubong panggagamot na ginagamit upang magdulot ng kagalingan sa pamamagitan ng paglilinis ng masamang espiritu o enerhiya.

    • HALAMANG GAMOT

      • Mga katutubong halaman na ginagamit bilang gamot sa tradisyunal na pamamaraan ng pagpapagaling.

      • HALIMBAWA:

      • Sambong — gamot sa bato sa kidney

      • Ampalaya — ginagamit upang pababain ang blood sugar ng mga taong may diabetes

      • BawangPaniniwala at Pananampalataya