เภสัชกรรมปฐมภูมิ โรงพยาบาลสิรินธร จังหวัดขอนแก่น

แนวคิดและความสำคัญของเภสัชกรรมปฐมภูมิ

• ยึดหลักสุขภาพแบบองค์รวม บริการต่อเนื่อง-ผสมผสาน ใกล้บ้านใกล้ใจ ช่วยให้ประชาชนพึ่งตนเองได้
• เอกสารอ้างอิงหลัก
  • คู่มือการดำเนินงานเภสัชกรรมปฐมภูมิ พ.ศ. 2559
  • แนวทางปฏิบัติ พ.ศ. 2566
  • แนวทางพัฒนาระบบงานของ “เภสัชกรครอบครัว” พ.ศ. 2565-2567 (สำนักปลัด สธ.)
• จุดเน้นการพัฒนา
  ✓ ความปลอดภัยในการใช้ยา/ผลิตภัณฑ์สุขภาพ
  ✓ ความรอบรู้ด้านยาอย่างสมเหตุผลทุกกลุ่มวัย
  ✓ การเข้าถึงยาอย่างต่อเนื่อง
  ✓ ครอบครัว-ชุมชนพึ่งตนเองด้านสุขภาพและสมุนไพร

ภูมิศาสตร์และประชากรในความรับผิดชอบ

• อำเภอเมือง ขอนแก่น
  • $2$ ตำบล (ท่าพระ, ดอนหัน)
  • $37$ หมู่บ้าน
  • ประชากร $26\,893$ คน
  • $7\,982$ หลังคาเรือน
• อำเภอบ้านแฮด
  • $4$ ตำบล (โนนสมบูรณ์, บ้านแฮด, โคกสำราญ, หนองแซง)
  • $46$ หมู่บ้าน
  • ประชากร $25\,870$ คน
  • $9\,021$ หลังคาเรือน
• หน่วยบริการปฐมภูมิ $13$ แห่ง (PCU, ศสมช., ศบส.)
• รวมครอบคลุม $83$ หมู่บ้าน ประชากร $52\,763$ คน
• สถานที่สำคัญ: วัด $71$ แห่ง, โบสถ์คริสต์ $3$ แห่ง, อาสาสมัคร อสม. $1\,322$ คน

โครงสร้างระบบงานเภสัชกรรมปฐมภูมิในเครือข่าย

• กลุ่มงานหลัก
  • งานบริการผู้ป่วยนอก/ใน
  • งานบริหารเวชภัณฑ์
  • งานผลิต
  • งานเภสัชกรรมปฐมภูมิ-คุ้มครองผู้บริโภค
  • งานคลังเวชภัณฑ์
• ถ่ายโอนภารกิจ สธ.→องค์การบริหารส่วนจังหวัด ตามคู่มือมาตรฐานหน่วยบริการ $2568$-$2570$
  • มี $8$ ด้านมาตรฐาน (ระบบบริหาร, บุคลากร, อาคาร, IT, บริการสุขภาพ, Lab, เภสัช/คบส., IC)

งานบริหารเวชภัณฑ์

• วัตถุประสงค์: มียาคุณภาพ เพียงพอ เหมาะสม เข้าถึงเท่าเทียมและปลอดภัย
• การทบทวนบัญชียา 3 ชุด
  1) บุคลากรทั่วไป
  2) พยาบาลวิชาชีพ
  3) แพทย์
• การจัดการคลัง
  • พื้นที่เก็บมั่นคง ควบคุมอุณหภูมิ-ความชื้น
  • จัดหมวดหมู่ ชั้นยกพื้น
  • ควบคุมโดย $\text{FIFO}$ ตรวจวันหมดอายุ
  • บัญชีคุมคลังเป็นปัจจุบัน มอบหมายผู้รับผิดชัดเจน

การบริบาลเภสัชกรรมในหน่วยบริการ

• เป้าหมาย: ผู้ป่วยได้รับ “ยาถูกต้อง-ปลอดภัย-มีประสิทธิภาพ”
• กิจกรรมหลัก
  1. เภสัชกรออกคลินิก NCD ใน รพ.สต.
     • ประเมินปัญหาจากใบสั่งยาก่อนจ่าย
     • สอนการใช้ยาขณะส่งมอบ
  2. สุขศึกษาในคลินิก
  3. นวัตกรรมลด Medication Error (ME)
     • ป้ายความรู้ชั้นยา (ยาในหญิงตั้งครรภ์, ห้ามบด, การเก็บ, ขนาด ฯลฯ)
     • แผ่นคำนวณขนาดยาเด็ก, รายการยาห้ามใช้ใน $G\text{-}6\text{-}PD$, น้ำหนักมาตรฐานเด็กไทย

การบริบาลเภสัชกรรมแก่ผู้ป่วยที่บ้าน

• เป้าหมาย: ดูแลต่อเนื่อง ครอบคลุมบริบทครอบครัว
• ทีมสหสาขาออกเยี่ยมบ้าน (แพทย์-พยาบาล-เภสัช-กายภาพ-โภชนาการ ฯลฯ)
• เครื่องมือ/เอกสาร
  • Pre-visit, Visit, Post-visit
  • Checklist, INHOMESSS, Genogram, IFFE / Problem list, บันทึกต่อเนื่อง, แบบส่งต่อ
• บูรณาการงานคุ้มครองผู้บริโภค "ยาปลอดภัยในชุมชน"

งานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสาธารณสุข

• เสริมศักยภาพเครือข่าย (อสม., ผู้นำชุมชน, ผู้ประกอบการ, ประชาชน)
• 6 กระบวนการ Risk Management
  $\text{ค้นหา} \rightarrow \text{ประเมิน} \rightarrow \text{จัดการ} \rightarrow \text{สื่อสาร}$
• กิจกรรมเฝ้าระวัง
  • อาหาร น้ำดื่ม สถานที่ผลิต
  • ผลิตภัณฑ์สุขภาพในร้านค้า-ร้านชา-คลินิกพยาบาล
  • ผลิตภัณฑ์สมุนไพร
  • อบรมให้ความรู้แก่ประชาชน นักเรียน นักศึกษา
• ผลการสำรวจร้านค้า $43$ ร้าน
  • พบขายยาต้องห้าม $35$ ร้าน ( $81.4\%$ )
  • ยาอันตราย $28$ รายการ, ยา OTC $30$ รายการ, ไม่มีเลขทะเบียน $4$ รายการ
  • หลังอบรม ร้านไม่เหมาะสมลด $3$ ร้าน, รายการยาลด $9$ รายการ
  • คะแนนความรู้เพิ่มจาก $6.86$ → $8.69$ จากเต็ม $16$ (p < 0.05)

งานส่งเสริมการพึ่งตนเองด้านสมุนไพรและสุขภาพ

• สนับสนุนยาสมุนไพรใน รพ.สต.
• ให้แนวทางจ่ายยา (ข้อบ่งใช้ ขนาด ข้อห้าม-ควรระวัง)
• อบรมความรู้สมุนไพรแก่กลุ่มเป้าหมาย

นวัตกรรม/ผลงานเด่นด้าน IT

1. J-Print

• พัฒนาฉลากยา-สรุปยา มี QR Code เชื่อมข้อมูล $\text{JHCIS}$/$\text{HosXP}$

2. J-Doctor (J-Doctor Plus)

• ระบบค้นประวัติรักษาผู้ป่วย (MR, ADR, LAB, X-ray, นัด) ผ่าน Line Application
• ใช้งานได้บนมือถือทุกแพลตฟอร์ม ช่วยแพทย์ตัดสินใจเร็วขึ้นใน รพ.สต./เยี่ยมบ้าน
• กระบวนการพัฒนา (ธ.ค. 61 ตั้งทีม → ก.ค. 62 ปรับปรุง → ส.ค-ก.ย. 62 ขยาย 7 รพ.สต.)
• มาตรการรักษาความลับ
  • อนุมัติโดย ผอ.รพ. • ผู้ใช้ต้องลงทะเบียน
  • เข้าใช้ต้องมี consent ผ่าน J-Expose

3. Line ME Reporting

• เก็บข้อมูล Medication Error ใน รพ.สต. ผ่าน Line
• ทดลอง $2$ สัปดาห์ พบ $22$ ME
  • ระดับ A1 $1$, B $13$, C $5$, D $3$
  • Top 3 สาเหตุ: จ่ายผิดชนิด/ความแรง ($5$), คัดลอก order ผิด ($4$), จัดยาผิดจำนวน ($3$)

โครงการชุมชน “ชะลอไตเสื่อม”

• ดำเนินงานที่ รพ.สต.โคกสำราญ (บ้านแฮด) สนับสนุน สสส.
• ผู้ป่วย NCD $784$ คน (ปี $2566$)
  • คัด CKD stage 2-3: $127$ คน
  • กลุ่มเป้าหมายหลัก $33$ คน
  • กลุ่มรอง แกนนำ/ร้านค้า $47$ คน
• กิจกรรม
  • สร้างแกนนำเฝ้าระวังยา / อบรม / เยี่ยมบ้าน / รณรงค์ 3 อ. 2 ส.
  • ประชุมระดมสมอง ARE Meeting
• ผลลัพธ์
  • ความรู้ยา/ผลิตภัณฑ์-วิธีชะลอไตเพิ่ม (คะแนนเฉลี่ย)
  • EGFR ดีขึ้น $13$ ราย (ลดลง $17$ ราย)
  • HbA1C <7\% ดีขึ้น $13$ ราย ฯลฯ
• ข้อเสนอแนะ: ขยายระดับตำบล, เพิ่มเครือข่าย (นักเรียน, ผู้นำชุมชน), ให้ชุมชนออกแบบกิจกรรมเอง

บทบาทช่วงการระบาด COVID-19

• ส่งกำลังพลสนับสนุน รพ.สนาม จ.สมุทรสาคร (15-28 ก.พ. 2554) และ “บุษราคัม” IMPROV.
• จัดทำ “คู่มือเภสัชกร รพ.สนามขอนแก่น 2”
• ระบบนำส่งยาถึงบ้าน
  • ส่งทุก $1$ สัปดาห์ ผ่าน รพ.สต./อสม.
  • จำนวนการส่ง DM $1\,963$, HT $911$, Asthma $143$ → รวม $3\,017$
  • ส่งล่าช้า/ไม่ถึง $16$ ครั้ง
  • ME พบ $93$ ครั้ง ( $3.08\%$ ) ระดับ B $89$, C $4$
  • ความพึงพอใจ $92.4\%$

เครือข่ายการดำเนินงานปฐมภูมิ

• ระดับพื้นที่: รพ.สต., อสม., ผู้ประกอบการ, อปท., โรงเรียน, ประชาชน
• ระดับจังหวัด/เขตสุขภาพ 7: รพ.สิรินธร เป็น “แหล่งแลกเปลี่ยนเรียนรู้–คลินิกหมอครอบครัว”
• กำกับติดตาม
  • เกณฑ์ “รพ.สต.ติดดาว”
  • เกณฑ์งานเภสัชกรรมปฐมภูมิ จ.ขอนแก่น
  • เยี่ยมเสริมกำลังใจ (Internal & External Audit)

การประชุม-ผลงานวิชาการและรางวัล

• เวทีแลกเปลี่ยน “เรียนรู้-สั่งใช้ยาอย่างสมเหตุผล” เขตสุขภาพ 7
  • รพ.สิรินธร ได้ “รางวัลชนะเลิศ” สาขา R2R (ระดับจังหวัด, เขต, ประเทศ)
• บทความวิจัยตีพิมพ์ Thai Journal of Pharmacy Practice (Vol.14 No.2 2022)
  • กระบวนการเยี่ยมบ้านคลินิกหมอครอบครัว ท่าพระ-ดอนหัน — วิเคราะห์ SWOT และปรับปรุงขั้นตอน