Pag-aaral ng Kasaysayan at Lipunang Pilipino

Ang Kamalayan at Kasaysayan

• Kamalayan: Nagmula sa salitang-ugat na "malay," na ang kahulugan ay pagiging gising at pagkakaroon ng kabatiran o pagtanto sa paligid.

• Kasaysayan: Nagmula sa pagsasanib ng mga salitang "salaysay" (kuwento) at "saysay" (kabuluhan). Ito ay tumutukoy sa mga kuwento na may malalim na kabuluhan sa isang pangkat ng tao.

• Kamalayang Pangkasaysayan: Ito ay ang malalim na pag-unawa sa nakaraan na nagsisilbing batayan ng pagkakakilanlan (identity) at damdaming makabayan. Layunin nito na ipakita ang naging hughog ng edukasyon at kolonyalismo sa kaisipan ng mga Pilipino.

Mga Pananaw ng mga Kilalang Historyador

• Renato Constantino:

  • Isang historyador at makabayang manunulat na may-akda ng The Miseducation of the Filipino ($1970$).

  • Binigyang-diin ang epekto ng sistemang kolonyal sa edukasyon, partikular ang paggamit ng wikang Ingles bilang panturo.

  • Ayon sa kanya, ang wikang Ingles ay naghiwalay sa mga edukadong Pilipino mula sa masa, na nagresulta sa kawalan ng pambansang kamalayan at labis na pag-samba sa Kanluraning kultura.

  • Ang kasaysayan ay hindi lamang simpleng pag-alala sa nakaraan kundi pagbibigay-saysay sa karanasan ng sambayanan.

• Zeus Salazar:

  • Isang historyador at antropologo na nagtaguyod ng Pantayong Pananaw.

  • Isinusulong ang dekolonisasyong kultural o ang pagbuwag sa kolonyal na kamalayan.

  • Ang "Pantayo" ay hango sa panghalip na "tayo," na tumutukoy sa diskurso o talastasan mula sa loob ng sariling kultura at hindi para sa mga banyaga.

  • Binibigyang-halaga ang paggamit ng sariling wika at mga katutubong dalumat tulad ng "loob," "kapwa," at "pakikipagkapwa-tao" bilang pundasyon ng pag-unawa sa sariling lipunan.

• William Henry Scott:

  • Isang Amerikanong historyador na nagsaliksik sa pre-kolonyal na kasaysayan ng bansa; may-akda ng Looking for the Prehispanic Filipino at Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society.

  • Pinabulaanan niya ang maling kaisipan na "hindi sibilisado" ang mga sinaunang Pilipino.

  • Pinatunayan niya na bago pa dumating ang mga Espanyol, ang mga Pilipino ay mayroon nang maunlad na sistema ng pamahalaan, batas, ekonomiya, kultura, at relihiyon.

Etnogenesis at ang mga Sinaunang Tao sa Pilipinas

• Etnogenesis: Nagmula sa mga salitang ethnos (tao/pangkat) at genesis (pinagmulan/pagsilang). Ito ay ang historikal at kultural na proseso ng pagbuo at paghubog sa identidad ng isang etniko o pambansang grupo sa pamamagitan ng pagsasanib ng kultura, wika, at pamumuhay.

• Mga Pangkat ng Tao:

  • Negritos: Itinuturing na pinakamatandang naninirahan sa kapuluan. May katangiang pisikal na maliliit ang pangangatawan, maitim ang balat, at kulot ang buhok.

  • Indones: Dumating gamit ang mga bangka. Sila ay mas matangkad, may matangos na ilong, at sila ang nagsimula ng sistema ng agrikultura.

  • Malays: Ang huling pangkat na dumating, na nagdala ng mas maunlad na teknolohiya, sistema ng pamahalaan, at kalakalan.

Pamayanan at Heograpiya ng mga Sinaunang Pilipino

• Balangay/Barangay:

  • Ang Balangay ay malalaking kahoy na bangka na ginamit sa paglalakbay, pakikipag-ugnayan, at pangangalakal.

  • Ang Barangay ay naging batayang yunit ng pamayanan, kung saan ang pamumuhay ay karaniwang nakasentro sa mga baybayin at pampang ng ilog (ugnayang pantubig).

• Ilaya at Ilawod:

  • Ilaya: Pamayanang matatagpuan sa itaas na bahagi, sa bundok, o sa looban. Ang kabuhayan ay nakatuon sa agrikultura at pangangaso.

  • Ilawod: Pamayanang matatagpuan sa ibaba, sa tabing-dagat, o sa tabing-ilog. Ang kabuhayan ay pangingisda at kalakalan sa dagat.

  • Ang dalawang ito ay nagpapakita ng aktibong ugnayan at interaksyon sa pagitan ng mga komunidad sa bundok at sa dagat.

Panlipunang Estruktura at Pamumuno

• Pangkalahatang Estruktura (Visayas/Pangkalahatan):

  • Datu: Ang pinuno ng komunidad na may kapangyarihang politikal, ekonomiko, at panghukuman. Isang halimbawa nito ay si Lapu-Lapu.

  • Timawa: Ang mga malayang mamamayan o mga pinalayang alipin. Mayroon silang karapatang magmay-ari ng lupa at lumahok sa mga digmaan.

  • Oripun: Sila ang mga alipin, na maaaring naging alipin dahil sa pagkakautang o dahil sila ay ipinanganak sa ganitong katayuan.

• Estruktura sa Katagalugan:

  • Maginoo: Ang pinakamataas na uri; binubuo ng mga marangal na angkan at mga pinuno ng barangay.

  • Maharlika at Timawa: Mga malayang mamamayan na hindi nagbabayad ng buwis ngunit tumutulong sa mga gawaing pang-komunidad at sa digmaan.

  • Alipin:

    • Aliping Namamahay: May sariling bahay at pamilya, at hindi maaaring ipagbili nang walang sapat na dahilan.

    • Aliping Saguiguilid: Naninirahan sa mismong bahay ng kanyang amo, maaaring ipagbili, at walang karapatang magmay-ari ng ari-arian.

• Pamumuno sa Maguindanao:

  • Sultan: Pinuno ng isang sentralisadong pamahalaan na dapat ay nagmula sa dugong maharlika. Sa ilalim ng kanyang kapangyarihan ay may mga lokal na datu na nagsisilbing tagasunod.

Sistema ng Pagsulat at Panitikan

• Baybayin:

  • Ang tunay na sinaunang sistema ng pagsulat ng mga Pilipino.

  • Ito ay isang abugida (syllabic writing system) kung saan ang bawat katinig ay awtomatikong may kasamang patinig na "a," na binabago ang tunog gamit ang kudlit (diacritical marks).

  • Binubuo ng $17$ na titik: $3$ na patinig ($a$, $e-i$, $o-u$) at $14$ na katinig ($ba$, $ka$, $da$, $ga$, $ha$, $la$, $ma$, $na$, $nga$, $pa$, $sa$, $ta$, $wa$, $ya$).

• Alibata:

  • Hindi ito ang orihinal na sistema ng pagsulat. Inimbento lamang ito noong $1914$ ni Paul Rodriguez Verzosa, isang guro at miyembro ng National Language Institute.

  • Hango ang pangalan sa unang tatlong titik ng alpabetong Arabe (alif, ba, ta).

  • Walang historikal o lingguwistikong pruweba na ang Baybayin ay may kaugnayan sa Arabic script.

• Laguna Copperplate Inscription (LCI):

  • Ang pinakamatandang nakasulat na dokumento na natagpuan sa Pilipinas, na may petsang Abril $21$, $900$ CE.

  • Isa itong legal na kasulatan na nagpapatunay ng pagpapatawad sa utang ng isang taong nagngangalang Namwaran at ng kanyang pamilya.

  • Ito ay matibay na patunay na mayroon nang maunlad na sistema ng batas, kalakalan, at pamahalaan ang mga Pilipino bago pa ang pananakop.

• Panitikang Katutubo: Ang ating mga ninuno ay may mayayamang anyo ng panitikan tulad ng mga sumusunod:

  • Bugtong

  • Salawikain

  • Kuwentong-bayan

  • Epiko