Dorixonada Havo Harakati va Ishchilar Salomatligi Bo'yicha O'quv Materiali

Dorixonada Havo Harakati Tezligi Standartlari

• Dorixona muassasalarining bino ichidagi mikroiqlimini ta'minlashda havo harakati tezligi muhim gigiyenik ko'rsatkich hisoblanadi.
• Dorixonadagi havo harakati tezligi uchun belgilangan me'yoriy variantlar quyidagilardan iborat:     * $0.05 - 0.2\,\text{m/s}$     * $0.1 - 0.2\,\text{m/s}$     * $0.2 - 0.3\,\text{m/s}$     * $0.1 - 0.3\,\text{m/s}$
• Ushbu ko'rsatkichlar xonadagi havoning almashinuvi va xodimlarning issiqlik almashinuvi jarayonlariga bevosita ta'sir ko'rsatadi.

Dorixona Xonalarining Tabiiy Yoritilish Koeffitsientlari

• Dorixona xonalarida tabiiy yoritish darajasi oyna yuzasining pol yuzasiga bo'lgan nisbati (yoritish koeffitsienti) orqali belgilanadi.
• Xonalarning funksional vazifasiga ko'ra yoritilish nisbatlari quyidagicha taqsimlanadi:     * Assistent va provizor xonalari kabi asosiy ish xonalarida yoritilish koeffitsienti yuqori bo'lishi talab etiladi.     * Taqdim etilgan nisbatlar quyidagi juftliklardan iborat:         * $1:6$ va $1:7$         * $1:7$ va $1:8$         * $1:6$ va $1:8$         * $1:7$ va $1:9$
• Odatda, assistent xonasi uchun $1:6$ va boshqa yordamchi xonalar uchun $1:8$ nisbati gigiyenik me'yor sifatida qaraladi.

Zamonaviy Ishlab Chiqarishda Ishchilar Salomatligi va Psixonevrologik Omillar

• Hozirgi zamon ishlab chiqarish sharoitida ishchilar o'rtasida psixonevrologik kasalliklar va holatlarning uchrashi ortib bormoqda.
• Ushbu holatning kelib chiqishiga quyidagi asosiy omillar sabab bo'lishi mumkin:     * Yuqori psixonevrologik taranglik: Ish jarayonining murakkabligi va mas'uliyatning yuqoriligi sababli asab tizimiga tushadigan og'irlik.     * Shovqin ta'siri: Ishlab chiqarish uskunalaridan chiqadigan doimiy yoki davriy shovqinning markaziy asab tizimiga salbiy ta'siri.     * Kam harakatlilik (Gipodinamiya): Jismoniy faollikning yetishmasligi oqibatida organizmda yuzaga keladigan turg'unlik holatlari.     * Noqulay iqlim sharoiti: Ish joyidagi harorat, namlik va havo aylanishining me'yorda emasligi.

Ishlab Chiqarishda Psixologik Tinchlantirishning Ahamiyati

• Zamonaviy sanoat gigiyenasida psixologik tinchlantirish va dam oldirish choralari sog'lomlashtirish tadbirlarining ajralmas qismi hisoblanadi.
• Buning asosiy sabablari va maqsadlari quyidagilardir:     * Ishchilarning yuqori psixonevrotik taranglik holatlarini bartaraf etish va asab tizimi faoliyatini muvozanatlash.     * Xodimlarning sistemali dam olishini tashkil etish orqali umumiy ish qobiliyatini saqlash.     * Ish tartibini (rejimini) yaxshilash va optimallashtirish.     * Estetik talablarni qondirish orqali ishchi uchun qulay ruhiy muhit yaratish.

Charchash va O'ta Charchash: Fiziologik va Patologik Farqlar

• Mehnat fiziologiyasida charchash va o'ta charchash holatlari o'ziga xos xususiyatlarga ko'ra farqlanadi:     * Charchash: Bu tabiiy fiziologik jarayon bo'lib, bunda ish qobiliyati qisqa muddatli dam olishdan keyin (odatda $20-30$ minut o'tgach) qayta tiklanadi.     * O'ta charchash: Bu patologik jarayon bo'lib, bunda oddiy dam olish ish qobiliyatini tiklash uchun yetarli bo'lmaydi va uzoq muddatli yoki maxsus muolajalarni talab qiladi.     * O'zaro bog'liqlik: Ba'zi hollarda charchash o'ta charchash holatining birinchi (fiziologik) fazasi sifatida namoyon bo'lishi mumkin.     * Asosiy farq: Charchash — fiziologik himoya mexanizmi bo'lsa, o'ta charchash — organizmning zaxira imkoniyatlari tugashi natijasida yuzaga keladigan holatdir.