uwu

GABAY SA PAG-AARAL SA ARALING PANLIPUNAN 10 IKAAPAT NA MARKAHAN

1. Ligal at Lumawak na Konsepto ng Pagkamamamayan

  • Ligal na Pananaw

    • Ang konsepto ng citizenship (pagkamamamayan) o ang kalagayan o katayuan ng isang tao bilang miyembro ng isang pamayanan o estado ay maaaring iugat sa kasaysayan ng daigdig.

    • Tinatayang panahon ng kabihasnang Griyego nang umusbong ang konsepto ng citizen.

    • Ang kabihasnang Griyego ay binubuo ng mga lungsod-estado na tinatawag na polis.

      • Ito ay isang lipunan na binubuo ng mga taong may iisang pagkakakilanlan at iisang mithiin.

    • Ang polis ay binubuo ng mga citizen na limitado lamang sa kalalakihan.

    • Ang pagiging citizen ng Greece ay isang pribilehiyo kung saan may kalakip na mga karapatan at tungkulin.

      • Ayon kay Pericles, ang mga citizen ay inaasahan na makilahok sa mga gawain sa polis gaya ng paglahok sa mga pampublikong asembliya at paglilitis.

      • Ang isang citizen ay maaaring maging politiko, administrador, husgado, at sundalo.

    • Sa paglipas ng marami, maraming pagbabagong naganap ang concepto ng citizenship.

    • Ngayon, ang citizenship ay tinitingnan bilang isang ligal na kalagayan ng isang indibidwal sa isang nasyon-estado.

    • Ayon kay Murray Clark Havens (1981), ang citizenship ay ugnayan ng isang indibiduwal at ng estado.

  • Mga Karapatan at Tunguhin ng mga Mamamayan sa Pilipinas

    • Ayon sa Saligang-Batas ng Pilipinas, tinutukoy rito ang mga tungkulin at karapatan ng mga mamamayan.

    • Ito ang ikaapat na artikulo ng Saligang Batas ng 1987 ng Pilipinas tungkol sa pagkamamamayan:

    • ARTIKULO IV

      • SEKSYON 1

      • Ang sumusunod ay mamamayan ng Pilipinas:

        1. Yaong mamamayan ng Pilipinas sa panahon ng pagpapatibay ng saligang-batas na ito;

        2. Yaong ang mga ama o mga ina ay mamamayan ng Pilipinas;

        3. Yaong mga isinilang bago sumapit ang Enero 17, 1973 na ang mga ina ay Pilipino at pumili ng pagkamamamayang Pilipino pagsapit sa karampatang gulang;

        4. Yaong mga naging mamamayan ayon sa batas.

      • SEK. 2

      • Ang katutubong inianak na mamamayan ay yaong mamamayan ng Pilipinas mula pa sa pagsilang na hindi na kinakailangan pang kumuha ng anumang hakbang upang matamo ang kanilang pagkamamamayang Pilipino.

      • SEK. 3

      • Ang pagkamamamayang Pilipino ay maaaring mawala o muling matamo alinsunod sa itinatadhana ng batas.

      • SEK. 4

      • Mananatiling angkin ang kanilang pagkamamamayan ng mamamayan ng Pilipinas na mag-asawa ng mga dayuhan, maliban kung sila ay ituturing, sa ilalim ng batas, na nagtakwil nito.

      • SEK. 5

      • Ang dalawahang katapatan ng mamamayan ay salungat sa kapakanang pambansa at dapat lapatan ng kaukulang batas.

2. Pagkalag ng Pagkamamamayan

  • Maaaring mawala ang pagkamamamayan ng isang indibiduwal sa mga sumusunod na dahilan:

    1. Kung siya ay sasailalim sa proseso ng naturalisasyon sa ibang bansa.

    2. Ang panunumpa ng katapatan sa Saligang-Batas ng ibang bansa.

    3. Tumakas sa hukbong sandatahan ng ating bansa kapag may digmaan.

    4. Nawala na ang bisa ng naturalisasyon.

  • Lumawak na Pananaw ng Pagkamamamayan

    • Patuloy ang paglawak ng konsepto ng pagkamamamayan sa kasalukuyan.

    • Ngayon, ang pagkamamamayan ay tinitingnan hindi lamang bilang isang katayuan sa lipunan na isinasaysay ng estado, kundi bilang isang pagbubuklod ng mga tao para sa ikabubuti ng kanilang lipunan.

    • Ang pagkamamamayan ng isang indibiduwal ay nakabatay sa pagtugon niya sa uusapan at paggamit ng kaniyang mga karapatan para sa kabutihang panlahat.

    • Ayon kay Yeban (2004), ang isang responsableng mamamayan ay inaasahang:

      • Makabayan, may pagmamahal sa kapuwa, may respeto sa karapatang pantao, may disiplina sa sarili, at may kritikal at malikhaing pag-iisip.

3. Ang Karapatang Pantao

  • Kahalagahan ng Karapatang Pantao

    • Ang karapatang pantao ay tumutukoy sa mga batayang nagbibigay sa isang tao ng proteksiyon laban sa pang-aabuso ng pamahalaan na labag sa itinakda ng Pandaigdigang Batas.

    • Ang terminong karapatang pantao ay nagpapahayag na hindi maaaring ihiwalay sa tao ang kanyang mga karapatan.

    • Saklaw nito ang mga karapatang sibil, politikal, ekonomikal, sosyal, at kultural.

Mga Uri ng Karapatang Pantao

  • Natural Rights:

    • Likas sa tao ang karapatang matamo ang kasiyahan sa buhay.

    • Ito ay dapat pangalagaan ng batas.

  • Constitutional/Legal Rights:

    • Nakapaloob sa Saligang Batas, hindi maaaring baguhin ng Kongreso.

  • Statutory Rights:

    • Itinatakda ng batas at kinikilala bilang mga karapatang sibil.

4. Universal Declaration of Human Rights (UDHR) at Bill of Rights

  • Universal Declaration of Human Rights (UDHR)

    • Mahalaga itong dokumento na naglalahad ng mga karapatang pantao.

    • Itinatag ang UN noong Oktubre 24, 1945 at nagkaroon ng adyenda na matiyak ang kaalaman at ipatupad ang mga karapatang pantao.

    • Ang UDHR ay tinanggap ng UN General Assembly noong Disyembre 10, 1948.

    • Naglalaman ito ng:

    • Preamble at Artikulo 1: Likas na karapatan ng lahat ng tao.

    • Mula Artikulo 3 hanggang 21: Karapatang sibil at politikal.

    • Artikulo 22 hanggang 27: Karapatang ekonomiko, sosyal, at kultural.

    • Artikulo 28 hanggang 30: Tungkulin ng tao na itaguyod ang mga karapatan ng ibang tao.

  • Bill of Rights ng Saligang Batas ng Pilipinas

    • Nakapaloob ito sa Artikulo III ng Saligang Batas.

    • Nagpapahayag ng mga karapatan ng bawat tao.

5. Mga Organisasyong Nagtataguyod sa Karapatang Pantao

  • Mahalaga ang papel ng mga organisasyong ito, kadalasang nagmula sa mga NGO.

    • Sila ay nagbibigay proteksiyon at tumutulong sa mga mamamayan upang itaguyod ang mga karapatang pantao.

6. Politikal na Pakikilahok

  • Ang kapangyarihan ng Estado ay nagmumula sa mga mamamayan.

  • Ang artikulo II, Seksyon 1 ng Saligang-Batas ng 1987 ang nagsasaad na:

    • "Ang Pilipinas ay isang Estadong republikano at demokratiko. . . "

  • Pagboto ang pangunahing karapatang politikal.

    • Kahalagahan ng pagboto:

    • Dito tayo nakakapili ng mga opisyales at may kapangyarihang magtakda ng kinabukasan ng bayan.

    • Ang paghahanap ng magandang opisyales at pagtiyak na tama ang mga itinaguyod na proyekto.

Mga Diskwalipikadong Bumoto:

  1. Mga nasentensiyahan na makulong ng hindi bababa sa isang taon.

  2. Mga nasentisyahan ng hukuman sa mga kasong rebelyon, sedisyon, etc.

  3. Mga idineklarang baliw.

7. Paglahok sa Civil Society

  • Ang civil society ay binubuo ng mga mamamayan na nakikipag-ugnayan sa pamahalaan upang iparating ang pangangailangan ng sambayanan.

  • Makikita sa civil society ang mga NGO at People's Organizations (POs).

    • Ang pagkakaroon ng participatory governance ay isang mahalagang paraan upang makilahok ang mga mamamayan sa mga usaping politikal.

  • Mga Tunguhin ng NGO at PO:

    1. Paglulunsad ng mga proyekto at pagsasanay.

    2. Pakikipag-ugnayan sa pamahalaan para sa mga hinaing.

8. Participatory Governance

  • Ang participatory governance ay naglalayong maisama ang mga mamamayan sa pagbalangkas at pagpapatupad ng mga solusyon sa suliranin ng bayan.

  • Ipinapakita nito ang pagkilala sa mga tagumpay ng mga lokal na gobyerno sa tulong ng mga mamamayan, katulad ng sa
    Porto Alegre, Brazil at Naga City, sa Pilipinas.