ÖĞRENME HEDEFLERİ

  1. Dille ilgili kuramsal bilgilere sahip olacaksınız.

  2. Dilin, insan yaşamında tuttuğu yerin önemini kavrayacak; dil-düşünce, dil-kültür ilişkilerini açıklayabileceksiniz.

  3. Ana dilinin önemini kavrayacaksınız.

  4. Dillerin nasıl doğduğu, dünyada konuşulan dillerin nasıl sınıflandırıldığı, Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri ve tarihsel dönemleri konusunda bilgi edineceksiniz.

  5. Harf ve Dil Devrimi konusunu; tarihsel arka planı, gerçekleşim süreci ve sonuçları yönünden öğreneceksiniz.

BÖLÜM 1 DİL, DİLİN ÖZELLİKLERİ VE TÜRKÇE

Dil Tanımı

  • Dil, insanlar arasında iletişimi ve anlaşmayı sağlayan, ses ve işaretlerden oluşmuş doğal bir araçtır.

  • Kendine özgü kuralları ve işleyiş biçimi olan dil, sistematik bir yapıya sahiptir.

  • Dilin kullanılması, bu sistem çerçevesindeki bir düzene uygun olarak gerçekleşir.

  • Yüzyıllara dayalı bir deneyim ve birikimle biçimlenen bu kurallar, bireylerin dili öğrenip uyguladığı tarihsel birikime katılmıştır.

Dil Yetisi

  • Dil kullanmaya “dil yetisi” adı verilir.

  • Dil yetisi, insanların, belirli bir düzen çerçevesinde oluşturduğu anlamlı sesler aracılığıyla iletişim kurma becerisidir.

Dilin Canlılığı ve Soyut Yapısı

  • Dil, canlı ve çok yönlü bir varlıktır, tarihsel birikimle bugün koşullarına göre kendini yenileyebilir.

  • Dil, insan zihninden bağımsız, dış dünyada kendine ait bir varlığı yoktur; onun sürekliliği insanoğlunun varlığına bağlıdır.

  • Dil, özellikle soyut bir varlıktır.

Dilin Özellikleri

Toplumsal Yönü

  • Dilin kuralları bireyler tarafından öğrenilir ve birey toplumu temsil eder.

  • Dil, toplumsal bir varlık olduğu için kişilerin isteklerine göre değiştirilemez; bu, dilin toplumsal anlamının bir göstergesidir.

  • Ortak yaşantı ve duyarlıklar bireylerin dil algılarında benzerlikler yaratır.

Bireysel Yönü

  • Dil, bireysel ilişkilere de olanak tanır; bireylerin iç dünyalarındaki izlenimlerin dışarıya yansımasına yardımcı olur.

Sözcükte Anlam

Temel Anlam

  • Bir sözcüğün akla ilk gelen, en yaygın ve herkesçe bilinen anlamıdır.

  • Örnek: “kol” sözcüğünün temel anlamı, “insan vücudunda omuz başlarından parmak uçlarına kadar uzanan bölümü”dür.

Yan Anlam

  • Temel anlamdan türeyen veya zaman içinde ortaya çıkan anlamlardır.

  • Örnek: “kol” sözcüğü, “makinelerde tutup çevirmeye yarayan ağaç ya da metal parça” şeklinde yan anlam kazanır.

Mecazi Anlam

  • Gerçek anlamı dışındaki kullanımlardır.

  • Örnek: “Tek başına evdeki beş boğaza birden bakmak zorundaydı.”

Çağrışımsal Anlam

  • Seksiyonlar arası ilişki ve bireylerin yaşantıları doğrultusunda ortaya çıkan anlamlardır.

  • Örnek: “deniz” sözcüğü, bir balıkçıda “geçim mücadelesi” çağrışımı yapabilirken, bir diğeri için özgürlüğü temsil edebilir.

Dil ve Kültür

  • Kültür, tarihsel ve toplumsal gelişim sürecinde yaratılan maddi ve manevi değerlerin bütünü olarak tanımlanır.

  • Dil, kültürün hem aynası hem de taşıyıcısıdır.

  • Dilin söz varlığındaki kültürel ögeler, toplumların yaşantı biçimleri ve değerlerinin bir yansımasıdır.

Dillerin Doğuşu

  • Dillerin ne zaman, nerede ve nasıl doğduğu konusunda kesin bilgiler yoktur.

  • Yansıma Kuramı, Ünlemler Kuramı ve İş Kuramı, dillerin doğuşlarını açıklayabilen kuramlar arasında yer alır.

Dünya Dilleri

  • Dünya üzerinde konuşulan dillerin sayısı 3000-3500 arasında tahmin edilmektedir.

  • En çok konuşulan 5 ana dil:

    1. Çince (1.3 milyar kişi)

    2. İngilizce (427 milyon kişi)

    3. İspanyolca (266 milyon kişi)

    4. Hintçe (260 milyon kişi)

    5. Türkçe (220 milyon kişi)

Dillerin Sınıflandırılması

  • Biçim (Yapı) açısından:

    • Tek heceli diller

    • Eklemeli (bitişken) diller

    • Bükümlü (çekimli) diller

  • Kaynak (Köken) açısından:

    • Hint-Avrupa dilleri

    • Hami-Sami dilleri

    • Bantu dilleri

    • Ural-Altay dilleri

Türkçe Sınıflandırması

  • Türkçe; biçim bakımından eklemeli diller grubuna, kaynak bakımından ise Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna bağlıdır.

Türkçenin Tarihsel Dönemleri

### Karanlık Dönem

  • Altay Dil Birliği Dönemi, En Eski Türkçe Dönemi, İlk Türkçe Dönemi.

Belgelenmiş Dönemler

  • Eski Türkçe Dönemi (6-10. yüzyıl)

  • Orta Türkçe Dönemi (11-15. yüzyıl)

  • Yeni Türkçe Dönemi (16-20. yüzyıl)

  • Çağdaş Türkçe Dönemi (20. yüzyıl ve sonrası)

Harf (Yazı) ve Dil Devrimi

  • Harf Devrimi, 1 Kasım 1928 tarihinde, Arap harflerinin yerine Latin alfabesinin kabul edilmesiyle gerçekleşmiştir.

  • Dil Devrimi, Türk Dil Kurumu'nun kuruluşuyla başlamıştır ve dilin özleştirilmesi amacı taşımaktadır.

GÖZDEN GEÇİRELİM

  1. E , 2. B, 3. A, 4. C, 5. C, 6. B, 7. A