Zabiegi Pielęgnacyjne i Procedury Medyczne - Notatki Akademickie

ZABIEGI PRZECIWZAPALNE

Zapalenie (łac. inflammatio) to miejscowa odpowiedź ustroju na bodziec zapaleniotwórczy, będąca próbą obrony przed czynnikiem szkodliwym.

Objawy miejscowe zapalenia

• Rubor: zaczerwienienie.

• Tumor: obrzmienie.

• Dolor: ból.

• Calor: ocieplenie.

• Functio laesa: utrata funkcji narządu (częściowa lub całkowita).

Fazy procesu zapalnego

1. Uszkodzenie tkanek.

2. Powstanie wysięku (surowiczego lub ropnego).

3. Cofanie się objawów i zakończenie procesu.

Przyczyny zapalenia

• Urazy mechaniczne, czynniki chemiczne (egzogenne i endogenne), czynniki fizyczne (promieniowanie, ciepło), ciała obce oraz biologiczne (wirusy, bakterie, grzyby).

ZABIEGI Z ZASTOSOWANIEM ZIMNA

Zimno stosuje się w celu hamowania stanu zapalnego, tamowania krwawień, zmniejszania obrzęków i bólu.

Wpływ zimna na organizm

• Zwolnienie metabolizmu i krążenia (miejscowe niedokrwienie).

• Zmniejszenie napięcia mięśni szkieletowych i produkcji mediatorów bólu.

• Reakcje obronne: dreszcze, gęsia skórka (skurcz mięśni przywłosowych).

• Możliwa reakcja paradoksalna: zmiana koloru skóry z niebieskawej na purpurową/marmurkowatą (oznaka stanu przedodmrożeniowego).

Zimno suche (Worek z lodem / Kompres żelowy)

• Wskazania: Krwiaki, bóle głowy, zapobieganie zakrzepicy.

• Czas: Worek z lodem 30-60 min (godzina przerwy), żel 30 min (30 min przerwy).

• Technika: Wypełnić worek do $1/2$ objętości, usunąć powietrze, włożyć do pokrowca.

Zimno wilgotne

• Okład chłodzący: Temp. wody ok. $18^{\circ}C$ (z lodem $5-10^{\circ}C$). Zakładany na 15-20 min. Stosowany w ostrych stanach zapalnych i gorączce.

• Okład wysychający: Dwie warstwy (mokra i sucha). Temp. wody ok. $25^{\circ}C$. Obniża temp. ciała o ok. $1^{\circ}C$ w ciągu 2-3 godz. Wskazany przy zapaleniu płuc, wyrostka czy bolesnej miesiączce.

ZABIEGI Z ZASTOSOWANIEM CIEPŁA

Ciepło przyspiesza proces zapalny, rozszerza naczynia, zwiększa przepuszczalność naczyń i przyspiesza powstawanie ropy.

Ciepło suche

• Postaci: Termofor, poduszka elektryczna, Lampa Sollux (promieniowanie podczerwone, odległość 20-30 cm), okłady parafinowe.

• Termofor: Temp. wody $50-70^{\circ}C$, do $1/2$ objętości. Czas: max 1 godz.

• Przeciwwskazania: Krwotoki, ostre stany zagrożone perforacją (wyrostek), nowotwory, oparzenia.

Ciepło wilgotne

• Okład rozgrzewający: 3 warstwy (mokra, ceratka, sucha). Każda kolejna warstwa większa o 2 cm. Czas: 6-8 godz.

• Kataplazm: Okład ziół lub nasion (np. siemię lniane, papka kartoflana), grubość $0,25-2$ cm.

TECHNIKA STAWIANIA BANIEK

Mechanizm polega na wytworzeniu podciśnienia ($0,2-0,8$ at), co powoduje wynaczynienie krwi. Organizm traktuje własną krew jako obce białko, co stymuluje produkcję przeciwciał.

Rodzaje baniek

• Ogniowe: Wymagają użycia kwacza z denaturatem i płomienia.

• Bezogniowe (próżniowe): Z pompką. Należy je ogrzać w wodzie $40-42^{\circ}C$.

• Akupunkturowe: Stawiane w konkretnych punktach.

Zasady stawiania

• Czas: Dorośli 15-20 min, dzieci 10 min.

• Miejsca zakazane: Kręgosłup, łopatki, okolica nerek, mostek, obojczyki, okolica serca.

• Postępowanie: Pacjent musi leżeć w łóżku min. 30 min po zabiegu i zostać w domu przez 2-3 dni.

ZABIEGI REKTALNE

Lewatywa (Enema)

Wprowadzenie płynu do jelita grubego w celu oczyszczenia z mas kałowych.

• Lewatywa niska: Kanka na 7 cm, irygator na wys. 30-50 cm powyżej pacjenta.

• Lewatywa wysoka: Kanka na 10-12,5 cm, irygator na wys. 50-80 cm.

• Płyny: Woda z mydłem ($30$ ml na $1$ l), z solą ($1$ łyżka na $1$ l), gotowe preparaty (Enema $150$ ml).

• Temperatura: $36-40^{\circ}C$. Objętość: $500-2000$ ml.

Inne zabiegi dorektalne

• Wlewka przeczyszczająca: Mała objętość ($30-200$ ml) oliwy, gliceryny lub parafiny.

• Kroplowy wlew doodbytniczy: Nawadnianie (30-60 kropli/min) lub pobudzanie perystaltyki (80-120 kropli/min).

• Sucha rurka: Odprowadzanie gazów przez mechaniczne rozwarcie zwieracza. Czas: 15-30 min.

• Wlewka lecznicza: Podawanie leków (np. luminal, diazepam, siemię lniane). Objętość: $50-150$ ml.

ZGŁĘBNIKOWANIE ŻOŁĄDKA I DWUNASTNICY

Zakładanie zgłębnika

• Pomiar długości: Od wyrostka mieczykowatego do ucha i do czubka nosa + $5-10$ cm.

• Potwierdzenie położenia: Aspiracja treści (pH < 5,5 barwi papier lakmusowy na różowo/czerwono) lub osłuchiwanie nadbrzusza przy wstrzyknięciu $10-20$ ml powietrza.

Płukanie żołądka

• Stosowane przy zatruciach (najlepiej w ciągu $1$ godz.).

• Roztwór: $0,45\%$ NaCl w porcjach $10$ ml/kg m.c. Całkowita objętość: ok. $50$ ml/kg m.c.

• Na koniec można podać węgiel aktywny ($0,5-1$ g/kg m.c.).

Zgłębnikowanie dwunastnicy

• Służy do pobierania żółci. Frakcje: A (jasnożółta, z przewodów), B (ciemnobrunatna, z pęcherzyka po podaniu siarczanu magnezu), C (jasnozłota, wątrobowa).

ZASADY PODAWANIA LEKÓW

Reguła 5W

1. Właściwy Pacjent.

2. Właściwy Lek.

3. Właściwa Dawka.

4. Właściwy Czas.

5. Właściwa Droga (postać).

Obliczenia farmaceutyczne

• Stężenie $1\%$ oznacza $1$ g substancji w $100$ ml roztworu ($10$ mg/ml).

• Wzór na mg w $1$ ml: $\% \text{ roztworu} \times 10$.

• Przeliczniki: $1 \text{ g} = 1000 \text{ mg} = 1\ 000\ 000 \mu\text{g}$.

• Jednostki objętości: $1 \text{ ml} = 20 \text{ kropli}$, $5 \text{ ml} = 1 \text{ łyżeczka}$, $15 \text{ ml} = 1 \text{ łyżka}$.

Przechowywanie leków

• Temperatura pokojowa ($15-25^{\circ}C$) lub lodówka ($2-4^{\circ}C$ dla insulin, szczepionek, czopków).

• Narkotyki i trucizny pod ścisłą ewidencją lekarza.

DROGI PODAWANIA LEKÓW DOTKANKOWYCH

Wstrzyknięcia podskórne (s.c.)

• Objętość do $2$ ml. Wchłanianie: $15-20$ min.

• Miejsca: udo, ramię, brzuch (min. $5$ cm od pęzka), okolica podłopatkowa.

• Heparyny (HDCZ): Podawane pod kątem $90^{\circ}$ w fałd skórny na brzuchu, bez aspirowania i masowania po iniekcji.

• Insulina: Podawana penem lub strzykawką (U-40, U-100), wymaga rotacji miejsc wkłucia.

TLENOTERAPIA I INHALACJE

Tlenoterapia

• Tlen musi być nawilżony. Sprzęt: wąsy ($1-6$ l/min, stężenie $24-44\%$), maska prosta ($5-8$ l/min, $40-60\%$), maska z rezerwuarem ($9-15$ l/min, do $95\%$).

• Niebezpieczeństwa: pożar (zakaz tłustych rąk, ognia), toksyczność tlenu (ból za mostkiem, uszkodzenie rzęsek).

Inhalacje/Nebulizacje

• Wielkość cząstek: $1-5 \mu\text{m}$ dociera do dolnych dróg oddechowych.

• Po sterydach wziewnych należy wypłukać jamę ustną (zapobieganie grzybicy).

• Inhalatory: pMDI (ciśnieniowe, mogą wymagać spejsera), DPI (proszkowe, wymagają silnego wdechu).