Zabezpieczenie Społeczne – Notatki z Wykładu

Kluczowe Pojęcia Związane z Zabezpieczeniem Społecznym

  • Zabezpieczenie społeczne to całokształt środków i działań publicznych, za pomocą których społeczeństwo stara się chronić swoich członków przed groźbą niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb.
  • Cel: Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa socjalnego.

Państwo Opiekuńcze

  • Państwo opiekuńcze to instytucje, których zadaniem jest:
    • Ograniczenie ubóstwa.
    • Redystrybucja dochodów i majątku.
    • Dążenie do ograniczenia wykluczenia społecznego (funkcja "Robin Hooda").
    • Zapewnienie ubezpieczenia, tworząc mechanizmy służące redystrybucji w cyklu życia (funkcja "świnki skarbonki").
  • Innymi słowy, państwo opiekuńcze istnieje w celu zwiększania dobrobytu osób:
    • Potrzebujących (poprzez pomoc społeczną).
    • Ubogich (poprzez redystrybucyjne transfery dochodowe).
    • Pozostałych (poprzez świadczenia pieniężne w ramach ubezpieczenia, wyrównywanie poziomu konsumpcji w cyklu życia, ubezpieczenie zdrowotne i edukację szkolną).
  • Finansowanie państwa opiekuńczego:
    • Ogólne przychody budżetowe państwa (podatki).
    • Przychody celowe (składki na ubezpieczenie społeczne).
    • Opłaty za korzystanie z usług (współpłacenie za opiekę zdrowotną).
  • Formy państwa opiekuńczego:
    • Świadczenia pieniężne.
    • Usługi społeczne (edukacja, opieka medyczna, opieka nad niedołężnymi, niepełnosprawnymi, małymi dziećmi).
  • Podział świadczeń pieniężnych:
    • Ubezpieczenia społeczne (świadczenia wypłacane bez względu na dochód i majątek z tytułu opłacania składek i zaistnienia specyficznych zdarzeń).
    • Świadczenia bezskładkowe:
      • Świadczenia powszechne (przyznawane w związku z zaistnieniem określonych zdarzeń bez względu na dochód czy opłacanie składek, np. zasiłki na dziecko).
      • Pomoc społeczna (przyznawana na podstawie kryterium dochodowego).
  • Typowe świadczenia pieniężne:
    • Świadczenia dla bezrobotnych.
    • Zasiłki chorobowe i renty.
    • Świadczenia emerytalne.
    • Ulgi podatkowe dla rodzin lub zasiłki na dziecko.
    • Świadczenia oparte na kryterium dochodowym (środek zapobiegania ubóstwu).
  • Cele instytucji społecznych: Efektywność, sprawiedliwość, administracyjna wykonywalność.
    • Efektywność:
      • Makro (efektywna część PKB, niedopuszczanie do wzrostu kosztów, kompatybilność ze wzrostem gospodarczym).
      • Mikro (efektywna dystrybucja świadczeń pieniężnych, opieki medycznej, edukacji).
      • Wyrównywanie poziomu konsumpcji w cyklu życia.
      • Dzielenie ryzyka (ochrona przed obniżeniem poziomu życia).
      • Zachęty (brak negatywnego wpływu na podaż pracy i oszczędności).
    • Sprawiedliwość społeczna:
      • Ograniczanie ubóstwa.
      • Zmniejszanie nierówności.
      • Walka z wykluczeniem społecznym.
    • Administracyjna wykonywalność:
      • Zrozumiałość (prosty system, łatwy do zrozumienia, tani w administrowaniu).
      • Brak nadużyć (świadczenia niepodatne na nadużycia).
  • Źródło państwa opiekuńczego: Odpowiedź na zawodności rynku.
    • Początkowo: publiczna pomoc ubogim motywowana dobroczynnością i strachem przed niepokojami społecznymi.
    • Industrializacja: napięcia wywołały interwencje rządu (prawa pracy, edukacja, zdrowie publiczne, emerytury, świadczenia dla bezrobotnych).
    • Ideologia wpływa na model opiekuńczości:
      • Rezydualny: państwo odgrywa rolę, gdy zawodzą struktury rodzinne lub rynkowe.
      • Instytucjonalny: państwo jako integralna część nowoczesnego społeczeństwa przemysłowego.
  • Trendy mające znaczenie dla przyszłości państwa opiekuńczego:
    • Globalizacja: ogranicza niezależność państw w projektowaniu instytucji, rosną oczekiwania wobec państwa opiekuńczego.
    • Zmiany demograficzne: wzrost średniej długości życia, spadek współczynnika dzietności (wzrost współczynnika obciążeń demograficznych).
    • Zmiany w strukturze rodziny: rodzina stała się instytucją bardziej płynną.
    • Zmiany w strukturze miejsc pracy: niepewność zatrudnienia, niepełny wymiar czasu pracy.
    • Wzrost wydatków na państwo opiekuńcze: zwiększone oczekiwania wobec wysokości świadczeń, postęp technologiczny w medycynie, umasowienie szkolnictwa wyższego, starzenie się ludności.
    • Kryzysy gospodarcze: przypominają o funkcji dzielenia ryzyka, mogą wymagać ograniczenia wydatków, ale stymulują pewne wydatki społeczne.

Ryzyko Społeczne

  • Ryzyko społeczne to zagrożenie zdarzeniem, którego zaistnienie spowoduje stratę w posiadanych lub spodziewanych zasobach gospodarstwa domowego.
    • Strata może dotyczyć zasobów posiadanych (np. wydatki na usługi medyczne) lub spodziewanych (np. utrata wynagrodzenia, brak dochodu w wyniku śmierci żywiciela, utrata pracy).
  • W ujęciu tradycyjnym: prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, które uszczupli stan posiadania jednostki, gospodarstwa domowego lub wspólnoty albo zwiększy ich przyszłe potrzeby finansowe.
  • Klasyfikacja ryzyk społecznych (Międzynarodowa Organizacja Pracy):
    • Choroby.
    • Macierzyństwo.
    • Inwalidztwo.
    • Śmierć żywiciela rodziny.
    • Wypadek przy pracy i choroba zawodowa.
    • Bezrobocie.
    • Starość.
    • Nagłe wydatki.
  • Ubezpieczenie to zastąpienie wielkiej niepewnej straty małą pewną stratą (składką).
  • Konieczna jest świadomość ryzyka, aby uruchomić stosowne postępowanie.
  • Polityka społeczna państwa składa się z działań:
    • Interwencyjnych (usuwanie napięć społecznych).
    • Kreujących (ustalanie preferencji konsumpcyjnych).
    • Antycypacyjnych (uprzedzanie ryzyk społecznych poprzez system zabezpieczenia społecznego).
  • Zabezpieczenie społeczne to kategoria zbiorcza, uwzględniająca cechy podmiotów, kompetencje organizatorów systemu, odmienność rozwiązań i instrumentów, wielość świadczeń kompensujących straty.
  • Państwo pełni rolę organizatora systemu zabezpieczenia społecznego, realizując funkcję socjalną poprzez wyspecjalizowane instytucje o statusie publicznym.
  • Ustalenie standardów zabezpieczenia należy do organów dysponujących władzą.
  • Państwo uprzedza zarządzanie ryzykami społecznymi wynikające z decyzji samych gospodarstw domowych (np. poprzez zorganizowanie systemu ubezpieczeń społecznych).

Potrzeby

  • Potrzeby to rzeczy, które ludzie muszą posiadać, które są niezbędne.
  • Podstawowe potrzeby (ONZ):
    • Minimalne wymagania rodziny (pożywienie, schronienie, ubranie, meble, wyposażenie domu).
    • Niezbędne usługi świadczone przez społeczność (bezpieczna woda pitna, urządzenia sanitarne, transport publiczny, placówki służby zdrowia, edukacyjne i kulturalne).
  • ,,Stare" i „nowe” potrzeby – potrzeba reakcji na nowe wzory potrzeb społecznych, które pojawiają się na skutek zmieniającej się gospodarki i zmieniającego się środowiska społecznego (np. samotne rodzicielstwo, długoterminowe bezrobocie, potrzeby młodych osób czy presja zrównoważenia udziału w rynku pracy i opieki nad rodziną).
  • Potrzeby są istotne dla polityki społecznej w praktyce.
  • Polityka społeczna zajmuje się sytuacjami, w których potrzeby pozostają niespełnione i wymagany jest jakiś rodzaj reakcji, oraz osobami, które będą odczuwać potrzeby, które na swój sposób będą się różnić od powszechnych potrzeb posiadanych przez wszystkich.
  • Roszczenia odnośnie potrzeb mogą być postrzegane jako forma roszczenia wobec usług.
  • Potrzeby grupowe:
    • Okresy w cyklu życia (starość, dzieciństwo).
    • Sytuacja osób, których zdolność do podjęcia zwyczajnych działań jest ograniczona (np. osoby z niepełnosprawnością).
    • Przypadki, na które narażeni są ludzie w różnych momentach swojego życia (np. ubóstwo, bezdomność, choroba, bezrobocie).
  • Potrzeby w cyklu życia:
    • Dzieciństwo:
      • Potrzeby rozwojowe (edukacja).
      • Potrzeby związane z zależnością dzieci (ograniczona zdolność do zaspokajania własnych potrzeb, dzieciństwo jako przedłużony okres zależności, kwestie zatrudniania nieletnich, powszechna edukacja).
      • Problemy występujące w rodzinie (znęcanie się i zaniedbanie).
    • Rodzicielstwo:
      • Założenia dotyczące pozycji rodziców (kobiety jako główne opiekunki, macierzyństwo jako niezgodne z rolą kobiety na rynku pracy).
      • Rozwiązania: urlop macierzyński, zasiłek macierzyński, podnoszenie zasiłków rodzinnych na dzieci.
      • Potrzeby, które są „budowane społecznie”.
    • Podeszły wiek:
      • Usługi kierowane do osób starszych o słabym zdrowiu lub związane z założeniem, że osoby starsze są prawdopodobnie fizycznie zależne.
      • Problemy: ubóstwo, izolacja, żałoba, warunki mieszkaniowe, problemy opiekunów.

Redystrybucja

  • Redystrybucja jest wtórnym podziałem dochodów społeczeństwa, obejmującym przepływy finansowe o charakterze transferowym między wszystkimi uczestnikami rynku i budżetem państwa oraz budżetami samorządowymi.
  • Polega na obciążeniu działalności gospodarczej oraz dochodów wszystkich podmiotów gospodarczych podatkami i opłatami, które stanowią dochody budżetu państwa.
  • Dochody te stają się następnie źródłem finansowania tych grup społecznych, które nie uzyskują dochodów z tytułu świadczenia pracy (np. bezrobotni, emeryci) lub tych dóbr, które są przekazywane społeczeństwu nieodpłatnie albo częściowo odpłatnie (np. służba zdrowia, obronność, oświata, wymiar sprawiedliwości i administracja).
  • Redystrybucja dochodów jest stosowana przez państwa opiekuńcze, jest ona instrumentem służącym realizacji celów społecznych (wyrównywaniu szans, zmniejszaniu nierówności społecznych) oraz ekonomicznych (stabilizacji popytu na wysokim poziomie) (Encyklopedia PWN).
  • Redystrybucja jest standardowo klasyfikowana jako wertykalna lub horyzontalna
  • Redystrybucja wertykalna: Może być progresywna (od bogatych do ubogich) lub regresywna (od ubogich do bogatych).
  • W większości wzrastający dobrobyt obejmuje przekazywanie pieniędzy od bogatszych ludzi tym uboższym.
  • Redystrybucja wertykalna może zwiększyć dobrobyt na wiele sposobów.
  • Powoduje wzrost dobrobytu w sytuacji, gdy zasoby są mniej warte dla osób bogatszych niż dla uboższych. Ma to związek z malejącą użytecznością krańcową. Użyteczność odnosi się do przydatności zasobów lub ich atrakcyjności dla osób, które je posiadają.
  • Użyteczność krańcowa odnosi się do efektu małych zmian w istniejącym podziale (pobieranie niewielkich kwot pieniędzy od bogatych może być dla nich ledwo zauważalne, z kolei dla osób ubogich może to być różnica pomiędzy tym czy będą mieć co jeść czy nie).
  • Keynes twierdził, że większe rozproszenie dochodu i majątku może być korzystne dla całej gospodarki ze względu na to, że większe rozproszenie prowadzi do większej aktywności gospodarczej.
  • Redystrybucja wertykalna ma zasadnicze znaczenie dla społecznej spójności. Według Sahlins jest ona niezbędna, aby społeczeństwo przetrwało.
  • Nierówność sama w sobie jest szkodliwa ze względu na współwystępowanie nierówności z szeregiem problemów społecznych, które wpływają na całe społeczeństwa a nie tylko na osoby będące w niekorzystnej sytuacji (mniejsze bezpieczeństwo, większa przestępczość, więcej problemów zdrowotnych)
  • Istnieją również moralne argumenty dotyczące redystrybucji wertykalnej (redystrybucja od osób bogatych do ubogich jako nakaz, zasada dobroczynności jest wspierana przez większość głównych religii).
  • Redystrybucja horyzontalna: Przechodzi od jednej grupy do innej (na przykład od mężczyzn do kobiet, od gospodarstw domowych bez dzieci do rodzin z dziećmi).
  • Redystrybucja horyzontalna jest bardziej złożona niż wertykalna, a argumenty służące wspieraniu rodzin lub kobiet są inne niż te powiązane z przepływami od bogatych do ubogich.
  • W większości przypadków redystrybucja horyzontalna stanowi sposób na zmianę wzorów zachowań w społeczeństwie lub zachęcanie do zachowań postrzeganych jako pożądane dla ogółu społeczeństwa.
  • Znaczna część redystrybucji odbywa się w rzeczywistości od jednego etapu cyklu życia jednostki do innego.
  • Barr określa ten efekt jako „wygładzanie zysków”.
  • Duża część redystrybucji mająca na celu zapewnienie dobrobytu stanowi wsparcie dla dzieci (które spłacą swój ,,dług” jak dorosną), na rzecz osób chorych (które dokładały się do systemu kiedy były zdrowe) i na rzecz emerytów (którzy płacili składki kiedy byli aktywni zawodowo).

Metody Zabezpieczenia Społecznego

  • Ubezpieczenie społeczne.
  • Zaopatrzenie społeczne.
  • Opieka (pomoc) społeczna.
  • Rozróżnienie metod uwzględnia:
    • Podmiot zabezpieczający.
    • Finansowanie.
    • Uprawnionych.
    • Świadczenia.
  • Cechy metody ubezpieczeniowej:
    • Występowanie składki, wspólnego funduszu, oznaczonego ryzyka, szkody i pokrycia szkody (świadczenia).
    • Ustawowo gwarantowane podmiotowe prawo do świadczeń w razie wystąpienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem (pod warunkiem spełnienia wymogów ustawowych), nabyte przez opłacanie składek i niezależnie od tego, czy ubezpieczony ma inne środki utrzymania.
    • System ubezpieczeń społecznych konstruowany jest zwykle przy założeniu ekwiwalentności i wzajemności (świadczenie za składkę).
    • Ubezpieczenie polega na rozłożeniu ciężaru szkody na wszystkich uczestniczących w tworzeniu wspólnego funduszu, który zabezpiecza opłacającemu składki pokrycie szkody.
    • Uczestnictwo w systemie ubezpieczeń społecznych ma dla określonych kategorii osób i grup społecznych charakter przymusowy, co przeciwdziała braku przezorności pracowników i niedbalstwu pracodawców.
    • Ponadto przymus czyni ubezpieczenie tańszym i przez to zwiększa jego dostępność, a obligatoryjność uczestnictwa, nakazanego prawem, nadaje mu charakter administracyjnoprawny i sprawia, że ubezpieczycielami stają się organy lub zakłady publiczne.
  • Cechy metody zaopatrzeniowej:
    • Finansowanie świadczeń z funduszy publicznych (z pominięciem zasady wzajemności).
    • Administrowanie przez organy publiczne.
    • Obejmowanie całej ludności (grup osób) z wyłączeniem ,,osób niegodnych”.
    • Zapewnienie świadczeń w zasadzie jednolitych i równych dla wszystkich – z możliwością redukcji w przypadku osób lepiej sytuowanych.
    • Utrzymywanie świadczeń na poziomie pozwalającym zaspokoić potrzeby o charakterze podstawowym (jako uzupełnienie).
    • Obecnie zaopatrzenie społeczne określa się jako metodę zabezpieczenia poprzez przyznanie przez państwo prawa do świadczeń według kryterium potrzeb lub zasług.
    • Świadczenia nie są uzależnione od opłacania składki.
    • W normach ustawowych określa się kto, ile, jakich dóbr otrzyma, a do podmiotów administrujących należy tylko badanie, czy dana osoba należy do ustawowo uprawnionych.
    • Świadczenia zaopatrzeniowe mają charakter świadczeń pieniężnych wypłacanych przez organy państwowe ze środków budżetu państwa.
  • Cechy metody opiekuńczej:
    • Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin, umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz doprowadzanie do ich usamodzielnienia i integracji ze środowiskiem.
    • Ma również na celu umożliwienie wyjścia z trudnych sytuacji życiowych, z których nie są w stanie wyjść przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, przemoc w rodzinie, zdarzenia losowe, alkoholizm, narkomania).
    • Cechą metody opiekuńczej jest indywidualizacja (indywidualne rozpoznanie okoliczności uzasadniających przyznanie świadczeń; dostosowanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy).
    • Instrumentami prawnymi realizacji są wywiad środowiskowy i decyzja administracyjna o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia.
    • Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej ze środków publicznych, współpracując w tym zakresie z organizacjami pozarządowymi, Kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.
    • Pomoc społeczna traktowana jest jako ,,element domykający system zabezpieczenia społecznego”.
  • Podmioty realizujące zadania z zakresu zabezpieczenia społecznego w Polsce:
    • Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).
    • Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS).
    • Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS).
    • Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ).
    • Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Warszawie.
    • Dyrektor Biura Emerytalnego Służby Więziennej.
    • Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
  • Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną, która posiada osobowość prawną.
  • Jego zadania są określone w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
  • Wybrane zadania ZUS:
    • Ustala uprawnienia do emerytur, rent z tytułu niezdolności do pracy, rent rodzinnych, świadczenia wychowawczego, świadczenia dobry start, zasiłków chorobowych, zasiłków macierzyńskich, zasiłków opiekuńczych, zasiłków wyrównawczych, świadczeń rehabilitacyjnych, zasiłków pogrzebowych, programu ,,Aktywny rodzic”.
    • Wypłaca świadczenia, do których ustalił uprawnienia.
    • Wydaje orzeczenia wymagane do ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń wypłacanych przez ZUS oraz do celów pozaubezpieczeniowych.
    • Ustala obowiązek ubezpieczeń społecznych, wymierza i pobiera składki na te ubezpieczenia.
    • Zapisuje część składki emerytalnej na koncie ubezpieczonego, a pozostałą część na subkoncie, chyba że ubezpieczony złożył oświadczenie o przekazywaniu części składki do otwartego funduszu emerytalnego (OFE) – w takim wypadku ZUS dzieli część przeznaczoną na subkonto i przesyła ustaloną ustawowo kwotę do właściwego funduszu.
    • Pobiera i rozlicza składkę na ubezpieczenie zdrowotne i przekazuje ją do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).
    • Przyznaje i wypłaca renty socjalne.
    • Popularyzuje wiedzę o ubezpieczeniach społecznych w Polsce, realizuje własne inicjatywy edukacyjne skierowane do młodzieży szkolnej oraz projekty partnerskie dla studentów.
  • Przykładowe akty prawne regulujące obszary zabezpieczenia społecznego w Polsce:
    • Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tzw. ustawa systemowa.
    • Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – tzw. ustawa emerytalna.
    • Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych – tzw. ustawa o PPK.
    • Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa– tzw. ustawa zasiłkowa.
    • Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – tzw. ustawa wypadkowa.
    • Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tzw. ustawa zdrowotna.
    • Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
    • Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
    • Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic”.

System Ubezpieczeń Społecznych

  • Ubezpieczenie społeczne jako instytucja prawna:

    • Przejaw zbiorowej przezorności.
    • Organizowanie się podmiotów zagrożonych tymi samymi zdarzeniami o charakterze losowym i gromadzenie przez nich funduszy, aby następnie wypłacać z nich świadczenia tym, których dane zdarzenie rzeczywiście dotknęło (zasada solidarności wspólnoty).
    • O włączeniu do ubezpieczenia społecznego decydują kryteria obiektywne; co do zasady objęcie ubezpieczeniem nie zależy od woli ubezpieczonego ani też od decyzji pracodawcy.

  • Składki na ubezpieczenie społeczne:

    • Przymusowość: należności z tytułu składek mogą być dochodzone w trybie właściwym dla ściągania opłat publicznych i podatków.
    • Celowość: obowiązek przeznaczenia funduszy pochodzących ze składek wyłączenie na wypłatę świadczeń.
    • Odpłatność: istnieje związek między obowiązkiem uiszczenia składek a prawem do świadczeń, którego realizacja następuje w razie zajścia ustalonych prawem ryzyk socjalnych.
    • Składka to cena gwarancji ubezpieczeniowej, która polega na tym, że z tytułu jej opłacenia, w razie zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego (ryzyka socjalnego), od instytucji, która ją pobrała, należne są świadczenia.

  • Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS): Państwowy fundusz celowy, dysponentem jest ZUS.

    • Fundusz emerytalny: składki gromadzone na koncie indywidualnym i subkoncie.
    • Fundusz rentowy: świadczenia rentowe, dodatki do rent rodzinnych dla sierot zupełnych, dodatki pielęgnacyjne, zasiłki pogrzebowe, koszty prewencji.
    • Fundusz chorobowy: świadczenia w razie czasowej niezdolności do pracy oraz w razie nieświadczenia pracy z powodu macierzyństwa oraz ojcostwa (rodzicielstwa).
    • Fundusz wypadkowy: świadczenia związane z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi, również renty rodzinne i jednorazowe odszkodowania z tytułu tych zdarzeń.
    • Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo.
    • Dotacja z budżetu państwa jako przychód Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

  • Rodzaje ubezpieczeń społecznych:

    • Ubezpieczenie emerytalne.
    • Ubezpieczenia rentowe.
    • Ubezpieczenie chorobowe.
    • Ubezpieczenie wypadkowe.
    • Ubezpieczony to osoba fizyczna, która podlega chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych.
    • Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżnia ubezpieczenia obowiązkowe oraz ubezpieczenia dobrowolne.

  • Wymiar składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce

  • Pracodawca obowiązkowo opłaca również składki na Fundusz Pracy (1,01,0%), Fundusz Solidarnościowy (1,451,45%) oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,10,1%) – z pewnymi wyjątkami

  • Podstawa wymiaru nie może być niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w danym roku

    • Kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w 2025 roku wynosi 8673 zł
    • 60% z 8673 zł = 5 203,80 zł
    • Ubezpieczenie chorobowe jest dla przedsiębiorców dobrowolne

  • Fundusz Rezerwy Demograficznej:

    • Powołany ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
    • Głównym celem utworzenia Funduszu było zwiększenie bezpieczeństwa wypłacalności świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego i łagodzenie problemów związanych ze starzeniem się społeczeństwa - pełni rolę funduszu rezerwowego dla funduszu emerytalnego wyodrębnionego w FUS.
    • Dysponentem środków FRD jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych
    • Finansowany jest głównie przez część składki na ubezpieczenie emerytalne (od 2008 r. - 0,35%)
    • Środki FRD mogą być wykorzystane na uzupełnienie wynikającego z przyczyn demograficznych niedoboru funduszu emerytalnego
    • Zgodnie z ustawą o sus, FRD lokuje swoje środki w celu osiągnięcia ich maksymalnego bezpieczeństwa i rentowności

  • Powrót do wieku emerytalnego 60/65 od 01.10.2017 r. spowodował w 2018 r. skokowy wzrost liczby emerytów (przybyło ich wtedy prawie 400 tys.).