(copy)

ARALIN 1: HEOGRAPIYA NG ASYA AT DAIGDIG

• Topograpiya: Ang pag-aaral ng pisikal na katangian ng ibabaw ng Earth, kabilang ang mga anyong-lupa at anyong-tubig. Sa Asya, mayroong malawak na hanay ng topograpiya tulad ng:

  • Kaburolan at Kabundukan: Halimbawa, ang Himalayas (kung saan matatagpuan ang Mt. Everest, ang pinakamataas na bundok sa mundo), Hindu Kush, at Ural Mountains.

  • Kapatagan at Talampas: Ang Indo-Gangetic Plain, Siberian Plain, at Tibetan Plateau (ang pinakamalaki at pinakamataas na talampas sa mundo).

  • Mga Disyerto: Ang Gobi Desert sa hilagang Asya at ang Arabian Desert sa kanlurang Asya.

  • Mga Ilang: Yangtze, Yellow (Huang He), Ganges, Indus, at Tigris-Euphrates River systems.

  • Kapuluan: Halimbawa ay ang Pilipinas, Indonesia, at Japan.

• Klima: Ang pangkalahatang lagay ng panahon sa isang lugar sa mahabang panahon. Ang Asya ay may iba't ibang uri ng klima dahil sa malaking lawak nito at iba't ibang topograpiya:

  • Klima ng Monsoon: Laganap sa Timog, Timog-Silangan, at Silangang Asya, kung saan nakakaranas ng tag-ulan at tag-init na dulot ng seasonal na pagbabago ng hangin.

  • Tropikal na Klima: Mainit at basa sa buong taon, karaniwan sa ekwadoryal na rehiyon tulad ng Timog-Silangang Asya.

  • Katamtamang Klima (Temperate): May apat na panahon (spring, summer, autumn, winter) sa Silangang Asya at bahagi ng Kanlurang Asya.

  • Klima ng Disyerto (Arid): Tuyot at mainit, matatagpuan sa Kanlurang Asya at Gitnang Asya.

  • Polar/Subpolar Klima: Malamig sa mga hilagang bahagi tulad ng Siberia.

• Kontinente: Ang Asya ang pinakamalaki at pinakamataong kontinente sa mundo, sumasaklaw sa humigit-kumulang $30\%$ ng kabuuang lupain ng mundo at naglalaman ng mahigit $60\%$ ng populasyon ng mundo. Nahahati ito sa mga rehiyon tulad ng:

  • Silangang Asya

  • Timog-Silangang Asya

  • Timog Asya

  • Kanlurang Asya (Middle East)

  • Gitnang Asya

  • Hilagang Asya (Siberia)

• Wonders of the World: Kilala ang Asya sa pagkakaroon ng maraming "Wonders of the World," parehong sinauna at moderno, na nagpapakita ng yaman ng kasaysayan at kultura:

  • Great Wall of China: Nasa "New7Wonders of the World."

  • Taj Mahal (India): Nasa "New7Wonders of the World" at isang UNESCO World Heritage Site.

  • Petra (Jordan): Sinaunang siyudad na inukit sa bato, isa rin sa "New7Wonders of the World."

  • Borobudur (Indonesia): Isang malaking Buddhist temple complex.

  • Angkor Wat (Cambodia): Malawak na temple complex, isa sa pinakamahalagang archaeological sites sa Timog-Silangang Asya.

ARALIN 2: SINAUNANG KABIHISNAN

• Mesopotamia: Matatagpuan sa pagitan ng mga ilog Tigris at Euphrates (kasalukuyang Iraq), binansagan itong "Cradle of Civilization."

  • Mga Sibilisasyon: Sumerian, Akkadian, Babylonian, Assyrian.

  • Kontribusyon: Sistema ng pagsusulat (cuneiform), Ziggurats (templo), gulong, irigasyon, Kodigo ni Hammurabi (isa sa mga pinakaunang nakasulat na batas).

• China: Sumibol sa mga ilog Yellow (Huang He) at Yangtze. Kilala sa mahabang kasaysayan ng mga dinastiya.

  • Mga Dinastiya at Kontribusyon: Xia (pinaniniwalaang unang dinastiya), Shang (oracle bones), Zhou (Mandate of Heaven, Confucianism, Daoism), Qin (Great Wall, pagkakaisa ng China sa ilalim ni Qin Shi Huang), Han (papel, sutla, Silk Road).

• India: Nagsimula sa Lambak ng Indus River (kasalukuyang Pakistan at India), kilala sa mga siyudad ng Harappa at Mohenjo-Daro.

  • Sibilisasyon sa Lambak ng Indus: May planadong siyudad, sistema ng alkantarilya, at malawak na kalakalan.

  • Panahon ng Vedic: Pagpasok ng mga Aryans, pagbuo ng mga Vedas (sagradong teksto), at pag-unlad ng sistemang caste.

  • Mga Relihiyon: Pinagmulan ng Hinduismo, Budismo, Jainismo, at Sikhismo.

  • Kontribusyon: Konsepto ng zero ($0$), desimal system,yoga, at mga panitikan tulad ng Mahabharata at Ramayana.

• Egypt: Nagsimula sa tabi ng Nile River na nagbibigay sustansya sa lupain sa gitna ng disyerto.

  • Pamamahala: Pinamunuan ng mga Pharaoh (itinuturing na diyos).

  • Mahahalagang Estruktura: Mga Piramide (libingan ng mga Pharaoh), Sphinx.

  • Sistema ng Pagsusulat: Hieroglyphics.

  • Kaugalian: Mummification (para sa kabilang buhay).

  • Kontribusyon: Kalendaryong may $365$ na araw, advanced na medisina at matematika.

NEWS UPDATE: Ilalaan ang seksyong ito para sa mga kasalukuyang balita at pangyayari na may kaugnayan sa heograpiya, kasaysayan, o kultura ng Asya at mundo, para mapanatiling updated ang mga mag-aaral sa kontemporaryong isyu.

WORLD MAP: Isasama ang detalyadong mapa ng mundo at ng Asya, na may markang mga pangunahing anyong-lupa, anyong-tubig, mga bansa, at mga lugar na mahalaga sa kasaysayan o heograpiya, para sa biswal na pag-aaral at referensiya.