Anatomia i Fizjologia Układu Moczowego oraz Męskiego Układu Płciowego

Unaczynienie i Unerwienie Nerek oraz Drogi Odprowadzające Mocz

• Unaczynienie tętnicze nerek:
  • Krew dopływa do nerki przez jej wnękę za pośrednictwem tętnicy nerkowej.
  • Kolejno krew płynie przez tętnice międzypłatowe ($aa.\,interlobares$), które kierują się do słupów nerkowych.
  • Na wysokości podstaw piramid nerkowych tętnice te zmieniają kierunek, tworząc tętnice łukowate ($aa.\,arcuatae$).
  • Od tętnic łukowatych promieniście w stronę powierzchni kory biegną tętnice międzyzrazikowe ($aa.\,interlobulares$).
  • Tętnice międzyzrazikowe są bezpośrednim źródłem naczyń doprowadzających kłębuszka.
• Naczynia żylne:
  • Towarzyszą tętnicom (z niewielkimi wyjątkami) i noszą te same nazwy.
• Zespolenia tętniczo-żylne:
  • Występują w nerce, odciążając sieć tętniczą ciałek nerkowych; znajdują się głównie w naczyniach międzyzrazikowych.
• Unerwienie:
  • Splot nerkowy zbudowany z włókien współczulnych pochodzących ze splotu trzewnego oraz włókien przywspółczulnych pochodzących z nerwu błędnego.
• Początkowy odcinek dróg wyprowadzających mocz:
  • Cewki zbiorcze (proste), które uchodzą do kielichów nerkowych wchodzących w skład miedniczki nerkowej.

Miedniczka Nerkowa i Moczowód

• Miedniczka nerkowa ($pelvis\,renalis$):
  • Powstaje z kielichów nerkowych ($calices\,renales$).
  • Pojedynczy kielich nerkowy obejmuje zazwyczaj 2 lub 3 brodawki nerkowe.
  • Kielichy przechodzą w miedniczkę bez wyraźnej granicy; całość położona jest w zatoce nerkowej.
  • Ma zmienny kształt, jest spłaszczona w kierunku przednio-tylnym; w rejonie wnęki przechodzi w moczowód.
  • Budowa ściany miedniczki i kielichów:
    • Błona zewnętrzna: luźna tkanka łączna.
    • Błona środkowa: włókna mięśniowe gładkie.
    • Błona śluzowa: od wewnątrz, pokryta nabłonkiem przejściowym.
• Moczowód ($ureter$):
  • Przewód łączący nerkę z pęcherzem moczowym.
  • Wymiary: długość około $30\,cm$, średnica około $0{,}5\,cm$.
  • Położenie: na tylnej ścianie jamy brzusznej (zaotrzewnowo), na mięśniu lędźwiowym większym, następnie przylega do ściany miednicy mniejszej.
  • Części: brzuszna ($pars\,abdominalis$) – dłuższa, oraz miedniczna ($pars\,pelvina$) – krótsza; oddzielone kresą graniczną.
  • Relacje anatomiczne: mija od tyłu naczynia jajnikowe/jądrowe; leży do przodu od tętnicy biodrowej wspólnej (przed jej podziałem).
  • Struktura ściany:
    • Błona śluzowa ($tunica\,mucosa$): tworzy podłużne fałdy, co nadaje światłu kształt gwiazdkowaty; nabłonek przejściowy.
    • Błona mięśniowa ($tunica\,muscularis$): trzy warstwy – podłużna wewnętrzna, okrężna środkowa, podłużna zewnętrzna; odpowiada za przesuwanie moczu.
    • Błona zewnętrzna ($tunica\,adventitia$): wtapia moczowód w otoczenie za pomocą tkanki łącznej wiotkiej.
  • Unaczynienie: gałązki tętnicy nerkowej i tętnicy biodrowej wewnętrznej.
  • Unerwienie: pochodzi z sąsiednich splotów nerkowych.

Pęcherz Moczowy

• Charakterystyka ogólna:
  • Czasowy zbiornik moczu położony w miednicy mniejszej za spojeniem łonowym.
  • Sąsiedztwo u kobiet: przylega do przepony moczowo-płciowej, pochwy i macicy.
  • Sąsiedztwo u mężczyzn: przylega do gruczołu krokowego i odbytnicy.
• Budowa anatomiczna:
  • Dno ($fundus$): dolna część przechodząca w trzon.
  • Trzon ($corpus\,vesicae$): główna część.
  • Szczyt ($apex\,vesicae$): skierowany do góry i przodu; odchodzi od niego więzadło pępkowe pośrodkowe ($lig.\,umbicale\,medianum$) – pozostałość omoczni.
  • Trójkąt pęcherza ($trigonum\,vesicae$): obszar w dnie pęcherza pozbawiony fałdów; wyznaczony przez ujścia obu moczowodów ($ostia\,ureterum$) i ujście wewnętrzne cewki moczowej ($ostium\,urethrae\,internum$).
  • Fałd międzymoczowodowy ($plica\,interureterica$): na podstawie trójkąta, wynik skośnego przebicia ściany przez moczowody.
  • Języczek ($uvula$): fałd błony śluzowej przy ujściu wewnętrznym cewki.
• Budowa ściany:
  • Błona śluzowa: gruba, połączona z mięśniówką tkanką podśluzową (duża przesuwalność); tworzy liczne fałdy wygładzające się przy wypełnieniu.
  • Błona mięśniowa: trzy warstwy (podłużna, okrężna, skośna) tworzące mięsień wypieracz moczu ($m.\,detrusor\,urinae$).
    • Mięsień zwieracz pęcherza ($m.\,sphincter\,vesicae$): z włókien okrężnych przy ujściu cewki (zwieracz wewnętrzny).
    • Wspomagany przez zwieracz zewnętrzny cewki moczowej ($m.\,sphincter\,urethrae\,externus$) z mięśni krocza.
  • Błona zewnętrzna: tkanka łączna; powierzchnia górno-tylna pokryta otrzewną ścienną.
• Fizjologia moczu:
  • Klarowny, jasnożółty, odczyn lekko kwaśny.
  • Ciężar właściwy: $1{,}015 - 1{,}020\,g/ml$.
  • Skład: końcowe produkty przemiany materii, sód, potas, magnez, wapń.
  • Wydalanie: średnio $1{,}5\,l$ na dobę.
  • Parcie na pęcherz: może wystąpić już przy $350\,ml$.
• Unaczynienie i unerwienie: tętnica biodrowa wewnętrzna; splot pęcherzowy.

Cewka Moczowa Żeńska

• Charakterystyka: Końcowy odcinek drogi wyprowadzającej mocz, długość $3 - 5\,cm$, średnica około $0{,}5\,cm$.
• Przebieg: Rozpoczyna się ujściem wewnętrznym w pęcherzu, biegnie w dół i do przodu między spojeniem łonowym a pochwą; ujście zewnętrzne w przedsionku pochwy.
• Budowa ściany:
  • Błona śluzowa: tworzy podłużne fałdy; na tylnej ścianie znajduje się grzebień cewki moczowej ($crista\,urethralis$).
  • Nabłonek: początkowo przejściowy, u dołu wielowarstwowy płaski nierogowaciejący.
  • Błona mięśniowa: dwie warstwy (zewnętrzna okrężna, wewnętrzna podłużna); na zewnątrz objęta mięśniami poprzecznie prążkowanymi tworzącymi zwieracz zewnętrzny.

Narządy Płciowe Męskie - Jądro i Najądrze

• Podział narządów płciowych męskich:
  • Wewnętrzne: jądro wraz z najądrzem, nasieniowód, pęcherzyki nasienne, gruczoł krokowy.
  • Zewnętrzne: moszna, prącie, cewka moczowa męska.
• Jądro ($testis$):
  • Narząd parzysty, owalny, położony w mosznie (zstępuje tam pod koniec rozwoju płodowego).
  • Struktura: błona biaława ($tunica\,albuginea$) pokrywająca miąższ ($parenchyma\,testis$); śródjądrze ($mediastinum\,testis$) na brzegu tylnym.
  • Przegródki jądra ($septula\,testis$): dzielą miąższ na płaciki ($lobuli\,testis$).
  • Cewki nasienne kręte: miejsce spermatogenezy; zawierają komórki płciowe i komórki podporowe Sertolego (odżywcze).
  • Spermatogeneza: spermatogonie $\rightarrow$ spermatocyty I rzędu $\rightarrow$ (mejoza) $\rightarrow$ spermatocyty II rzędu $\rightarrow$ spermatydy $\rightarrow$ plemniki ($spermia$).
  • Budowa plemnika: główka (chromosomy), szyjka (centrosomy), wstawka (mitochondria), witka (narząd ruchu).
  • Funkcja dokrewna: komórki tkanki śródmiąższowej wytwarzają androgeny (głównie testosteron).
• Najądrze ($epididymis$):
  • Położone na górno-tylnej części jądra; magazynuje nasienie.
  • Części: głowa ($caput$) – zawiera przewodziki odprowadzające, trzon ($corpus$), ogon ($cauda$) – przechodzi w nasieniowód.
  • Funkcja: plemniki uzyskują tu pełną dojrzałość, pozostając nieruchome w swoistej wydzielinie.

Drogi Wyprowadzające Nasienie i Gruczoły Dodatkowe

• Nasieniowód ($ductus\,deferens$):
  • Długość około $50 - 60\,cm$; biegnie przez kanał pachwinowy do miednicy.
  • Bańka nasieniowodu ($ampulla$): poszerzenie przed prostatą; wydzielina pobudza plemniki do ruchu.
  • Przewód wytryskowy ($ductus\,ejaculatorius$): powstaje ze zwężonego nasieniowodu i przewodu pęcherzyka nasiennego; uchodzi na wzgórku nasiennym ($colliculus\,seminalis$) w cewce.
  • Budowa ściany: błona śluzowa (gwiazdkowate światło), bardzo gruba błona mięśniowa (3 warstwy), tkanka łączna włóknista.
• Powrózek nasienny ($funiculus\,spermaticus$): obejmuje nasieniowód, osłonki, naczynia i nerwy w kanale pachwinowym.
• Pęcherzyki nasienne ($vesiculae\,seminales$):
  • Gruczoły przy dnie pęcherza; ich wydzielina uzupełnia nasienie i aktywuje plemniki.
• Gruczoł krokowy ($prostata$ / stercz):
  • Kształt stożka, pod pęcherzem; obejmuje część sterczową cewki ($3\,cm$).
  • Budowa: 30–50 gruczołów cewkowo-pęcherzykowych; tkanka śródmiąższowa z mięśniami gładkimi.
• Gruczoł opuszkowo-cewkowy ($glandula\,bulbourethralis$):
  • Parzysty, wielkości grochu, położony w mięśniówce przepony moczowo-płciowej.

Narządy Płciowe Męskie Zewnętrzne i Cewka

• Moszna ($scrotum$):
  • Worek skórny podzielony przegrodą ($septum\,scroti$).
  • Warstwy ściany: skóra $\rightarrow$ błona kurczliwa ($tunica\,dartos$; mięśnie gładkie zamiast tłuszczu) $\rightarrow$ powięź nasienna zewnętrzna $\rightarrow$ powięź m. dźwigacza jądra $\rightarrow$ powięź nasienna wewnętrzna $\rightarrow$ osłonka pochwowa jądra (otrzewna).
• Prącie ($penis$):
  • Budowa: nasada ($radix$), trzon ($corpus$), żołądź ($glans$).
  • Struktury wewnętrzne: dwa ciała jamiste ($corpora\,cavernosa$) i jedno ciało gąbczaste ($corpus\,spongiosum$) zawierające cewkę.
  • Mechanizm wzwodu: wypełnienie jamek krwią przy zahamowanym odpływie (ciała jamiste sztywnieją, ciało gąbczaste pozostaje miękkie, by nie zamykać światła cewki).
  • Napletek ($preputium$): fałd skóry pokrywający żołądź, połączony wędzidełkiem ($frenulum$).
• Cewka moczowa męska ($ghrethra\,masculina$):
  • Wspólna droga dla moczu i nasienia; przebieg esowaty.
  • Części:
    1. Sterczowa ($pars\,prostatica$): $3 - 4\,cm$; tu znajduje się wzgórek nasienny.
    2. Błoniasta ($pars\,membranacea$): $2 - 3\,cm$; przechodzi przez przeponę moczowo-płciową (zwieracz zewnętrzny).
    3. Gąbczasta ($pars\,spongiosa$): przebiega wewnątrz ciała gąbczastego prącia.
• Unerwienie i unaczynienie prącia: n. sromowy, splot podbrzuszny dolny, nerwy trzewne miedniczne; gałęzie tętnicy biodrowej wewnętrznej i udowej.

Pytania i Dyskusja

• Jakie tkanki budują ściany dróg moczowych?: W miedniczce i moczowodzie występują trzy warstwy: zewnętrzna łącznotkankowa, środkowa mięśniowa gładka oraz wewnętrzna śluzówka z nabłonkiem przejściowym.
• Jaka jest rola plemnika i jego budowa?: Plemnik to ruchoma komórka płciowa składająca się z główki (nośnik materiału genetycznego), szyjki, wstawki z mitochondriami (źródło energii) i witki umożliwiającej ruch.
• Dlaczego ciało gąbczaste prącia pozostaje miękkie podczas erekcji?: Odpływ krwi z ciała gąbczastego nie jest hamowany tak drastycznie jak w ciałach jamistych, co chroni cewkę moczową przed uciskiem i umożliwia przepływ nasienia.
• Jaki jest dobowy wolumen moczu u dorosłego?: Dorosły człowiek wydala średnio $1{,}5\,l$ moczu na dobę, przy czym ciężar właściwy wynosi $1{,}015 - 1{,}020\,g/ml$ .