Mikroekonomia - Mechanizm rynkowy

Mikroekonomia

Dr Arkadiusz Przybyłka

• Mechanizm rynkowy. Popyt i podaż

• Rok akademicki 2025/2026

Definicje i podstawowe pojęcia

Popyt

• Definicja popytu:

  • Funkcja przedstawiająca kształtowanie się relacji pomiędzy ceną dobra (towary i usługi), a ilością (liczbą sztuk) jaką konsumenci chcą i mogą nabyć w określonym czasie, przy założeniu niezmienności innych elementów charakteryzujących sytuację rynkową.

Krzywa popytu

• Reprezentuje zależność między ceną a ilością dobra, jaką konsumenci są skłonni kupić.

Paradoksy w mikroekonomii

Paradoks Giffena

• Zjawisko, w którym wzrost ceny dobra prowadzi do wzrostu popytu ze względu na jego niską dostępność i brak substytutów.

Paradoks Veblena

• Efekt snobizmu, w ramach którego wyższe ceny dóbr luksusowych prowadzą do wzrostu popytu ponieważ są one postrzegane jako symbole statusu społecznego.

Efekt owczego pędu

• Zjawisko, w którym ludzie decydują się na zakup produktów, ponieważ widzą, że inni je kupują, co może prowadzić do niewłaściwych wyborów.

Determinanty popytu

• Czynniki wpływające na popyt:

  • Dochody konsumenta

  • Przewidywanie cen relatywnych

  • Gusty i preferencje konsumentów

  • Substytuty i dobra komplementarne

  • Efekty naśladownictwa i demonstracji.

Wzrost popytu przy stałej cenie:

• Dopiero wzrastające dochody nabywców (wyjątek: dobra niższego rzędu)

• Zwiększenie liczby i korzystne zmiany w strukturze nabywców

• Wzrost ceny dóbr substytucyjnych

• Obniżenie ceny dóbr komplementarnych

• Przewidywanie wzrostu ceny dobra w przyszłości

• Oczekiwanie wzrostu dochodów

• Zmiana gustów i preferencji w stronę wzrostu zainteresowania danym towarem.

Spadek popytu przy stałej cenie:

• Spadek dochodów nabywców (wyjątek: dobra niższego rzędu)

• Zmniejszenie liczby i niekorzystna zmiana w strukturze nabywców

• Spadek ceny dóbr substytucyjnych

• Wzrost ceny dóbr komplementarnych

• Przewidywanie spadku ceny dobra w przyszłości

• Oczekiwanie na zmniejszenie dochodów

• Zmiana gustów i preferencji w stronę spadku zainteresowania danym towarem.

Podaż

Definicja podaży

• Podaż to ilość towarów i usług, które przy danej cenie oferowana jest do sprzedaży przez producentów.

Krzywa podaży

• Reprezentuje zależność między ceną a ilością dobra, którą sprzedawcy są skłonni dostarczyć na rynek.

Determinanty podaży

• Czynniki wpływające na podaż:

  • Koszty produkcji

  • Ceny czynników produkcji

  • Stan technologii

  • Cele firmy

  • Podatki i subsydia

  • Ceny innych towarów

  • Oczekiwania dotyczące zmian cen.

Wzrost podaży:

• Spadek cen czynników produkcji

• Wzrost efektywności produkcji w wyniku postępu technicznego

• Obniżenie obciążeń podatkowych lub wzrost subwencji

• Spadek cen innych towarów, co zwiększa relatywną zyskowność produkcji danego dobra

• Większa liczba producentów wchodzących na rynek.

Spadek podaży:

• Wzrost cen czynników produkcji

• Wzrost podatków lub spadek subwencji

• Wzrost cen innych towarów

• Zmniejszenie liczby producentów na rynku danego dobra.

Interakcje popytu i podaży

Ceny i ilości

• P - cena

• Q - ilość produktu

• S - podaż

• D - popyt

• P0 - cena równowagi rynkowej

• A - nadwyżka popytu, kiedy P < P0

• B - nadwyżka podaży, kiedy P > P0

Podstawowe pytania ekonomiczne

• Co produkować?

• Jak produkować?

• Dla kogo produkować?

Elastyczność popytu

Elastyczność cenowa popytu (Epd)

• Wzór na obliczenie Epd: $Epd = \frac{\Delta D}{\Delta P} \cdot \frac{D1}{P1}$

  • Epd - współczynnik elastyczności cenowej popytu

  • \Delta D - względna zmiana wielkości popytu

  • D1 - wielkość popytu przed zmianą ceny

  • \Delta P - względna zmiana ceny

  • P1 - cena początkowa.

Kategorizacja elastyczności cenowej popytu:

• Epd = 0: Popyt doskonale sztywny (nieelastyczny) - np. sól, insulina, trumny.

• Epd < 1: Popyt mało elastyczny - artykuły podstawowe.

• Epd = 1: Elastyczność popytu jest proporcjonalna - procentowa zmiana popytu jest równa procentowej zmianie ceny.

• Epd > 1: Popyt elastyczny - dobra wyższego rzędu.

• Epd > 0: Obserwacja paradoksów (Giffena, Veblena).

• Epd = - nieskończoność: Popyt doskonale elastyczny przy danej cenie.

Czynniki wpływające na elastyczność popytu

• Substytucyjność dobra/usługi.

• Czas na podjęcie decyzji przez nabywcę.

• Udział dobra w wydatkach całkowitych nabywcy.

• Ważność produktu dla konsumenta.

• Trwałość dóbr.

• Skuteczność akcji promocyjnej.

Elastyczność dochodowa popytu (Eyd)

• Wzór na obliczenie Eyd: $Eyd = \frac{\Delta D}{\Delta Y} \cdot \frac{D1}{Y1}$

  • Eyd - współczynnik elastyczności dochodowej popytu

  • \Delta D - względna zmiana wielkości popytu

  • D1 - wielkość popytu

  • \Delta Y - względna zmiana dochodu

  • Y1 - dochód początkowy.

Kategorizacja elastyczności dochodowej popytu:

• Eyd > 0: Wzrost dochodu powoduje wzrost popytu.

• Eyd < 0: Wzrost dochodu powoduje spadek popytu.

• Eyd < 1: Popyt mało elastyczny w stosunku do dochodu.

• Eyd > 1: Popyt elastyczny w stosunku do dochodu.

• Eyd = 0: Popyt sztywny w stosunku do dochodu.

Wydatki na różne dobra:

• Wydatki na żywność: 0 < Eyd < 1

• Wydatki na mieszkanie: Eyd = 1

• Wydatki na dobra luksusowe: Eyd > 1

Elastyczność mieszana popytu (Emd)

• Wzór na obliczenie Emd: $Emd = \frac{\Delta D<em>a}{\Delta P</em>b} \cdot \frac{D<em>{a1}}{P</em>{b1}}$

  • Emd - współczynnik elastyczności mieszanej popytu

  • \Delta D_a - względna zmiana popytu dobra „a”

  • D_{a1} - wielkość popytu na dobro „a” przed zmianą ceny

  • \Delta P_b - względna zmiana ceny innego dobra „b”

  • P_{b1} - cena początkowa dobra „b”.

Elastyczność cenowa podaży (Eps)

• Wzór na obliczenie Eps: $Eps = \frac{\Delta S}{\Delta P} \cdot \frac{S1}{P1}$

  • Eps - współczynnik elastyczności cenowej podaży

  • \Delta S - względna zmiana podaży

  • S1 - wielkość podaży przed zmianą ceny

  • \Delta P - względna zmiana ceny.

Kategorizacja elastyczności cenowej podaży:

• Eps = 0: Podaż doskonale nieelastyczna.

• Eps < 1: Podaż nieelastyczna względem ceny.

• Eps = 1: Elastyczność proporcjonalna.

• Eps > 1: Podaż elastyczna względem ceny.

• Eps = nieskończoność: Podaż doskonale elastyczna przy danej cenie.

Wykresy

• Wykresy ilustrujące funkcję podaży i popytu, ich elastyczność oraz interakcje na rynku.

Zakończenie

• Podziękowanie za uwagę.