6. Podsumowanie

Informatologia - dyscyplina naukowa; nauka interdyscyplinarna, co oznacza, że czerpie z innych nauk (np. nauki o komunikacji, socjologii, informatyki, prawa)

Przedmiotem zainteresowania informatologii są:

• dane,

• informacja,

• wiedza,

• związane z nimi procesy,

• ich użytkownicy,

• wykorzystywane technologie

Nurty informatologii:

Informatologia

• informatyka

• nauki o komunikacji społecznej

Nurty i “rozjazd” na:

• biblioteki

• bibliografia/dokumentacja

Do jakiego nurtu należy informatologia? Do nurtu komunikologicznego z pojawiającymi się elementami informatycznymi (sztuczna inteligencja, technologie informacyjno-komynikacyjne); jest to spowodowane innym rozwojem informatologii w Europie (wyrosła z dokumentacji), a w Stanach Zjednoczonych (były ojcem informatyki).

Informatologia - inne określenia:

• Informacja naukowa

• Nauka o informacji naukowej

• Informatologia

• Informologia i informatologia nauki

• Wiedza o informacji i komunikacji naukowej

Obszary badawcze w informatologii:

• odkrywanie cech i właściwości obiektów (coś co sprawia że to działa, żeby później ew. działać)

• badanie funkcji obiektów i procesów informacyjnych (sprawdzić jak działają, funkcjonalność, zagadnienia)

• wyjaśnienie mechanizmów procesów inf. i wszelkich procesów mających miejsce w informacyjnej infrastrukturze (dlaczego to tak działa? dlaczego to tak wygląda?)

• projektowanie i modernizowanie systemów inf. (nie tylko badanie ale także projektowanie ich, generowanie architektury, sprawianie że coś może działać lepiej)

Najważniejsze terminy związane z informatologią:

• Dane → fakty i liczby, coś “surowego”; informatycy się tym zajmują

• Informacja → przetworzone dane

• Wiedza → bierze się z informacji, ale nie jest sumą części informacji, z których się składa

• Mądrość → wynika z wiedzy i informacji, ale stanowi pewien indywidulany i społeczny całokształt

Informatologia a historia

Informatologia sięga czasów starożytnych; stosowano wówczas inne rozwiązania, a refleksja teoretyczna była skromniejsza; cele (czyli ochrona i udostępnianie danych) były zbliżone do współczesnych celów informatologii, ale od tego czasu środowisko informacyjne po prostu ewoluowało.

Kultura informacyjna - system otwarty, który z jednej strony obejmuje wiedzę, umiejętności i postawy użytkowników informacji, kształtujące się pod wpływem doświadczeń o charakterze społecznym i cywilizacyjnym, a z drugiej zawierający ich wytwory wynikające z twórczego pełnego znaczeń uczestnictwa w procesie informacyjnym

Najważniejsze obszary badawcze w informatologii:

• architektura informacji

• wizualizacja informacji,

• infobrokering,

• information literacy

• zarządzanie informacją

• Ekologia informacji

• organizacja informacji i wiedzy

• bańka informacyjna

• bariery informacyjne

Architektura informacji - projektowanie, tworzenie i integracja przestrzeni informatycznych w celu usprawnienia wyszukiwania informacji oraz ułatwienia zrozumienia ich treści; organizowanie i reprezentowanie zawartości obiektów informacyjnych za pomocą znaków słownych i graficznych a także dostępu do informacji zarówno w środowisku cyfrowym jak i fizycznym

Dwa ujęcia architektury informacji według Petera Morville’a:

Można wyróżnić:

• małą architekturę informacji → metadane, taksonomie, słowniki kontrolowane, wyszukiwanie informacji

• dużą architekturę informacji → synteza informacji, projektowanie całości

Wizualizacja informacji — przekształcenie danych, informacji i wiedzy w reprezentacje wizualne, które mają na celu ułatwienie wykonywania zadań (np. analiza danych, wyjaśnianie i eksploracja informacji, wykrywanie wzorców itd.)

Infobrokering — początek w 1987, profesjonalne wyszukiwanie informacji, broker informacji (obok bibliotekarzy, dziennikarzy, konsultantów, urzędników, wydawców i innych) jednym z “pośredników informacji”

Infobroker - zadania:

• jest pośrednikiem pomiędzy istniejącymi zasobami informacji i wiedzy z dowolnej dziedziny, a ludźmi i organizacjami, którzy tej wiedzy potrzebują,

• prowadzi własną firmę,

• odpłatność oferowanych usług,

• ma odpowiednią wiedzę, umiejętności i akceptowane wartości

Information literacy — inaczej alfabetyzacja cyfrowa; użyty pierwszy raz w 1974 przez Paula G. Zurkowskiego; początkowo dotyczyła technik i umiejętności, które umożliwiały korzystanie z szerokiej gamy dostępnych narzędzi informacyjnych w celu konstruowania rozwiązań informacyjnych dla problemów różnych osób

Teraz: umiejętności, które pozwalają użytkownikom rozpoznać, kiedy informacja jest dla nich potrzebna i umieją także je zlokalizować i użyć.

Ekologia informacji - holistyczne badanie systemów przetwarzania informacji w kontekście ich otoczenia poprzez wyjaśnienie wzorców, procesów i wzajemnych powiązań między tymi systemami i ich komponentami w kontekście ich środowiska; koncentruje się na czynniku ludzkim a nie na technologii

Ekologia informacji a architektura informacji

Ekologia informacji wpływa na to, jakie informacje będą w organizacji produkowane, przechowywane i dostępne, skoncentrowana na czynniku ludzkim, a nie na technologii

Bariera informacyjna — przeszkoda utrudniająca lub uniemożliwiająca korzystanie z informacji bądź rozpowszechnianie informacji, np. bariera językowa, ekonomiczna, techniczna, ideologiczna

Zarządzanie informacją - definicje

• dotyczy realizacji procesów informacyjnych, takich jak: generowanie i pozyskiwanie informacji, gromadzenie i przechowywanie informacji, przetwarzanie informacji, udostępnianie i dystrybucja informacji

• sterowanie przebiegiem procesów informacyjnych mające na celu ich optymalizację; dyscyplina zajmująca się metodami zarządzania informacją

Bańka informacyjna — inaczej filter bubble; odnosi się do zawężania/ograniczania perspektywy intelektualnej osoby o treści internetowe dostarczane przez spersonalizowaną technologię wyszukiwania

• jest związana z automatycznymi rekomendacjami

• z bańkami związane są pojęcia komory echa i kokon informacyjny

Komora echa (echo chamber) — odnosi się do zestawu informacji widzianych przez osobę, a nie tych pochodzących z jednej platformy

Kokon informacyjny (information cocoon) — odnosi się do dostępu użytkownika do informacji na konkretnej platformie, która często obejmuje podobne tematy, niezależnie od tego, czy ich wyświetlenie było działaniem użytkownika, czy wynika z systemu rekomendacji

Organizacja wiedzy — badania interdyscyplinarne, związane z porządkowaniem informacji i wiedzy dla zapewnienia skutecznego do nich dostępu, tym którzy potrzebują tych informacji/wiedzy.

Indywidualna organizacja wiedzy — definicja według Marka Lansdale’a; metody i procedury, dzięki którym codziennie posługujemy się informacją, klasyfikujemy i wyszukujemy ją

Organizacja wiedzy i badania związane z reprezentacją wiedzy w systemach informacyjnych:

• teoria pojęć

• modele pojęć i ich reprezentacje

• teoria i metodologia klasyfikacji

• systemy pojęciowe i terminologiczne

• metody i systemy indeksowania i wyszukiwania

• modele, metody i techniki reprezentacji wiedzy

Które czasopisma naukowe są najważniejsze?

• W skali globalnej — świadczy o tym ich Impact Factor (IF)

• W skali lokalnej — kwestie merytoryczne i prestiżowe (np. Zagadnienia Informacji Naukowej, Przegląd Biblioteczny, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Liborum, Toruńskie Studia Bibliologiczne, AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia)

Informatologia obecnie - tematy:

• algorytmy

• cybernetyka

• systemy informacyjne

• sztuczna inteligencja

• ludzie

• teoria informacji

• internet

• data mining

• bioinformatyka

• symulacje komputerowe

• informatyka

• komunikacja

Instytucje informatologiczne

• Instytucje państwowe

• Stowarzyszenia

• Konsorcja

• Biblioteki

• Agencje infobrokerskie

• Firmy, w których zarządza się informacją

Metody badań informatologii:

Informetryczna metoda badań — Związane z analiza dorobku naukowego, popularnoscia publikacji i informacji wg klasycznych wskaźników (bibliometria) i wskaźników społecznościowych (altmetria)

Metoda sense-making —Jest to rodzaj wywiadu swobodnego, otwartego i opartego na dialogu pomiędzy różnymi sposobami rozumienia rzeczywistości/sytuacji.

Metoda teorii ugruntowanej — celem badania nie jest opis, ale stworzenie teorii opisującej badany stan; polega na procesie, na dochodzenie do tego ze mamy cos rozbudowanego i ugruntowanego; osoba będąca przedmiotem badania powinna odnaleźć “siebie” w raporcie; przedstawione zachowania społeczne powinny być zrozumiane nie tylko przez naukowców

Metoda (technika) zdarzeń (incydentów) krytycznych (CIT) — badania eksploracyjne, łączy zbieranie danych z wywiadu i obserwacji, CIT opiera się na rzeczywistych doświadczeniach i przeżyciach badanych poprzez zdobycie pełniejszy opisu zjawiska

Typy barier informacyjnych (H. Julien) PISFI

• bariery psychologiczne

• bariery instytucjonalne

• bariery społeczne

• bariery fizyczne

• bariery intelektualne

Typy barier informacyjnych (M. Line) S(E)EJF

• bariery społeczne i edukacyjne

• bariery ekonomiczne

• bariery fizyczne

• bariery językowe

Typy barier informacyjnych (S.I. Vanes) FPKS(E)

• bariery fizyczne

• bariery psychologiczne

• bariery kulturowe

• bariery społeczne i edukacyjne

‼‼Zachowania informacyjne teraz — wszelkie aktywności, działania i reakcje ludzi związane ze źródłami i kanałami informacji, obejmujące to jak jednostki postrzegają, potrzebują, poszukują, zarządzają, przekazują i wykorzystują informację w różnych kontekstach życiowych

Zachowania informacyjne w latach 70. i 80. XX wieku — badania zachowań, które głównie skupiały się na poszukiwaniu informacji przez naukowców

Charakterystyka społeczeństwa informacyjnego

• wzrost znaczenia wiedzy teoretycznej jako źródła innowacji we wszystkich sektorach życia

• wzrost znaczenia tzw. technologii intelektualnych jako podstawy podejmowania decyzji politycznych, gospodarczych i społecznych (analizy bad danych)

• silna dyfuzja technologii informacyjnych

• szybkość obiegu informacji, natychmiastowa łączność - symultaniczność przestrzenna obiegu informacji

• aktywność całodobowa

Początki społeczeństwa informacyjnego

• 2. połowa XIX wieku →szybki wzrost sektora informacyjnego w wyniku rozwoju przemysłu oraz handlu

• lata 70. XX wieku → pojawienie się technologii mikroelektronicznej = komputeryzacja praz intelektualnych i biurowych

• 1973 Daniel Bell → społeczeństwo zaczęto nazywać postindustrialnym

• 1963 Tadao Umesao → pojawienie się terminu społeczeństwo informacyjne

Technologie informacyjno-komunikacyjne

• związana z ewolucją społeczeństwa informacyjnego

• na początku → skupiały się na prostych maszynach do przetwarzania danych (np. komputery)

• wynalazek tranzystora i mikroprocesora = możliwość miniaturyzacji technologii i obniżenie kosztów; komputery osobiste stały się wszechobecne, dostępne dla wszystkich

• rozwój Internetu = pojawienie się nowych form interakcji społecznych i biznesowych (poczta elektroniczna, komunikatory internetowe)

Obszary stosowania technologii informacyjno-komunikacyjnych

• komunikacja i sieci społecznościowe

• e-gospodarka

• e-administracja

• edukacja

• zdrowie i telemedycyna

• praca zdalna

• inteligentne miasta i gospodarstwa domowe

Czasopisma po angielsku:

1. Journal of Information Technology

2. Information Development

3. International Journal of Information management

Polskie czasopisma: