Persoonlijkheidsontwikkeling van Ouderen en Communicatie

Egocentrisme: Ouderen kunnen egocentrischer worden, wat lijkt op het egocentrisme uit de kindertijd.
- Moeilijker inleven in de belevingswereld van anderen.
- Eigen wensen en gedachten primeren.
- Vooral bij ouderen die moeite hebben met ouderdomsverschijnselen (fysiek, cognitief, socio-emotioneel).
- Neiging om eigen gedachten en meningen op te dringen.
Erikson's Fase van Ouderdom:
- Volwassenen vanaf 65 jaar bevinden zich in de fase van ouderdom of late volwassenheid.
- Conflict: integriteit versus wanhoop en/of weerzin.

Acht Fasen van Identiteitsontwikkeling: Erikson beschrijft de ontwikkeling van de menselijke identiteit in acht fasen, elk met een conflict dat moet worden opgelost.
Laatste Levensloopfase: Ouderen worden geconfronteerd met een belangrijk conflict.
- Integriteit versus wanhoop.
Evaluatie van het Leven:
- Ouderen evalueren hun leven door terug te blikken op wat ze hebben gedaan.
- Beoordelen of ze gelukkig zijn met hun leven of spijt hebben.
Vragen die Ouderen Zich Stellen:
- Ben ik intieme relaties aangegaan zonder mezelf te verliezen?
- Heb ik geleefd zoals ik wilde leven?
- Heb ik in mijn leven veel goeds gedaan?
- Heb ik bijgedragen aan mijn omgeving?
Integriteit vs. Wanhoop/Weerzin:
- Positief gevoel van integriteit: Tevreden terugkijken op het leven, gevoel dat het leven zinvol is geweest, wijsheid en voldoening.
- Negatief gevoel van wanhoop en/of weerzin: Negatief terugkijken, in vraag stellen van de waarde van het leven, bang voor de dood, gevoel mislukt te zijn.

Wanhoop:
- Niet te veel vastpinnen op wat niet bereikt is.
- Kan zich richten op de eigen persoon: Weinig eigen dynamisme, passief, klagend, afhankelijk, overdreven bezorgd om eigen zorgen en kwalen.
- Kan zich richten op anderen: Wantrouwen, moeilijke positieve relaties, gespannen en achterdochtig, moeilijk met ouder worden.
Weerzin:
- Een agressievere houding dan wanhoop.
- Kan zich richten op de eigen persoon: Verwerping van zichzelf, geen zorg besteden aan uiterlijk en woning.
- Kan zich richten op anderen: Vijandig tegenover de buitenwereld, afbreken van communicatie, ouder worden als onrecht, wantrouwen en jaloezie jegens de jeugd.
Kwaliteit van Leven in de Ouderdom:
- Belang van sociale contacten, lichaamsbeweging, prettig wonen, deelnemen aan de samenleving.
- Tevredenheid leidt tot genieten van vrijheid en kleinkinderen.
Seksualiteit bij Ouderen:
- Behoefte aan seksualiteit verdwijnt niet met het ouder worden.
- Seksualiteit omvat intimiteit, tederheid, vriendschap, samenzijn en genegenheid.

Diversiteit onder Ouderen:
- Niet alle ouderen zijn zorgbehoevend; velen zijn actief, sportief en geëngageerd.
- Niet alle ouderen over dezelfde kam scheren.
Aanspreken van Ouderen:
- Vermijd termen die verwijzen naar gevorderde leeftijd (bejaarde, oudje).
- Spreek aan verwijzend naar een bepaalde fase in hun leven (kinderen het huis uit, …, kleinkinderen).
- "Senioren" is een goede keuze als algemene term.
Relevante Inhoud:
- Spreek oudere doelgroepen aan op relevante inhoud, gemeenschappelijke interesses of levensfasen (bv. muziek, cultuur, kleinkinderen).
- Focus op de leuke kanten van het ouder worden (meer tijd, kleinkinderen).
Communicatiestijl:
- Directe en duidelijke communicatie, positieve invalshoek, zonder onnodig geklets.
- Humor mag, clichés niet.

Open Vragen:
- Beginnen met hoe, wat, waar, wanneer, waarom.
- Nodigen uit tot meer vertellen en stimuleren het denken.
Luisteren:
- Vermijd misverstanden door vragen ter verheldering of parafraseren.
Gedachten en Gevoelens:
- Vraag naar gedachten en gevoelens om dichter bij de persoon te komen.
Achterliggende Redenen:
- Vraag waarom de persoon iets vindt of wil om verdieping te geven aan het gesprek.
Geduld:
- Durf te wachten op een antwoord, geef ruimte om na te denken, vermijd suggesties en snelle vragen.
Digitale Kanalen:
- Vitale ouderen bereiken via dezelfde digitale kanalen als andere volwassenen (bv. WhatsApp).
- Minder vitale ouderen: persoonlijk contact is belangrijk, ga naar hen toe.

Omgevingsgeluiden:
- Schakel omgevingsgeluiden uit om het gesprek te vergemakkelijken.
Spreektaal:
- Schakel over op hun spreektaal (indien mogelijk) om begrepen te worden.
Aanpassing van Spreekwijze:
- Praat niet te snel, articuleer voldoende, gebruik korte en eenvoudige zinnen, vermijd dubbelzinnige uitdrukkingen.
Herformulering:
- Formuleer de boodschap op een andere manier als deze niet overkomt. Let op: overdrijf niet met vereenvoudigingen of verkleinwoorden.
Gezichtsveld:
- Blijf in het gezichtsveld van de oudere persoon, kijk elkaar aan en spreek in de richting van de spreker.
Visuele Hulpmiddelen:
- Gebruik beelden of schrift om bepaalde woorden of uitdrukkingen uit te leggen.
Doel van Communicatie:
- Een goed gesprek prikkelt de ander om na te denken en helpt eenzaamheid tegen te gaan.