Truncus communis

Hfdstk 1: Inleiding tot het immuunsysteem

Terminologie

  • Antigeen (Ag): molecule die bindt aan antilichaam of aan T-cel receptor (TCR)

  • Antilichaam (Al) = antistof (As) = immunoglobuline (Ig): glycoproteine, geproduceerd door B cellen en die antigenen bindt

  • Cytokinen: eiwitten die erg belangrijk zijn in communicatie tussen cellen immuunsysteem. Vele versch cellen kunnen cytokinen aanmaken, kunnen op versch manieren ingedeeld


Belang immuunsysteem

  • Verdediging tegen infecties

    • Invasie

    • Vermenigvuldiging

    • Verspreiding in lichaam

    • Ziekteverwekking

  • Virussen, bacteriën, fungi (gisten en schimmels), protozoaire parasieten, multicellulaire parasieten (vb helminthen)

  • binnendringen pathogenen

    • Respiratoire mucosa (bv influenza)

    • GI mucosa (bv salmonella)

    • Wond (bv clostridium tetani)

    • Insectenbeet (bv plasmodium)

    • Intacte huid (bv hoekworm)

    • IV druggebruik, sexueel contact, … (bv hepB, HIV)


  • Fungi bij gewone mensen geen symptomen geven-> infectie sub-klinisch

    • Immuunrespons ->klaring / controle ->geen symptomen

  • Immuno-defficient persoon: immuunsysteem niet goed werken of onderdrukt (gesuprimeerd)

    • Fungi infecteren ->te traag of geen immuunrespons ->geen volledige klaring ->repliceren fungi ->pneumonia

    • =Opportunistisch


Fysiologisch belang immuunsysteem

  • Verdediging tegen infecties

  • Verdediging tegen tumoren

  • Weefselregeneratie en littekenvorming


Immuunpathologie: falen van immuunsysteem

Normale immuunrespons als “probleem”: bij transplantatie en gentherapie

  • Transplantatie: normale reactie, maar komt niet goed uit ->graag dat het aangenomen word en niet afgestoten

  • Gentherapie: nieuw eiwit aanmaken ->niet gekend eiwit ->immuunrespons opwekken

  • Seroconversie: vormen antilichamen tegen antigenen


Immuunsysteem als bron antilichamen. Al en afgeleiden gebruikt als zeer specifieke componenten

  • In vitro als reagens in onderzoek en diagnostiek

  • In vivo als geneesmiddelen


Aangeboren en Adaptieve immuniteit

  • Innate immunity: aangeboren immuunsysteem

    • Epitheel: 1ste verdediging zodat ze niet zomaar kunnen binnendringen

    • Fagocyten: groep cellen die micro-org kunnen opnemen (neutrofielen, monocyten)

    • Dendritische cellen: vangen van antigenen en opnemen

    • ILC = innate lymfoid cells, lymfoid achtige cellen van aangeboren immuunsysteem

  • Adaptieve immuniteit: opbouwen nadat antigeen herkennen

    • Herkenning gebeurt door receptor op b cellen: membraangebonden antilichaam gesecreteerd

    • In het begin nog geen gesecreteerd antilichaam, pas na enkele dagen

    • T lymfocyten: antigeen herkennen en binden ->getoond en gepresenteerd door bv dendritische cel (effector functies, kunnen monocyten helpen)

  • Aangeboren = niet specifieke immuniteit

  • Adaptieve = specifieke = verworven immuniteit


  • Humoraal: immuniteit in vloeistof (humor) →bescherming overdragen door vloeistof overdragen

    • Enkel door b cellen aangemaakt!

    • Antilichamen rol bij extracellulaire micro org

    • Gesecreteerd ->niet intracellulair kunnen binden, enkel extra-cellulair

    • Vermijden en verhinderen extra cellulaire infecties

  • Cell gemedieerd: intracellulair

    • Macrofaag-> micro org opnemen ->niet op zichzelf micro org doden, dus helper T cel nodig

    • Helper t cel interageren met macrofaag ->cytokines afscheiden ->macrofaag activeren -> intracellulaire micro org opruimen

    • Bij virussen belangrijk ook reservoirs opruimen: cytolytische t cellen (=cytotoxische t cellen) ->infecteerde cel herkennen want heeft deeltjes van antigenen van virussen toont ->granules uitstoten naar infecteerde cel en opruimen van gehele reservoir


Actieve vs passieve immuniteit

  • Specificiteit: gericht op een specifiek microbe

  • Geheugen niet opbouwen: antilichamen tijdelijk overleven

  • Geheugencellen ontwikkelen bij persoon 1: gaan geheugen krijgen, levenslang in lichaam blijven (in rust zitten in beenmerg)

  • Passieve immuniteit: onmiddellijke bescherming, kortdurend (~ weken)

  • Actieve immuniteit: vertraagde bescherming, vaak langdurend (~ jaren, kan geboost worden)


Adaptieve immuunrespons: Eigenschappen


Klonale selectie

  • Lymfatische precursoren, tijdens ontwikkeling receptoren krijgen

  • Antilichamen maken = b cel

  • Versch klonen met antilichamen op membraan met versch specificiteit -> binden elks ander antigeen

    • Rijpe lymfocyten: in lymfatisch weefsel ->antigeen tegenkomen

    • 2 microben: x en y

    • Lymfocytkloon kan of kan niet getriggert worden

    • Diegene die antigeen binden = getriggert ->gaan prolifereren -> antigeenspecifieke immuunrespons ->differentieren tot plasmacellen (celkern niet in midden, veel aanmaak antilichamen)


Specificiteit en geheugen

  • Y-as: serum antilichaam titer (=maat voor concentratie AL)

  • Moment 0: antigen x krijgen, naieve b cellen geactiveerd (met receptor) ->vermenigvuldigen ->AL secreteren in serum ->na 3-4w concentratie terug naar beneden

  • Moment 5w: b cellen geheugen gevormd van X ->sneller reageren en meer aanmaken

    • Intensere en snellere piek van AL x

    • Er is een geheugen gemaakt

  • Wanneer booster geven x en hiermee ook antigen y: respons tegenover antigen y = primaire respons = respons voor 1ste keer optreden ->lagere concentratie en tragere respons, hierna pas geheugen maken

  • Geheugen is specifiek

  • Veestapel vaccineren: hoeveel % na 10-11w min niveau AL? zijn geseroconverteerd


Cellen van immuunsysteem: overzicht

  • Meeste cellen in immuunsysteem en alle WBC < hematopoëtische stamcellen

  • Rijping immuuncellen: belang

    • Cel-cel contact

    • Oplosbare groeifactoren , behorende tot cytokine familie

  • Belang oppervlaktemoleculen als merkers



Overzicht WBC = leukocyten

  • WBC onderverdeeld in polymorfonucleairen granulocyten (gelobde kern, granulen) en mononucleaire cellen

    • PMN: eosinofielen, neutrofielen, basofielen (basische kleurstof)

    • Mononucleaire: lymfocyten (b, t cellen), grotere monocyten (fagocyteren)

    • PMBC: monocyten, lymfocyten


Bloed en zijn componenten

  • Plasma = vloeibare, gele gedeelte van bloed dat overblijft nadat bloedcellen zijn verwijderd, maar voordat het bloed is gestold.

    • Het bevat water, elektrolyten, eiwitten (zoals albumine), stollingsfactoren (bijv. fibrinogeen), hormonen, voedingsstoffen en afvalstoffen.

  • Serum = vloeibare deel dat overblijft nadat het bloed is gestold en het stolsel is verwijderd.

    • Het is dus vergelijkbaar met plasma, maar zonder stollingsfactoren (zoals fibrinogeen), omdat die zijn opgebruikt bij de stolling.

  • Plasma = met stollingsfactoren

  • Serum = zonder stollingsfactoren

  • Anti-coagulantia: EDTA, Citraat, Heparin, …


Lymfocyten

= Weinig spectaculaire, ronde mononucleaire leukocyten

Omvatten vele versch subpopulaties die niet kunnen onderscheiden worden door hun vorm, grootte of morfologie

Klassen:

  • B cellen: gestimuleerd ->cel antilichamen secreteren

  • Helper t cel (b cellen helpen), secretie van cytokines

  • Cytotoxische t cellen: andere cellen doden, granules uitstoten

  • Regulerende t cellen: immuuncellen onderdrukken

    • regulatoire T-lymfocyt (Treg) heeft als hoofdfunctie: het afremmen en controleren van immuunreacties, zodat het immuunsysteem niet te sterk reageert.

      Immunologisch doen Tregs dit door:

      • remmende cytokinen af te geven, zoals IL-10 en TGF-β

      • de activiteit van andere T-cellen te onderdrukken

      • B-cellen en antigeen-presenterende cellen af te remmen

      • ervoor te zorgen dat het immuunsysteem tolerantie voor lichaamseigen weefsels behoudt

      Belangrijkste functies:

      • voorkomen van auto-immuunreacties

      • beperken van overmatige ontsteking

      • de immuunrespons beëindigen zodra een infectie onder controle is


Overzicht rijping en bestemming:

  • Naieve cel: celrijp maar nog niet antigen heeft ontmoet

  • Geactiveerde lymfocyt: antigen tegengekomen ->actief, bezig met verdedigen

  • Na activatie niet allemaal heel actief bezig, maar bewaart als geheugencel


Antigeenherkenning door lymfocyten

  • Antigenen: moleculen/structuren herkend door TCR of antilichamen (als BCR of in oplossing)

  • B-cel: herkent vaak intacte antigenen

  • T-cel: herkent antigen fragmenten aan oppervlak van andere cel (=antigeen presenterende cel)

  • Dendritische cellen kunnen heel goed antigenen presenteren


Karakteristieken van naïeve, effector en geheugen lymfocyten

  • Lymfocyten migreren doorheen lichaam

  • Naive gaan anders migreren dan geactiveerde

  • Naive cellen graag zitten in perifere lymfeknopen

  • Geactiveerde cellen graag naar plaatsen infectie en inflammatie

  • Op moment activatie: klonaal expanderen , frequentie hoog

    • Bij naive heb je een lage frequentie

  • Geheugencellen wachten gewoon

  • Affiniteit: hoe sterk bind antilichaam aan antigeen

    • Gemiddeld relatief lage affiniteit

    • Tijdens immuunantwoord verhoogd affiniteit



Morfologisch lijken vele cellen op elkaar: onder lichtmicroscoop zijn naïeve B en T-cellen niet te onderscheiden. Hoe gaan we ze karakteriseren?

  • Overzicht Clusters of Differentiation = CD system en techniek Flow Cytometrie genoemd

  • Te kennen CD merkers Hfdstk 1

    • CD3: component van T-cel Receptor complex

    • CD4: merker van een subpopulatie van T-cellen, de T- helpercellen

    • CD8: merker van cytotoxische of cytolytische T-cellen

    • CD19, CD20: B cel merkers

    • CD11/CD18: adhesie molecule op meeste leukocyten

    • CD28: costimulatie molecule op T cellen


Flowcytometrie en celsortering

  • Mengsel een voor een in vloeistofstroom voorbij laser sturen ->exciteren -> fluorescentie aflezen

  • Partiekels ook scatteren: grootte en intra-cellulaire granulariteit

  • Cellen sorteren ->apart kunnen bestuderen

  • Flowsortering

  • Scatterplot: elk stipje = cel


Lymfocyten kenmerken en CD merkers

  • Resultaat van karakteristieken

  • Voor bep subpopulaties t cellen: helper cellen CD4 positieve ->geselecteerde fenotypische markers

  • Te laag worden cd4: niet meer kunnen verdedigen immuunsysteem

    • Hiv patienten opvolgen cd4 aantallen ->verminderen betekent dat er infectie is

  • Alfa en beta t lymfocyten: duid op ketens waar t cel is opgebouwd

    • Mens: alfa en beta belangrijkste

    • Bij sommige diersoorten gamma delta belangrijker


Terminologie gewijzigde WBC aantallen


Functionele indeling van cellen betrokken bij immuunrespons

  • Lymfocyten: specifieke antigeen herkennende cellen

  • Antigeen presenterende cellen: dendritische cellen, T cellen

  • Effector cellen

    • Fagocyterende cellen (neutrofielen, macrofagen, monocyten)

    • Cytotoxische = cytolytische cellen (cytotoxische t cellen, NK cellen)


Organen en Weefsels van het immuunsysteem”

Generatieve = centrale = primaire lymfatische organen (rijping)

Perifere = secundaire lymfatische organen (contact met antigeen)

  • Lymfocytenrecirculatie: migratie van naïeve en effector T-cellen

  • Cutane immuunsysteem

  • Mucosale immuunsysteem


Lymfatische Organen en Weefsels vormen het Lymfatisch systeem

  • Discrete omkapselde organen

  • Accumulaties van diffuus lymfatisch weefsel

  • Lymfevaten


Lymfatische organen en hun functies bij vertebraten

  • Vroeg in dooierzak gevormd

  • Hoe ouder feutus, hoe meer beenmerg rol krijgt

  • Primaire lymfatische organen: plaatsen van lymfocytontwikkeling (rijping voorloper tot naief)

    • Thymus, bursa (vogels, ontwikkeling b cellen), platen van peyer (thv darmen, sterk verschillend ook in rol, bij mens niet belangrijk bij primair), beenmerg

  • Secundair lymfatische organen: immuunresponsen plaatsvinden

    • Amandelen, milt, lymfeknopen, beenmerg en platen van peyer (afh species)


Belangrijke lymfatische organen en weefsels

  • Balt: broncheo-associated lymfoid tissue

  • Mucosale associaties lymfatisch weefsel

  • Lymfeknopen


Lymfatisch systeem

=netwerk van lymfevaten draineert en filtreert interstitiële vloeistof

  • Lymfevaten brengen Ag van hun toegangspoort naar de lymfeknopen

  • Lymfeknopen (= lymfeklieren) verzamelen en concentreren Ag aanwezig in weefselvloeistof

  • Ze filtreren lymfe aangevoerd via afferente lymfevaten


Morfologie van Lymfeknopen

  • This schematic diagram shows the structural organization and blood flow in a lymph node.

  • Omkapseld orgaan

  • Via afferente lymfatische weefsels antigen binnenkomen, kan ook gepresenteerd worden door dendritische cel ->binnenkomen

  • Witte cirkels: kiemcentra, geactiveerde b cellen

  • Follikels (blauw): rijping b cellen

  • T cellen zitten onder de b cellen

  • Efferent lymfatisch bloedvat en arterie / vene

  • Thv lymfeknopen speciale kleine vaten met specifiek endotheel (high endothelial venue): cellen makkelijk binnendringen in lymfeknoop

  • This light micrograph shows a cross section of a lymph node with numerous follicles in the cortex, some of which contain lightly stained central areas (germinal centers), and the central medulla.


T- en B cel zones in lymfeknopen

  • Naive t cel kan binnenkomen

  • Chemokines: Groep cytokines die cellen aantrekken met hoge concentratie cytokines

    • CCL, CXCL

    • Binden met chemokinereceptor: CCR, CXCR

  • Migratie van cellen zodat ze elkaar kunnen vinden en activeren is belangrijk! Chemokines en receptoren


Milt

  • Structuur

    • Rode pulp: bevat veel bloed (in sinussen ) en veel macrofagen

    • Witte pulp: sterk georganiseerde regio met veel lymfocyten (Periarteriolar lymfoid sheats PALS )

    • Marginale zone

      • Bevat vele B cellen en dendritische cellen (IgM productie, APC)

      • Hier gereguleerde migratie lymfo’s

  • Functies

    • Verwijderen van oude RBC uit circulatie

    • Fe recyclage

    • Vangen en presenteren circulerende Ag (micro-org en celdebris)

    • Brug tussen adaptief en aangeboren immuunsysteem


Cutane immuunsysteem

  • In epidermis epidermale langerhandscellen (dendritische cellen in de huid)

  • Lymfocyten: intra-epitheliale lymfocyten, meeste CD8 pos (cytotox)

    • Andere kenmerken, onderscheiden van circulerende cellen

  • Dermis: lymfevaten, venules, plasmacellen (differentieerde b cellen), macrofagen, t cellen, dendritische cellen, ….


MALT = Mucosa-associated Lymphoid Tissue

  • Aggregaten ingekapseld en niet ingekapseld lymfatisch weefsel vnl. in lamina propria en submucosale regio

  • Mucosae bevatten dendritische cellen voor opname, processing en transport van Ag naar drainerende lymfeknopen

  • MALT-lymfocyten recirculeren vnl. binnen hun mucosaal systeem

  • Bevindt zich:

    • Gastro-intestinale tractus GALT (bv Peyers platen, lymfatische nodules in appendix)

    • Respiratoire tractus BALT (bv amandelen)

    • Genito-urinaire tractus

  • Organisatie:

    • Mesenterische lymfeknopen en dan naar effector plaats (bv villi)

    • IEL: intra epitheliale lymfocyten (veel T cellen)

    • LPL: lamina propria lymfocyt (geactiveerde T cellen, B cellen, plasmacellen)

    • Innate lymfocyt: lymfocyten zonder t cel receptor

  • Mucosaal lymfatisch weefsel: Lokalisatie M cellen

    • M cel: epitheliale cel gespecialiseerd in transport van Ag naar lymfatisch weefsel Bv in Peyers platen (darm)

    • Vergemakkelijkt opname


Leukocyten migreren: overzicht

  • Monocyten en neutrofielen kunnen uit bloedbaan treden ->begeven naar beschadigd of geinfecteerd weefsel (ontsteking of inflammatie)

  • Dendritische cellen naar drainerende lymfeknoop gaan voor te presenteren

  • Naive cellen naar lymfeknoop komen vanuit thymus of beenmerg -> migreren naar sec lymfatische organen ->hopen om antigeen tegenkomen ->activeren ->lymfeknoop verlaten ->circuleren-> infecteerde weefsel tegenkomen uittrede bloedbaan

  • Effector en geheugen t cellen uittrede uit bloedbaan

  • Naieve blijven tussen lymfeknopen migreren


Lymfocytenrecirculatie: migratie naïeve en effector T-cellen: op zoek naar Ag

  • 1 à 2% lymfocyt pool recirculeert elk uur

  • Verhoogt kans op contact met hun Ag in lymfeknoop

  • Bij Ag herkenning in lymfeknoop →24u stop van recirculatie

  • Naive cellen terug naar circulatie, enkel wanneer geactiveerd kunnen ze uit de bloedbaan treden


Migratie B-cellen (gedirigeerd door chemokines, kijk hfstk 7)


Immuunsysteem is verweven met het centraal zenuwstelsel

  • Inflammatie veroorzaakt ziek gedrag en koorts

  • Stress is sterk immunosuppressief

  • Aantal zenuwbanen werken in op milt en lymfeknopen




Hfdstk 2: Aangeboren immuniteit en ontsteking

Kenmerken aangeboren immuunantwoord

  • In alle multicellulaire organismen aanwezig

  • Scala van mechanismen gericht tegen pathogenen en/of schade

  • Eerste lijn verdediging tegen pathogenen

    • Afh aard microbe/parasiet

    • Vaak niet voldoende →eliminatie door adaptief immuunantwoord


Herkenning/Specificiteit: aangeboren immuunsysteem herkent patronen

  • Aangeboren

    • Granulocyten: neutrofielen, eosinofielen, basofielen

      • Indringer of schade herkennen door aantal receptoren ->specifiek voor structuren voorkomen op klasse micro org

      • Pathogen associated moleculer (pam) pattern = patronen die herkent worden door immuunsys

    • Receptoren op cellen aangeboren immuunsys: pattern recognition receptor (prr)

    • Invariant: toll like receptor heeft zelfde structuur

    • Nonclonal: identieke receptoren op alle cellen

    • Vanaf dat cel ontwikkelt ->gensequenties zo in zitten = kiemlijn gecodeerd

    • Intacte gastheercellen niet herkent, eens schade er is dan wel

  • Adaptief

    • Kan niet microbiele structuren herkennen

    • T cel receptor nooit gesecreteerd, b cel receptor wel gesecreteerd

    • Gecodeerd door genen geproduceerd door somatische recombinatie van  genen segmenten (geschikt) (verder in hfdstk4)

    • Klonaal: wanneer gastheer in contact ->enkel diegene die geschikte receptor heeft gaan prolifereren


Pathogen Associated Molecular Patterns (PAMPs): bv

  • PAMPs = Pathogen-Associated Molecular Patterns = moleculaire structuren die voorkomen op of in ziekteverwekkers (pathogenen) en die door het aangeboren immuunsysteem worden herkend als “vreemd”

    • Het aangeboren immuunsysteem gebruikt ze om snel “vreemd” van “eigen” te onderscheiden

    • Herkend door receptoren van het aangeboren immuunsysteem, zoals Toll-like receptoren (PRR's = pattern recognition receptors).

      • LPS (lipopolysaccharide) bij gram-neg bact

      • Peptidoglycaan bij bact celwand

      • Flagelline bij bact flagellen

      • …..


Damage Associated Molecular Patterns (DAMPs): bv

  • DAMPs = lichaamseigen moleculen die vrijkomen bij celbeschadiging of celdood en zo het immuunsysteem waarschuwen dat er schade is

  • 2 grote groepen DAMPs: vrijkomen bij schade→ niet allemaal kunnen, enkele voorbeeldjes kunnen geven en de 2 groepen kennen


Pattern Recognition Receptors (PRRs)

  • PRRs = herkenningsmoleculen van aangeboren immuunsysteem en hun localisaties =receptoren van het aangeboren immuunsysteem die gevaar herkennen door het binden van PAMPs en DAMPs

  • Belangrijkste soorten PRR’s: TLRs, NLRs, RLRs, CLRs


Toll-like receptoren:

  • Linkse figuur

    • Intracellulaire staart met typische vorm extracellulair

    • Niet kennen bindingsliganden

    • Belangrijk weten dat er veel voorkomen aan opp en dat ze veel gaan herkennen

    • In endosomen nucleinezuren

  • Rechtse fig

    • PAM binden aan toll like receptor

    • Toll like receptor: cytosolische staarten ->signalerend domein dienst doen ->activeren transcriptiefactor nf kb

    • Naar nucleus ->adhesiemoleculen en co-stimulatoren

    • Niet enkel zorgen acute inflammatie maar ook adaptieve immuunsys

    • Ook activatie IRF: transcriptiefactoren die heel typerend productie type 1 interferon (cytokines heel typisch antivirale werking)


NOD-like Receptoren (NLRs) en inflammasoom

  • Nod like receptoren: hele familie van aantal eiwitten

  • Na PAM herkennen ->getriggerd ->grote complexen intracellulair maken

  • Inflammasoom in staat om caspase activeren

    • Caspase: protease in staat andere eiwitten knippen

    • Caspase 1 ->knippen pro inflammatoire interleukines

  • Porie vormen in celmembraan gasdemine

  • Actieve cytokines uit membraan

  • Vorm van celdood pyroptosis door te veel water binnenkomen door porie


Cytosolische RIG-like receptors en cytosolische DNA sensoren stimuleren Type I interferon productie

  • Links: activaties nf kapa b en irf

  • Rechts: intracellulaire sting activatie→ zorgen voor nf kapa b en irf activatie


Componenten aangeboren afweer

  • Barrières

  • Cellen aangeboren immuunsysteem (circulerende en in weefsels)

    • Neutrofiele (en basofiele en eosinofiele) granulocyten

    • Mestcellen in weefsels

    • Monocyten/macrofagen

    • Dendritische cellen

    • Innate lymfatische cellen (ILCs)

    • Natural killer cellen

  • Oplosbare componenten

    • Anti-microbiële peptiden

    • Pentraxinen

    • Collectinen en ficolinen

    • Complementsysteem

    • Cytokinen


Barrières: brede diversiteit aan aangeboren beschermingsmechanismen, veelal aan lichaamsopp

  • Fysische barrières: huid, mucosa met epitheliale cellen (grootste lichaamsopp), respiratoir, GI

  • Chemisch/biochemische componenten: speeksel met versch anti-microbiële eiwitten, lysozyme in tranen/zweet, HCl in maag, melkzuur, zuur in vagina, urinaire tractus

  • Versch celtypes en hun producten in epidermis en dermis zorgen voor fysische barrière en actieve verdediging tegen infecties (fig hfdstk1)

  • Belang partikelgrootte bij penetratie luchtwegen geldt bij versch mammalia

  • Aantal mechanismen aangeboren verdediging in respiratoire tractus ter illustratie

  • Enkel kleinste partikels penetreren diep en raken tot bij alveolen


Cellen aangeboren immuunsysteem (circulerende cellen en cellen in weefsels)

Overzicht

  • Circulerende granulocyten (neutrofielen, basofielen, eosinofielen)

  • Mestcellen in weefsels (zie ook verder in cursus)

  • Monocyten/macrofagen

  • Dendritische cellen

  • Innate lymfatische cellen (ILCs)

    • Natural killer cellen


Granulocyten (polymorfonucleaire cellen)

  • Neutrofielen als belangrijke granulocyten, naast basofielen en eosinofielen

  • Fagocytose: opnemen en vernietigen microben

  • Principe opsonisatie = bekleden van micro-org met antilichamen

    • Wanneer bekleed met antilichamen ->beter herkent door bep receptoren op fagocyt (samenwerking aangeboren en adaptief)

    • Complement eiwitten ->receptoren voor betere opname


Neutrofielen en monocyten/macrofagen

  • Beide celtypes migreren naar plaats infectie

  • Ingestie en intracellulair doden microbe: beide zijn fagocyten

  • Neutrofielen

    • Behoren tot granulocyten

    • Bij mens meest abundante leukocyten in bloed (4000-10000/mm3)

    • Bacteriële of fungale infectie →neutrofilie met evt linksverschuiving

    • Veelal overleeft granulocyt fagocytose niet (cfr geelgroen pus)

  • Monocyten

    • Behoren tot Perifeer Bloed Mononucleaire Cellen (PBMC)

    • Bij mens in bloed slechts 5-10 % leukocyten (500-1000/mm3)

    • Na extravasatie differentiatie tot geactiveerde macrofagen


Neutrofiele respiratoire burst: productie van ROS


Functies Neutrofiel Extracellulaire Traps (NETs)

  • Extracellulaire fibrillaire netwerken op plaats van infectie

  • Bevatten hoge concentratie aan antimicrobiële stoffen

  • Voorkomen spreiding microben door trapping in fibrillen

  • Geproduceerd door neutrofielen


Basofielen maken klein % uit van leukocyten en lijken functioneel erg op mestcellen in weefsels

  • Rol in antimicrobiële en anti-parasitaire immuniteit

  • Bezitten vele PRRs en Fc receptoren (zie later)

  • Produceren vele inflammatoire mediatoren


Eosinofielen kleuren rood aan met eosine; werken samen met mestcellen

  • Eosinofielen bezitten vele PRRs, =gespecialiseerde anti-helminthen cellen

  • Eosinofielen gespecialiseerd in extracellulair vernietigen parasieten

  • Degranulatie belangrijk werkingsmechanisme

  • Verhoogde aantallen in bloed bij worm-infecties of allergie

  • Aangetrokken door mediatoren geproduceerd door mestcellen

  • Komen veel voor in darm


Mestcellen

  • Signalen die leiden tot mestceldegranulatie

  • Mestcel veel receptoren ->getriggert na binding antigen en antilichaam complexen

  • Heel veel versch factoren kan getriggert worden→ zorgen voor inflammatoire producten


Monocyten macrofagen (mononucleaire cellen)

  • Vele weefsel-residente macrofagen ontwikkelen tijdens foetale leven

  • Nog veel onderzoek naar precieze origine van weefselmacrofagen

  • Mononucleair fagocytsysteem kent species verschillen


Activatie en functies macrofagen

  • Zorgen voor inflammatie en ontsteking

  • ROS aanmaak iets minder dan bij neutrofielen

  • Kleine moleculen bijdrage dode micro-org

  • Rechterkant: productie collageen ->angiogene factoren -> zorgen voor weefselherstel, maar als niet functioneel: weefselfibrose

  • Versch factoren celdood

  • Macrofagen kunnen veranderen van m1 naar m2 (subtypering)


Mechanisme fagocytose en intracellulair doden micro-organismen

  • Wat wordt opgenomen ? Pathogenen, dode cellen, stukjes weefsel, …

  • Bevordende receptoren

  • Opgenomen in vesikel (fagosoom) ->fagocytmembraan rond micro-org afgesnoerd en versmelten met lysosoom ->micro org afbreken ->activatie fagocyt en enkele enzymen voor NO en ROS productie

  • Niet altijd efficient gebeuren


Granuloma vorming:

  • Ophoping van immuuncellen en fibrotisch weefsel

  • Gevormd rond lintworm in hart van dier

  • Macrofagen die proberen infectie opruimen

  • Collageen aanmaken, cytokines, ….. ->inkapseling van schadeprikkel = granuloma


Dendritische cellen

  • Vormen schakel tussen aangeboren en adaptieve immuunsysteem

  • Er bestaan versch types dendritische cellen (zie hoofdstuk 3)

  • Dendritische cellen kunnen micro org opnemen, maar slecht in staat ze te doden

  • Hoofdtaak: vnl antigentransport en presentatie

  • Dendritische celprecursor ->conventionele en plasma cytoid

  • In huid: langerhans cellen ->vanuit macrofaagprecursor ontstaat

  • Plasmacytoide dc: snelle, grootschalige productie van type 1 interferonen

  • Conventionele dc: gespecialiseerde apc, efficiente t cel activatie


Innate lymfocyten cell (ILCs)

  • Lymfocyt-achtige cellen afkomstig van Common Lymphoid progenitor

  • Produceren cytokinen

  • Voeren functies uit gelijkaardig aan die van T lymfocyten

  • Brengen geen TCR of BCR tot expressie

  • Dragen bij tot vroege verdediging tegen infecties

  • NK cellen zijn eerst beschreven ILCs

  • Geen t cel of b cel receptor

  • Versch subpopulaties: op versch manieren geactiveerd

  • Enorm bepalend voor type lymfocyt

  • Innate (aangeboren) lymfocyten: geen t cel of b cel receptor


Natural Killer (NK) cellen gericht tegen veranderde lichaamscellen

  • Gestimuleerd door IL-12

  • 1-5% leukocyten in bloed bij de mens

  • Cytotoxische eigenschappen

  • Functies inhiberende receptoren op NK cellen

  • Functies

    • Eliminatie geïnfecteerde of beschadigde cellen (vb door stress)

    • Bijdrage tot inflammatoire respons via IFN secretie

  • Rol in verwijderen beschadigde cellen

  • Cel abnormaal geworden is (tumoraal) of cel die beschadigt is

  • Secretie cytokine (interferon gamma) ->stimuleren macrofagen en monocyten

    • Stimuleren opgenomen microben doden

    • Interferon gamma aanmaken: geactiveerd door il 12, afkomstig van macrofaag die iets heeft opgenomen

    • Wisselwerking macrofaag en nk cellen


Balans tussen activatie van inhiberende en stimulerende receptoren bepaalt of NK cel tot doden van doelwitcel overgaat

  • Inhiberende receptoren: ligand binding ->geen activatie

  • Activerende receptoren: ligand binden ->activatie

  • Virale infectie expressie mhc onderdrukt (later op terug komen)

  • Veel andere functies hebben

    • Destructie tumoren

    • ADCC: antibody dependent cellular cytotoxic (ander hfdstk)


Oplosbare componenten aangeboren immuunsysteem

  • Anti-microbiële peptiden

    • Defensinen: kleine kationische peptiden

      • Direct antimicrobiële en immuunregulerende eigenschap

      • Geproduceerd door granulocyten en speciale epitheelcellen

  • Pentraxinen: pentamere plasma-eiwitten

    • C-reactief proteïne (CRP) (conc tot stijgt 1000x na infectie)

      • Synthese in lever; stimulatie door IL-1 en IL-6

      • Herkent fosforylcholine ->verbeterde opname microben door fagocyten-> betere eliminatie

      • Zie ook acute fase respons

  • Collectinen: eiwitten met collageen-achtig en lectine-domein

    • Mannose-bindend lectine (MBL)

    • Surfactanten A en D (SP-A en SP-D) aanwezig in alveolen longen

  • Ficolinen: eiwitten met collageen-achtig en fibrinogeen-domein

  • Complementsysteem

  • Cytokinen


Waaier oplosbare componenten aangeboren immuunsysteem draagt bij aan voorkomen en verdediging tegen infecties

  • Vele eiwitten met antimicrobiële functie afgegeven aan huid, slijmvliezen en in secreten (speeksel, tranen, slijm, zweet, moedermelk)

  • Sommigen doden microben, vertragen hun groei of ondersteunen immuunrespons

  • Cytokinen (oa interferonen) en complement hebben ook indirecte antimicrobiële effecten


Complement systeem kan op versch manieren geactiveerd en leidt tot lysis en versnelde fagocytose micro-organismen (zie ook HFDST 8)

  • Groot geheel eiwitten die elkaar activeren als cascade

    • Meeste hebben precursor vorm ->worden geactiveerd

  • C1 ….c9: eiwitten van compliment systeem

  • Er zijn versch manieren om dit te activeren

    • Alternatieve pathway: aanwezigheid microben voldoende om kleine activatie trigger te geven aan sys

      • C3 eiwit: heel belangrijk eiwit ->geactiveerd: verdere cascade activeren

      • Proteolytische splitsing ->omzetting tot groot fragment c3b en klein fragment c3a

    • Lectine pathway: getriggert doordat mannose bindend lectine mannose residu ontdekt op een bact→ activatie c4 en c2 ->splitsen c3 in c3b en c3a

    • Adaptieve immuunsysteem: klassieke pathway

      • Antilichaam

      • Verder zien bij andere hoofdstukken

  • Geactiveerd c3b en c3a

    • Klein fragment c3a: inflammatie veroorzaken ->andere cellen aantrekken, inflammatoire cellen naar plaats infectie gaan

    • Groot fragment c3b: hechten aan micro org ->bekleden

      • Complex gevormd (zie hoofdstuk 8) ->scheiding van c5 in c5b en c5a

      • C5a: diffunderen en inflammatie veroorzaken

      • C5b: complexeren aan opp (zie later hoofdstuk)

      • Uiteindelijk porievorming ->lyse van microbe

  • Functies: verbeteren fagocytose, inflammatie veroorzaken, uiteindelijk lyse microben


Cytokinen

  • Autocrien: inwerken op zelfde cel waar ze worden aangemaakt

  • Paracrien: inwerken in de buurt

  • Pleiotrope moleculen: versch cellen beinvloeden en versch functies uitvoeren

  • Rudendant: overlappende functies hebben

  • Niet allemaal, maar enkele zijn toxisch in hoge dosis


Belangrijke pro-inflammatoire cytokinen: TNFa, IL-1, IL-6 en vele chemokinen

  • Dendritische cellen en macrofagen bron van il12

  • Nk cellen ifn gamma aanmaken dat invloed heeft op dendritische cel

  • Moment geinfecteerd en geactiveerd worden van macrofagen ->tnf, il1, chemokines invloed op bloedvatwand:  door activiteit endotheel ->neutrofielen uittreden bloedbaan ->acute inflammatie (ontstekingsproces)


Cytokinen aangeboren afweer (kennen)

  • Macrofagen belangrijke bronnen voor aanmaak cytokines

  • TNF: celdood veroorzaken (apoptose)

  • Hoge concentratie TNF kunnen tumoren laten necroseren

  • Interleukine 1: in hoge concentratie minder toxisch (minder nadelen)

    • T cellen activeren, th17 differentiatie

  • Type 1 inteferonen: alfa en beta vorm ->heel veel cellen   

    • Antivirale cellen: meer weerstand tegen virus

  • Interleukine 6→ B cellen activeren

  • Interleukine 15: niet veel in detail op in, voor NK cellen belangrijke groeifactor


Tumor Necrosis factor alfa

Interleukine 1

Interleukine 6

  • Heel typerend: ook b cellen beinvloeden en activeren

  • Zeer sterke activator hepatocyten en acute fase respons

  • Beinvloed brein hypothalamus ->koorts veroorzaken


Belangrijke antivirale cytokinen: Type 1 interferonen

  • Links

    • Type 1 interferonen: interfereren met virale infecties

      • Cytokine die als eerste ontdekt zijn

      • In grote hoeveelheden aanwezig

    • Virale infectie aanleiding geven tot aanmaak interferon type1

    • Toll like receptoren virale PAMs herkennen, aanleiding tot interferonen

    • Activatie toll like receptor ->transcriptie ->IRF aanmaken ->interferon alfa en beta transcriptie initiëren

  • Rechts

    • Type 1 interferonen die inwerken in interferon receptor op niet geinfecteerde cel ->antivirale status krijgen

    • Rode kadertjes belangrijk


Functies aangeboren immuunrespons

  • 1. Bij infectie met extracellulaire bact en fungi  

    • Acute inflammatoire respons opwekken: vroege lokale reactie met aantrekken neutrofielen en monocyten naar infectieplaats

    • Complement activeren (zie eerdere slides) ! Soms weefselschade !

  • 2. Verdediging tegen virussen via Type I IFN en NK cellen (zie eerdere slides)

  • 3. Stimulatie van de adaptieve immuunrespons (zie volgende slides)


Acute inflammatoire respons

  • = Lokale respons

  • Getriggerd door schade (bv snede) ->binnendringen micro org ->prikkels cellen activeren (aangeboren immuunsys) ->oplosbare mediatoren aanmaken ->zorgen thv endotheel voor vasculaire permeabiliteit → vloeistof gaat uittreden met enkele eiwitten ->bron van inflammatie, 1ste klinische tekenen inflammatie ->activatie pathway ->anti microbiele eiwitten aanmaken ->cellen uit bloedbaan treden (neutrofielen ook mediatoren uitstoten ->verdere inflammatie) ->fagocytose /doden micro org


Migratie leukocyten naar plaats van infectie

Macrofaag die microben opneemt →aanmaak cytokines en chemokines →uitscheiden → zorgen voor receptoren proteoglycanen op de bloedvatwand die chemokines gaan concentreren →neutrofiel aangetrokken en gaat over bloedvatwand rollen →selectine ligand en chemokine receptor gaan binden aan selectine en chemokines op bloedvatwand →vertragen →loskomen →rollen →verder vasthechten →integrines krijgt een hoge affiniteit door de extra triggers van selectine binding en chemokine binding →integrine ligand sterk bind aan integrine op bloedvatwand →neutrofiel gaat uittreden uit de bloedbaan →chemokines van de macrofaag zorgen voor fibrine en fibronectine aanmaak in het weefsel →extracellulaire matrix (neutrofiel gaat hier verder matrix aanmaken, NETs)


  • Bovenaan bloedstroom en onderaan weefsel geinfecteerd

  • Macrofaag gestimuleerd door opname micro org chemokine aanmaken ->receptoren op endotheel, proteoglycanen (concentreren van chemokinen)

  • Selectine ->liganden op WBC die migreren ->neutrofiel in bloedstroom vertraagd worden want hechten aan selectine ->terug loskomen en beetje rollen en terug vasthechten (vertragen) ->geactiveerde endotheel

  • Thv endotheel integrine liganden ->integreren met integrine op leukocyt

    • Wanneer geen andere triggers thv selectine liganden ->integrines conformatie die zorgen voor lage affiniteit (niet hard binden)

    • Maar wanneer rollen neutrofiel triggers aanwezig dat integrine naar hoge affiniteit kan gaat die meer hechten en sterker hechten

    • Neutrofiel uiteindelijk uit bloedbaan treden

  • Chemokines thv proteoglycanen integreren met receptoren op leukocyt

  • Naar buiten treden: chemokines verder activeren door fibrine en fibronectine aanmaken ->matrix veranderen door afzetting van meer extracellulaire matrix eiwitten


Aangeboren afweer stimuleert adaptieve immuunrespons

  • Stimuleren adaptieve immuunrespons: b en t cellen

  • Rechts:

    • Micro org opp complement activatie ->kunnen binden aan complement receptor ->b cellen hebben complement receptor (bekleed)-> wanneer antigen is dat door b cel herkent word ->triggeren: proliferatie en activatie en uitscheiden antilichamen

    • Altijd antigen herkenning nodig voor b cel activatie (stimulatie)

    • Aangeboren immuniteit ook adaptieve immuniteit activeren: dendritische cellen nodig (hfdstk3 en 5)

      • Cytokines en aan opp costimulerende eiwitten tot expressie

      • Wanneer naive t cellen activeren is niet enkel activatie t cel nodig maar ook andere stimuli nodig

      • Aangeboren zorgen voor expressie dendritische cellen

      • Antigen herkenning nodig

  • Links

    • 2de signaal nodig: costimulator, ….

    • Lymfocyt in staat prolifereren en differentieren


Micro-organismen ontsnappen aan aangeboren afweer


Ontsteking

  • = Inflammatie = reactie van gevasculariseerd weefsel op beschadigende prikkel waarbij mediatoren van verdediging circulerende cellen en eiwitten naar plaats van infectie of schade gebracht

  • In principe goedaardige gastheerreactie, maar kan zelf ook weefselschade veroorzaken

  • Ontstekingsreactie kan acuut of chronisch van aard zijn

  • Pus= etterig ontstekingsexsudaat rijk aan dode neutrofielen en resten van necrotische weefselcellen (debris)


Initiatie en verloop - overzicht

  • Aangeboren immuunsys gestuurd door PAMPs en DAMPs

  • Zorgen voor signaal ->versch responsen:

    • Cytokine release ->activatie adaptieve response en vasoactief (bloedflow veranderen, verhoogde permeabiliteit)

    • Destructie indringer en soms ook weefselschade


Verloop acute ontsteking

  • Respons op versch stimuli kan sterk verschillen

  • Ontstekingsmediatoren ter plekke bepalen klinische aspecten

  • Fase 1: Hyperemie, versterkte doorbloeding weefsel

  • Fase 2: Exsudatie, buiten bloedbaan treden van vocht met plasma-eiwitten

  • Fase 3: Infiltratie: migratie leukocyten uit circulatie (= diapedese)

  • Fase 4: Herstel weefsel: soms complete resolutie, soms fibrosering, soms ontstaan chronische ontsteking


Chemische mediatoren

  • Vaak aanwezig als precursoren in plasma

  • Sommige opgeslagen in granula van cel en gesecreteerd na stimulatie, vb: histamine uit mestcellen en serotonine uit mestcellen en bloedplaatjes

  • Andere de novo aangemaakt, vb: prostaglandinen en cytokinen

  • Vele ontstekingsmediatoren geproduceerd in lever en in circulatie uitgescheiden

  • Er bestaan ook gasvormige ontstekingsmediatoren zoals NO dat intracellulair reageert met superoxideanionen (ONOO-)


Chemische mediatoren: leukotriënen en prostaglandines


Chemische mediatoren: versch interactieve pathways

  • 4 plasma-enzymsystemen zijn verantwoordelijk voor gecoördineerde productie van veel versch ontstekingsmediatoren

  • Versch cascades elkaar beinvloeden

  • Complement cascade beinvloed door fibrolytische cascade, kinine cascade en coagulatie cascade

  • Door splitsing vaak geactiveerd en met elkaar interageren


Acute fase respons: systemische effecten van ontsteking

  • Neutrofilie zien na infectie (beschermende effect)

  • Tumor necrotisch factor: schade veroorzaken aan organen

    • Lagere output, trombusvorming, stolling, verhoogde permeabiliteit


Acute fase-eiwitten = er treden veranderingen op in concentratie aantal plasma-eiwitten

  • C-reactief proteïne (CRP) bij mens, varken en hond

    • Concentratie stijgt 100-1000x

    • Bindt fosforylcholine op bact, schimmels en parasieten en bevordert fagocytose

    • Bepaling in bloed is snelle, gevoelige en betrouwbare methode om systemische ontsteking opsporen

  • Serum Amyloid A (SAA) bij mens en vele species

    • vb C3 en mannosebindend lectine

  • Fibrinogeen

    • Concentratie stijgt 1,5-5x →leidend tot aggregatie en verhoogde sedimentatie RBC

  • Ook andere ...


Sepsis =klinisch syndroom dat gekenmerkt wordt door levensbedreigende orgaanschade die veroorzaakt wordt door schadelijke respons van gastheer op binnendringende micro-organismen of hun toxinen

  • = levensbedreigend orgaanfalen veroorzaakt door ontregelde respons van gastheer op infectie

  • Nagenoeg elke infectie kan resulteren in sepsis

  • Incidentie sepsis stijgt, onder meer door vergrijzende bevolking, toenemend gebruik immuunsuppressiva en AB resistentie




Hfdstk 3: Opname antigenen en presentatie aan lymfocyten

Antigeenherkenning door T-lymfocyten

  • MHC-moleculen = Ag presenteerblaadjes aanwezig in alle vertebraten

  • MHC= majeur histocompatibiliteitscomplex

  • Niet zonder antigeenpresenterende cel kunnen

    • Dendritische cel iets opgenomen en verwerken ->antigen presenteren aan oppervlak (gebonden aan molecule MHC)


Opname microbiële antigenen

  • T-cel respons in lymfeknopen binnen 12-18u

  • Opgenomen door langerhanscellen of dendritische cellen

  • Micro org opgenomen in dendritische cel en via lymfatische weefsels naar lymfeknoop gaan ->via tocht doorheen vaten gaat die matureren en veranderen van karakteristieken

  • Lymfeknopen verzamelen antigenen die in weefsels zitten

  • Via bloedbaan in milt ->opgenomen door antigeenpresenterende cellen ->presenteren aan t cellen

  • Wanneer t cel gepresenteerde antigen ziet ->aantal uur verblijven om goede activatie te hebben


Dendritische cellen: vele subpopulaties

  • Vaak in weefsels voorkomen van klassieke en plasmacytoide vinden we ook terug in bloed

  • Patroonherkenning

  • Versch TLRs->versch rollen opnemen

  • Klassieke: typische tnf, il6 en il12 (kennen!)

  • Plasmacytoid: type 1 interferon (zijn antiviraal)→ induceren t cell antwoorden (antivirale respons)


Opname en presentatie eiwitantigenen door professionele APCs

  • Dendritische cellen

    • Antigenen presenteren ->in MHC molecule

    • In staat om costimulatoren tot expressie brengen -> nodig om naive cel over activatiedrempel te houden (gezien als signaal 2)

      • Naive cel nodig om effector cel te worden

  • Macrofaag

    • Verwerken en presenteren aan t cell

    • T cel die al eens eerder is geactiveerd is geweest ->sneller over activatiedrempel→ heeft niet evenveel costimulator nodig als naive

    • Interactie t cel: meer efficient doden micro org

  • B cel

    • Een van de professionele presenterende cel

    • Heeft een receptor die een antigen kan binden (versch lineaire stukjes die herkent worden)

    • Epitopen: herkent worden

    • Antigen afgebroken in b cell ->stukje van dat eiwit gepresenteerd worden aan t cell

    • Interactie b cel – t cel ->belangrijk voor b cel activatie

    • Gaat effector t cel activeren


  • Typische dendritische cel die antigeen opneemt ->vervoeren naar lymfeknopen -> proces gaat dendritische cel activeren, van antigeenopnemende cel naar antigeenpresenterende cel

  • Fc receptoren: binden constant deeltje van antilichaam

  • T cellen activeren, bv B7: afwezig of heel laag in rust en aankomen in lymfeknoop heel veel

  • MHC molecule: verhoogde expressie, half leven heel fel vergroot

  • Dendritische cel evolueert, uit zich in gewijzigd expressiepatroon namelijk MHC en costimulatoren


Structuur en functie van MHC-moleculen

MHC genen en moleculen

  • Membraaneiwitten gecodeerd door genen in MHC

    • 2cellen met zelfde MHC->weefsel van elkaar aanvaarden

    • Weefselcompabiliteit (transplantatie geneeskunde)

  • Naam van membraaneiwitten verschilt tussen specie mens: Human LeukocyteAntigens (HLA), hond: DLA, …

  • MHC moleculen controleren Ag presentatie aan T-cellen

    • Belangrijke rol in T cel ontwikkeling in thymus (Hfdstk 4)

    • Belangrijke rol bij resistentie tegen infecties: bep immuunrespons

    • Selectiedruk op MHC genen: survival of the fittest: snelle evolutie

      • MHC die goed beschermen voorkeur tot expressie

  • MHC haplotype: volledig set MHC allelen gevonden in individu


Genetische organisatie: elk zoogdier heeft klasse I, II en III regios

  • 2 sets sterk polymorfe genen MHC I en MHC II

    • Klasse I MHC locus (HLA-A, HLA-B, HLA-C)

    • Klasse II MHC locus (HLA-DP, HLA-DQ en HLA-DR)

  • Set van genen vnl betrokken in aangeboren inmmuniteit: Klasse III locus


MHC polymorfisme bij mens: elk individu heeft uniek haplotype


Structuur MHC moleculen

  • Boven: 1 lange keten met gesloten groeve

    • Immunoglobulinedomein: bestaat uit 100az die vorm krijgen door disulfidebrug, in veel molecule voorkomen oa ook in antistoffen

    • Dicht bij eindterminus: groeve ->peptidebindende groeve aflijnen

      • Peptide binden tussen 8-11az lang

    • Gestabiliseerd

    • Residuen contact maken met t cell

    • Alfa 3 binden met cd8 moleculen ->cellen die mhc 1 tot expressie brengen

  • Beneden: 2 lange ketens met open groeve

    • Moleculen gelijkenissen met klasse 1 maar andere opbouw

    • B2 keten, immunoglobuline domein, terminus, 2 polymorfe residuen

    • Peptidebindingsgroeve meer open ->tussen 10-30az binden

    • B2 binden met cd4 moleculen ->klasse 2 t helper cellen interageren


Eigenschappen MHC en hun betekenis

  • Betreft polymorfe genen: veel allelen aanwezig in populatie ->binnen populatie enkele indiv die bep peptiden kunnen binden→ meer overlevingskans

  • Codominante expressie: zowel allel vader als moeder tot expressie→ meer MHC moleculen in expressie komen en dus meer presenteren

  • Waar vinden? Vinden we op alle cellen die kern hebben -> antigeenpresenteren aan cytotoxische t cel ->elke cel geinfecteerd kan doden bv: epitheelcellen, mesenchymaalcellen, ..

  • Klasse 2 op dendritische cellen, macrofagen en b cellen terug vinden

    • Cd4 helper cellen activeren


  • Heterozygote dieren met 2 MHC allelen op elke locus, brengen 6 versch MHCs tot expressie

  • Zij genereren meer diverse en effectieve immuunrespons dan homozygote dieren

  • = vb van heterozygoot voordeel

  • MHC I en MHC II geen gelijk expressiepatroon


Binding peptiden aan MHC-moleculen

  • MHC pockets binden AZ zijketens

  • MHC moleculen maken geen onderscheid tussen eigen of vreemde peptiden

  • MHC allel bepaalt welke peptiden binden

  • MHC molecule kan +/- 2500 versch peptiden binden


Binding peptiden aan MHC-moleculen


Verwerking (processing) eiwitantigenen

  • Voor presentatie via MHC-klasse II-moleculen

  • Voor presentatie via MHC-klasse I-moleculen

  • Rol MHC-gemedieerde Ag-presentatie in herkenning microben door CD4 en CD8+ T-cellen

  • Bovenste 

    • Cytosolisch eiwit (afgebroken in proteasoom) ->complex ->peptiden uitkomen die via tap transporters terecht in endoplasmatisch reticulum ->klasse 1 mhc ->binden hieraan en eiwit gestabiliseerd ->terecht in golgi apparaat en aan oppervlakte komen -> invariant stuk binden aan cd 8 molecule (typerend cytotoxische t cellen) 

  • Onderaan 

    • Eiwit opgenomen door endocytose (extracellulair) ->komt in endosomale lysosomale pathway en afgebroken ->klasse 2 mhc molecule in RER -> invariante keten krijgen: stabiliseert vormend molecuul->versmelten met endosomale pathway en invariante keten uiteindelijk verwijdert en vervangen door peptide die bind in peptidegroeve 

    • Binden met cd4 op t helper cellen 



Presentatie via MHC-klasse I-moleculen

  • Klasse 1 belangrijk voor virale infecties (vaak intracellulair aangemaakt) 

  • Mhc 1 moleculen beladen met moleculen in ER en hierna naar golgi ->in vesikel 

  • Eiwitten in cytosol afkomstig van opgenomen micro org en waar fagosoom verlaten →kunnen in klasse 1 pathway komen 


Presentatie via MHC-klasse II-moleculen

  • Complex naar golgi ->bij versmelting vesikels eerst stuk afgeknipt (clip peptide) ->met helper molecule peptide in bindingsgroeve terecht komen ->tot expressie


Kruispresentatie

  • Professionele APC óók betrokken bij activatie van naïeve CD8+ T cellen

  • Belangrijk bij virale infecties

  • Viraal geinfecteerde cel (links) 

    • Virale antigenen in cel ->gepresenteerd in klasse 1 mhc ->cel kan schade ondervinden en fragmenten van cel en antigenen opgenomen door fagocyterende cel (dendritisch) ->zowel aan opp mhc2 als 1: geactiveerd door opname ->costimulatoren tot expressie  

    • Resultaat: virale antigenen van opgenomen fragmenten terecht in cytosol ->via klasse 1 kunnen gepresenteerd worden in mhc 1 van dendritische cel ->activatie van cd8 cytotoxische cel  

    • Wat is nut van cel in verdediging? Transport lymfeknoop, verzamelen virale antigenen, OOK costimulator tot expressie ->onmiddellijk 2de signaal voor t cel 

      • Als naive cel is: helemaal rijp maar nog niet geactiveerd dus costimulator nodig 

      • Initiatie immuunantwoord cross presentation: costimulator belangrijk voor activatie t cel (cd8) 

      • Klassieke lichaamscellen hebben geen mogelijkheid voor de costimulator 


Kruispresentatie (cross-presentation) is een uitzondering op de normale MHC-regels.

Normaal:

  • MHC I → presenteert materiaal van binnen de cel → aan CD8⁺ T-cellen

  • MHC II → presenteert materiaal van buiten de cel → aan CD4⁺ T-cellen

Bij kruispresentatie nemen bepaalde cellen (vooral dendritische cellen) materiaal van buiten de cel op, maar presenteren het toch via MHC I.

Waarom is dit belangrijk?

Stel dat een virus een cel infecteert, maar de dendritische cel zelf niet. De dendritische cel kan:

  1. virusdeeltjes of resten van geïnfecteerde cellen opnemen

  2. die presenteren via MHC I

  3. CD8⁺ T-cellen activeren

Zo kan het lichaam toch een sterke cytotoxische afweer opstarten.

Kort geheugensteuntje:

Normaal: buiten → MHC II → CD4
Kruispresentatie: buiten → tóch MHC I → CD8


Rol van MHC-gemedieerde Ag-presentatie in herkenning microben door CD8+ T-cellen en CD4+ cellen

  • Cytotoxische cel die goed geprimed is, kan elke lichaamscel die geinfecteerd is doden 

  • Intracellulaire reservoirs waar virus schuil houd ook kunnen vernietigen 


Rol van MHC-gemedieerde Ag-presentatie in herkenning microben door CD8+ cellen en CD4+ T-cellen

  • Klasse 2 pathway 

    • Extracellulaire microbe door macrofaag opgenomen ->presentatie in klasse 2 pathway ->als we dan tonen aan t helper cel (liefst een die al geactiveerd is) cytokine aanmaken en macrofaag hiermee van profiteren (goed microbe kunnen doden) 

    • T cell nodig als bron cytokines ->zorgen verdere activatie macrofaag 

    • (zie hoofdstuk 5 en 6) 

  • B cel 

    • Lineair stukje van extracellulair microbe gaat tonen  ->cytokines ook b cellen aanzetten om antilichamen tot expressie brengen en secreteren 

    • B cel activatie 

    • (zie hoofdstuk 7 en 8) 

  • Resultaat: activatie en presentatie aan t cellen ->macrofaag activatie 


Immunodominantie

  • B cel van gevouwen eiwit herkennen, lineaire stukken herkent en gepresenteerd 

  • In eiwit veel lineaire epitopen 

  • Binnen bep peptide paar epitopen die immunodominant zijn: t cel antwoord opwekken (cd4 t cel activeren) 

    • Dominant binden en zorgen voor immuunantwoord 

    • Waarom belangrijk? Vaccin ontwikkelen -> kijken naar wat de immuno dominanten epitopen zijn en het meest worden gepresenteerd 


Immunodominantie betekent dat het immuunsysteem niet op alle mogelijke antigenen of epitopen even sterk reageert, maar vooral een sterke reactie richt op een klein aantal “dominante” epitopen.

Een epitoop = een klein stukje van een antigeen dat via MHC wordt gepresenteerd en door T-cellen wordt herkend.

Voorbeeld:
Een virus bevat tientallen of honderden mogelijke eiwitfragmenten. Toch reageren T-cellen vaak vooral op slechts enkele fragmenten → die noemen we immunodominante epitopen.

Waarom gebeurt dit?

  • Sommige epitopen binden beter aan MHC

  • Sommige worden efficiënter verwerkt en gepresenteerd

  • Sommige T-cellen herkennen bepaalde epitopen sterker

  • Er kan competitie zijn tussen verschillende epitopen

Kort schema:

Veel mogelijke epitopen → selectie → enkele dominante epitopen → sterkste immuunrespons

Waarom belangrijk?

  • Vaccins: men kiest vaak immunodominante epitopen om een sterke afweer op te wekken.

  • Immunodominantie is op korte termijn vaak voordelig (sterke reactie), maar op lange termijn kan een té smalle focus een zwakke plek worden.

    Dat idee zie je veel terug in vaccinontwerp: onderzoekers proberen soms een bredere respons tegen meerdere epitopen op te wekken, zodat één mutatie niet alles onderuit haalt.


Antigenen herkend door B cellen en andere lymfocyten

  • B cellen kunnen variëteit aan antigenen herkennen, waaronder eiwitten, polysacchariden, lipiden, kleine chemicaliën

  • Ag processing is niet nodig

  • APCs nodig voor initiatie humorale respons ???

  • Folliculaire DCs: concentreren antigen in nabijheid van b cellen; spelen rol bij affiniteitsmaturatie (Hfdstk 7)


Belang MHC typering in kliniek

  • Transfusie reacties

  • Transplantatiegeneeskunde

  • Vaderschapsbepaling

  • Ziekte associaties




Hfdstk 4: Antigeenherkenning in adaptieve immuunsysteem

Antigeenreceptoren op lymfocyten

  • b cel 

    • Antigeen in oplossing 

    • B cell receptor voorkomen in gesecreteerde vorm ->zijn bifunctioneel: antigenbinding en effectorfuncties 

    • Effectorfuncties: gemedieerd door delen ???  →complementen activeren, binden met fc receptoren en nog functies bevorderen 

    • Elke kloon specificiteit, potentieel om veel versch klonen te hebben (10^11) →t cel receptor 

    • Peptide herkennen gepresenteerd aan opp  

    • Voornamelijk peptiden herkennen, getoont door mhc en dat t cell receptoren lineaire epitopen herkennen 

    • Elke t cel kloon specificiteit ->nog meer versch bindingsspecificiteit mogelijk (immuunrepertoir) 

    • Alle 2 niet zelf zorgen voor signaaltransductie ->enkele ketens op membraan die zorgen voor signaal  


B-cel receptoren/Antilichamen (BCR/Al/Ig) op B-cellen

  • Basisstructuur BCR en Antilichaam

    • 2 Zware Ketens (Heavy chains) verbonden met disulfide brug

    • 2 Lichte Ketens (Light chains) verbonden met disulfide brug

  • Hebben 2 Ag-binding sites

    • Zware ketens opgedeeld in enkele domeinen 

    • Lichte ketens opgedeeld in 2 domeinen 

    • Antigeenbindende site aan aminoterminus van antilichaam 

    • Klassiek antilichaam 2 bindende sites 

    • Onderscheid scharnierzone: zone tussen antigen bindende deel en fc deel (constante domein) 

    • Hinge regio: flexibiliteit 

  • Gecontroleerde proteolyse genereert interessante Al fragmenten

    • Fab: fragment Ag-binding

    • Fc: fragment crystalline / constant

    • In contact met papain: 3 fragmenten ontstaan   

    • Digestie: fragment bestaat uit 2 fab’s en disulfide bruggen, maar fc stuk helemaal kapot, disulfide bruggen verbreken ->zware keten en lichte keten apart 

  • Structuur antilichamen: ketens opgebouwd uit Ig domeinen

    • Al zijn Ag-bindende moleculen met Fc regio die effectorfuncties medieert

    • Structuur zware keten bepaalt klasse(=isotype)

    • Bij mens onderscheiden 5 klassen: IgA, IgD, IgE, IgG, IgM

    • Zware ketens van die Igs zijn respectievelijk a, b, d, y en µ ketens

    • Voor IgA en IgG zijn er nog versch subtypes: IgA1, 2 ; IgG1 - 4

    • 2 lichte ketens bekend: k en landa ketens

    • Bij zware keten meest aminoterminale deel: VH = variabel heavy chain →variabel: structuur van dit domein verschilt van antilichaam tot antilichaam (hier zit specificiteit) 

    • Constante domeinen van zware keten, versch klassen antilichamen hebben nog 4de constante 

    • Lichte keten ook variabel domein heeft (variabel light chain) 

    • 2 domeinen samen: antigeenbindende deel 

    • Verder in zware keten: hinge (scharnierzone) →hieronder domeinen van fc regio (verantwoordelijk binding complement en fc regio) 

    • Onderaan kristalstructuur igG: Fc deel meer gewrongen en deel glycolatie (versuikering), aminoterminaal vanboven antigenbindende deel 

    • Structurele klasse verschillen in zware keten ->invloed op welke klasse ze behoren 

  • Zware en lichte ketens zijn met elkaar verweven en vormen zo duidelijke regios binnen Al molecules: elke regio heeft zijn biologische functies

  • Binnen variabele domein 3 regios: waar nog meer variabiliteit is (hypervariabele regios)

    • Maken loops -> thv loops antigenbinding tot stand brengen (genummerd 1, 2, 3 = complementeitsbepalende regios = cdr ->contact met antigen)

    • Structuur cdr bepalen welk antigen gaat kunnen binden met affiniteit


CDR staat voor Complementarity-Determining Region. Dit zijn de hypervariabele stukjes van een antilichaam die rechtstreeks contact maken met het antigeen.

Waar zitten de CDR's?

Een antilichaam heeft een lichte en een zware keten. Aan de uiteinden bevinden zich de variabele domeinen.

In elk variabel domein zitten 3 hypervariabele regio's:

  • CDR1

  • CDR2

  • CDR3

Omdat er een variabel domein is op zowel de lichte als de zware keten, heeft één bindingsplaats in totaal:

3 CDR's van de lichte keten + 3 CDR's van de zware keten = 6 CDR's

Waarom worden ze "loops" genoemd?

De eiwitketen van een antilichaam vormt een relatief stabiel β-sheet-"skelet". Tussen die β-strengen steken kleine lusjes (loops) uit.

Deze uitstekende lusjes zijn de CDR's.


Epitoop versus paratoop

  • Epitoop: deel van antigen dat bind met antilichaam

  • Paratoop: antigen bindende site van het antilichaam (deel van antilichaam)


Verschillende soorten epitopen kunnen herkend worden

  • Links

    • Eiwit gevouwen en 3d structuur gevormd door 3 kleine loops

    • Denatureren: helemaal apart gaan liggen-> kan niet meer binden (epitoop verloren gaan)

  • Midden

    • Lineair stuk herkent door antilichaam

    • 1 lineair epitoop helemaal toegankelijk, het ander is helemaal verborgen

    • Denatureren ->beide toegankelijk en binden

  • Rechts

    • Epitopen gecreeerd door proteolyse ->nieuwe terminus

    • Door bep antilichamen herkent worden

    • Was er eerst niet, en nu ineens wel gevormd


Antilichamen of Immunoglobulinen: Functies en klinisch belang (zie hfdstk8)

  • Versch structurele klasse zware ketens, 5 belangrijke klassen bij de mens

  • Afh structuur ook nog 2 subklassen, hoeveel klassen circuleren in plasma, hoe lang leven na secretie

  • Igg meest voorkomt

    • Versch subtypes

    • Verder onderscheid omdat het heel lang leven (enkele weken)

    • Komt voor als monomeer, alle functies zien in hfdstk8

  • Iga: als dimeer in plasma ->verbonden met j keten

    • Vooral in mucosale immuniteit (verder in hfdstk 8)

  • Igd: minst belangrijk ->slechts kleine sporen in plasma, monomeer, pasgerijpte b cel: dienst als b cel antigen receptor

  • Ige: zeer lage concentratie voor bij gezonde indiv, kort halfleven en monomeer, vooral in verdediging parasitaire reactie

  • Igm: lage concentratie, kort halfleven maar komt voor als pentameer, aan opp b cel

    • Zo groot ->niet zomaar in weefsels binnendringer

    • Activator complementsysteem


Antilichamen ( =Immunoglobulinen) in serum eiwitelektroforese

  • Gamma globuline fractie

    • Verhoging bij polyclonale gammapathy: b cellen van versch klonen allemaal actiever zijn

    • Hypogammaglobilineamie: geen gamma globuline

    • Monoclonale gammapathy: scherpe hoge piek van gamma globuline = paraprotein

      • 1 welbepaalde b cel gaat prolifereren, bv kanker van b cellen

      • Zo veel prolifereren  ->duidelijk zien als indiv piek

      • Verontrustend, buiten controle


Neoplastische proliferatie van plasmacellen in beenmerg: Multiple myeloom

  • Synoniemen: ziekte van Kahler = plasmacel myeloma (WHO)

  • Monoklonale gammopathie

  • Productie van monoklonaal Ig M-component, paraproteïne


Waarom antilichamen opwekken in Camelidae?

  • Camelidae hebben naast klassieke antilichamen ook Heavy Chain Only Antibodies: hun variabele delen, VHHs, zijn gekend als sdAbs single-domain Abs

  • Wanneer aanmaken, makkelijker om 1 enkele keer tot expressie, ook stabiel ->enkel variabel deel aanmaken, gemakkelijker om 1 kleiner eiwit aanmaken dan een groot

  • 1 enkel eiwitdomein


Deze dieren zijn bijzonder omdat ze twee soorten antilichamen hebben:

  1. Klassieke antilichamen (zoals mensen hebben)

  2. Heavy Chain Only Antibodies (HCAbs) → antilichamen zonder lichte ketens

Normaal ziet een antilichaam er ongeveer zo uit:

  • 2 zware ketens

  • 2 lichte ketens

De antigeenherkenning gebeurt samen door variabele delen van beide ketens.

Bij Camelidae bestaat er ook een speciale versie:

  • alleen zware ketens

  • géén lichte ketens

Het deel dat nog steeds het antigeen herkent heet het VHH-domein.

Dat VHH wordt ook genoemd:

sdAb = single-domain antibody

Waarom is dit interessant?

Omdat je eigenlijk maar één klein eiwitdomein nodig hebt om binding te krijgen.

In plaats van een volledig groot antilichaam te maken:

⬜ groot eiwit (meerdere ketens en domeinen)

maak je:

⬜ één klein VHH-domein

Voordelen:

  • kleiner eiwit → makkelijker te produceren

  • stabieler

  • slechts één domein tot expressie brengen

  • goedkoper en eenvoudiger in bacteriën of gist te maken

  • kan soms op plaatsen binden waar gewone antilichamen niet bij kunnen


Aanmaak antilichamen

Aanmaak van monoklonale antilichamen (zie ook verder in cursus)

  • Heterogeen mengsel antilichamen

  • Antilichaampreparaten maken die afkomstig zijn van zelfde b cel (monoclonaal)

  • Dier immuniseren ->versch b cellen activeren

  • B cellen fusioneren met onsterfelijke myoloma lijn ->gemodificeerd dat die op bep selectie niet kan groeien ->enkel die cellen verder groeien die afkomstig was van b cel en myoloma cel = hybridoma cel

  • Door telkens verdunnen indiv clonen isoleren ->enkel hybridoma cellen bijhouden: secreteert bep antilichamen (allemaal identiek)

  • Veel beter kunnen bewaren en karakteriseren

  • In therapie gebruikt, vooral humaan


T-cel receptoren op de T cel

  • B keten met constant domein en variabel domein

  • 1 enkele antigenbindingsplaats

  • T cel receptor altijd membraangebonden


Eigenschappen van Ag herkenning via Ig en TCR

  • Affiniteit van antilichaam-antigen sterker dan tcel-antigen

  • Antilichaam snel binden met antigen maar dat tcel reactie vaak trager zijn


Ontwikkeling B en T lymfocyten (Ontstaan immuunrepertoire)

  • Pre-b/t cel brengt 1 keten tot expressie

  • Hoe gebeurt is veel onduidelijkheid (zie seminarie)

  • Proliferatie ondergaan: niet lukken = celdood ondergaan

  • Verdere stap differentiatie komt de cel tot expressie (immature b of t cel)

  • Stappen tot hiertoe gebeuren zonder antigenen aan bod komen

  • Welke cellen bruikbaar? Wanneer zwakke herkenning mhc met peptide ->positief geselecteerd

    • In beenmerg of thymus sterk antigeen herkennen ondergaan ze negatieve selectie ->daar zitten eigen antigenen ->teken dat ze auto-immuun activatie kunnen ondergaan

    • Balans tussen pos en neg maakt welk venster we hebben van bruikbare cellen


  • Belangrijkste gebeurtenissen per stap

  • Stamcel pluripotent

  • Pro-lymfocyt antigen receptor gen herschikking

  • Beperkt aantal genen groot repertoir: omdat genen herschikt worden thv antigeenreceptor

  • Eens we genreceptor herschikking hebben moet je selectie krijgen ->selectie pre-antigen receptor tot expressie hebben en hierna selectie van volledige receptor ->rijpen

  • Naar sec lymfatische organen en recirculeren

  • B cellen rijpen in beenmerg en t cellen rijpen in thymus


Productie diverse antigeenreceptoren

  • Kiemlijnorganisatie van Ag-receptor genloci (niet volgorde, wel kennen welke er zitten)

    • Hoe gen er uit ziet van zware keten bij mens

    • Lichte keten bep niet klasse, maar wel 2 soorten: kappa en landa (constant domein verschilt)

    • N aantal v (variabele) domeinen: 100 versch gensegmenten

    • Aantal d (diversity) domeinen

    • Aantal j domeinen: hierachter constante domeinen

    • Tcr: variabele delen, diversity minder dan bij zware keten

    • Tcr alfa: afwezigheid diversity lichte keten

  • Recombinatie en expressie van Ig-genen: van kiemlijn naar zware Ig keten in B lymfocyten

    • Recombinatie

    • Zware keten locus:

      • Er gaat deel dna weggeknipt, willekeurig = somatische recombinatie

      • 2de recombinatie stap, V-DJ joining: vdj segment krijgen -> samenstelling anders tussen de 2

      • Prim rna transcript→ splicing en mrna krijgen

      • Constante deel in contact komt, deel uit maakt van initiele antilichaam

      • Variabel domein en opeenvolgende constante domeinen

      • Cdr3: meest variabiliteit inzit→ regio bijeenkomen gensegmenten

  • Mechanismen van diversiteit in antigeen receptoren

    • Junctionele diversiteit: bij recombinatie telkens nucleotide weggehaald worden of toegevoegd worden (diversiteit)

    • Grote mogelijke repertoir

    • Enkel plaatsvinden bij b-cellen thv zware en lichte keten, bij t cellen plaatsvinden thv lichte keten


Genconversie draagt in sommige species bij tot de diversiteit in het Al repertoire

  • AgR diversiteit wordt op versch manieren bereikt, afh species

  • Vele mammalia slechts weinig V genen zodat diversiteit Al niet kan uitgelegd worden met hoger genoemde mechanismen

  • Sommige species gebruiken genconversie, =proces waarbij upstream genen of pseudogenen ingevoegd worden in 1 enkele V regio en zo variabiliteit genereren


Epigenetische regulatie van genexpressie via 3 grote mechanismen:

  • DNA methylatie om gen uit te zetten

  • Histonmodificaties (methylatie, fosforylatie, acetylatie)

  • Productie microRNAs(miRNAs)


  • Voor genherschikking: kiemlijn herschikking

  • Hierna herschikte lichte of zware keten

  • Onrijpe b cel: igm molecule op opp hebben ->mu keten tot expressie

  • Rijpe b cel zowel mu als delta constant deel hebben


  • Mhc restricted: t cellen kunnen activeren als het mhc presenteert

  • T cellen spreken we over dubbel neg proces

    • Pro t cel nog geen cd4 en cd8 op zijn membraan

    • Evolueert als pre t cel receptor op komt

    • Volgend stadium: allebei cd tot expressie

    • Thymus heel rijk weefsel: lichaamseigen cellen presenteren

  • Mogelijkheden

    • Thymus immatuur cel= thymocyt

    • Mhc bind op cd4 molecule: aanmaak gestimuleerd word ->cd8 onderdrukt, maken dat thymocyt uitrijpt tot cd4 pos cel (pos selectie)

    • Zwakke herkenning mhc: cd8 molecule blijven tot expressie en cd4 verdwijnen (pos selectie)

    • Helemaal geen mhc binding: geen nut want t cel nooit vreemde peptiden kunnen detecteren ->geen herkenning = apoptose (falen van pos selectie)

    • Sterke herkenning mhc peptide en binding te sterk ->neg selectie, want dat zou risico kunnen vormen voor auto immuun ziekte ->apoptose

  • Wanneer neg selectie niet goed doorgaat: iemand die voorbestemd is op auto immuunziekte krijgen


  • Bij versch species zijn gamma delta cellen belangrijker dan bij mens


Lymfatische cellen met gelimiteerde diversiteit: waar horen ze thuis? Wat is hun functie?

  • Vele vragen →wetenschap nog geen duidelijkheid

  • Betrokken in vroege respons tegenover microben

  • Ze bezitten somatisch herschikte AGR, zij het met gelimiteerde diversiteit in sommige

    • gamma delta T cellen in epithelia

    • NK-T cellen

    • B-1 cellen

  • Marginale zone B cellen

  • Species verschillen!




Hfdstk 5: Cel-gemedieerde immuunresponsen - activatie T-cellen door cel-geassocieerde antigenen

Types van intracellulaire micro-organismen die bestreden worden via T-cel gemedieerde immuniteit

  • 1ste belangrijke groep: opgenomen door fagocyten ->niet volledig efficient afgebroken

  • Mycobact: persisterende intracellulaire bact infecties, ook fungis en protozoa persisteren

  • Lysteria: zwangere vrouwen veel risico, rauwe melk-kazen

  • Legionella: infectie bij oudere mensen (40j), verspreid in gesproeid water, longinfecties

  • 2de groep: niet-fagocyterende ->cellulaire receptoren voor virus→ cellulair immuunantwoord


Fasen in een T-cel antwoord

Inductie- en effectorfasen in T-cel immuniteit

  • Inductiefase van immuunantwoord

  • Dendritische cellen antigeen presenteren thv lymfeknoop (cd4 of cd8 activeren)

    • Gedifferentieerde effectorcellen uit bloedbaan treden ->naar weefsels -> antigenen herkennen

    • Effectorcellen geactiveerd -> secretie cytokines: andere cellen activeren

  • Resultaat cd4 pos t helper cel activate: inflammatie, fagocytose, ….

  • Hoofdfunctie cd8: doden van infected cells


  • Rode kaders kennen!

  • In begin naive cellen (nog niet geactiveerd)

    • Activeren: vrij hoge drempel ->t cel receptor antigeen interactie + 2de signaal nodig

    • 2de signalen: interactie cd28 molecule op naive t cel met costimulerende molecule op antigeenpresenterende cel

  • Na activatie naive t cell: cytokines aanmaken (proliferatie,….) ->effectorcellen (functie uitvoeren)

  • Prolifererende cellen geheugencellen vormen ->sneller geactiveerd worden

  • Cel abnormaal omdat geinfecteerd of andere eigenschappen gekregen ->niet meer herkent als normale cel ->herkent + gedood worden door cd8


Antigeenherkenning en co-stimulatie

  • Ligand-receptor paren in T-cel activatie (overzicht)

    • Mhc antigeen presenteren ->signaal 1 voor t cel activatie

    • Naive cel vanonder: meer signalen nodig

    • Signaaltransductie ketens: cd3 en zijketens geactiveerd door cd4

      • Belangrijk voor signaaltransductie

      • Kleine structurele motieven die voorkomen = itam = Immunoreceptor Tyrosine-based Activation Motifs.

    • Cd28: interageert met b7-1/2

    • Ctla-4: in competitie met cd28 voor b7 binding

      • Hogere affiniteit voor b7

      • Inhiberend effect

    • Pd-1: inhiberende interactie (later bekijken)

    • Adhesie: lfa-1→ antigeenpresenterende cellen lang genoeg interageren


T-cellen en APCs communiceren intens

  • Ag herkenning en signaaltransductie in T-cel activatie

    • Zie hfdstk 4

    • Geassocieerde ketens hebben voor activatie

    • Cd4 molecule kinase geassocieerd om motieven in cd3 en zijketens fosforyleren ->zorgen voor signaaltransductie en activatie moleculen


  • Rol adhesiemoleculen in T-celactivatie - regulatie integrine aviditeit

    • Integrines: adhesiemoleculen→ conformatie die sterke binding toelaat of lage affiniteit heeft

    • Links: heel zwakke adhesie interactie

      • Ligand voor integrine en integrine zelf, maar geen contact

      • Heel zwakke interactie ->leid niet tot t cel respons

    • Midden: antigeen gepresenteerd

      • Binden hiermee ->affiniteit ->singaal naar integrines ->conformatieverandering ->integrines naar hoge affiniteit

      • Chemokines op receptoren t cel werken ->bijdrage grote affiniteit

      • Recruteren thv immunologische synaps: interactie vind hier plaats

    • Rechts: lang genoeg contact moeten maken om  t cel te activeren→ clusteren en verhoogde integrine affiniteit

    • Rol van adhesiemoleculen

      • Adhesiemoleculen op T-cellen herkennen hun liganden op APCs →stabilisatie APC-T-cel binding

      • Integrinen (heterodimere eiwitten) belangrijke familie bv LFA-1 (= leukocyte function antigen1)

        • Ligand: ICAM-1 (= intercellular adhesion molecule1)

      • Integrinen richten ook migratie van effector T-cellen van de circulatie naar plaats van infectie


  • Rol van co-stimulatie in T-celactivatie

    • B7 geinduceerd naar opname microbe

    • Apc in rust geen b7, niet activeren→ tegengaan overactivatie t cellen


  • Eiwitten van B7 en CD28 families

    • Bovenaan

      • Liganden aanwezig op antigeenpresenterende cellen en andere cellen

      • B7 voorkomen op dendritische cellen, macrofagen en b cellen = professionele antigeenpresenterende cellen (beste trio)

      • Icos ligand: single transmembraan met 2 immunoglobulinedomeinen

        • Lijken hard op elkaar

        • Interageert op cel met icos

        • Vinden we op geactiveerde t cellen

        • Op geactiveerde t cellen en folliculaire t helper cellen (in lymfeknoop in b cel regios zitten ->rol in b cel activatie)

      • Pdl1: zorgen voor inhibitie t cel activatie

        • Wanneer tumorcel veel pdl1 ->binden met pd1 ->afremming t cel activatie

        • Bij immuuntherapie kanker zorgen dat pdl 1 binding met pd1 verbroken worden

    • Onderaan

      • Cd28 op naive t cellen

      • Ctla4: op geactiveerde t cellen ->ook op regulerende t cellen

        • Inhibitie t cel activatie en hogere affiniteit (voorsprong om te binden met b7)


  • Werking van CTLA-4 op Treg

    • Ook voorkomen op t regulerende cellen

    • Ctla4 interageert met b7 ->b7 internaliseren en niet meer beschikbaar voor binding cd28

    • Natuurlijk mechanisme om immuunantwoord afremmen→ blokkering en verwijdering b7 ->vermindert immuunantwoord t cel


  • Signalisatie pathways geïnduceerd na activatie naïeve T-cel met dendritische cel

    • Naive t cel met cd28 ->costimulatie doorgaan ->interactie ->singaaltransductie

      • Intermediairen optreden ->meer productie bcl proteinen (cell survival), verhoogde secretie interleukine 2 (autocrien en paracrien voor celproliferatie), opgereguleerde cycline voor celproliferatie

      • Signaalpathways nog niet in detail

    • Geheel = typisch activerende stimulus voor t cel

    • Rechts meer info, naive cel die antigeen herkent

      • Cd40: interageren met molecule na activatie t cel tot expressie = cd40ligand

      • Interageren ->stimulatie aanmaak b7 ->zodat cd28 signalen kan doorgeven

      • Verhoogde proliferatie en differentiatie

      • Cd40 ligand interactie belangrijke reactie bij immuunactivatie


  • Co-stimulatie: toepassingen

    • Te veel immuunactivatie: auto-immuunaandoening

      • Te snel geactiveerd zonder dat het nodig is

      • Reageren op moleculen van ons lichaam

      • Als costimulatie blokkeren ->t cel niet over drempel gaan

        • B7 molecule binden met hoge affiniteit aan ctl4

        • Als we recombinant ctl4 aanmaken, immunoglobuline domein aanhangen (molecule wat groter gemaakt) ->therapeutisch gebruiken voor blokkage


  • Activatie CD8+ T-cellen

    • Cd4 t helper cellen moleculen produceren die ook stimulerend zijn om ???

    • Via mhc1 pathway presentatie, in vesikels opgenomen dus ook mhc2 met cd4

    • T helper cell in buurt: cytokine aanmaak zorgen dat er efficient b7 of andere costimulatie tot expressie gebracht

    • Differentieren cytotoxische t cellen

    • Bv hiv virus ->cytotoxische antwoorden ook slecht worden


Biochemische pathways van T-celactivatie

  • Signaalactivatie pas doorgaan als molecule met elkaar in contact ->verzameling rond bep plaats om celmembraan = immunologische synaps

  • Na initiele activatie: activatie biochem mediairen ->fosfolipase c activatie, gtp gdp en activatie pi3kinase

  • Geheel van mediairen: activatie enzymen ->

    • Calcinerin: fosfatase voor immunotherapie

    • Kinases: proteine synthese

    • Op hun beurt voor transcriptiefactoren zorgen –

      • Nfat: nucleaire factor voor geactiveerde t cellen

      • Nf kapa b en ap1

      • Initiatie cytokine productie


Vergelijking rustende en prolifererende T-cellen en hun metabole pathways

  • Proliferende t cellen: verhoogd glucose transport ->heel wat biosynthetische molecule behouden voor aanmaak eiwitten en vorming nieuwe cellen

  • Uiteindelijk energie die men haalt per glucose meer aerobe glycolyse


Functionele respons van T cellen op antigeen en costimulatie

  • Secretie van cytokinen en expressie van cytokine receptoren

  • Clonale expansie

  • Differentiatie van naïeve T cellen tot effector cellen

  • Ontwikkeling van geheugen T cellen


T-cel activatie, IL2 secretie, ILRR vorming en IL2 geïnduceerde proliferatie

  • IL2 productie reeds na 1 à 2 uur

  • Antwoord op IL2 mogelijk dankzij stijging IL2R

  • Il2r bestaat uit 2 ketens: beta en gamma (c staat voor gemeensch keten, andere hebben die ook)

  • T cel reageren op veel lagere concentraties dan naive t cel

  • Groeifactor en gebruikt in therapie


  • Initiele proliferatie en differentiatie naar geheugencell en effectorcel

  • Interlueukine 2 ook stimulerend voor regulerende t cellen (zorgen voor onder controle houden, zorgen voor niet te harde effectie)


Klonale expansie

  • Heel weinig naive cellen met specificiteit

  • Clonale expansie: sterke verhoging van aantal microbe specifieke t cellen

  • Veel sterkere stijging van cd8 dan cd4

    • Cd4 gaan voornamelijk voor secretie cytokines

    • Cd8 cytotoxiciteit veroorzaken

  • Na infectie onder controle geheugencellen overblijven


Differentiatie van naïeve T cellen naar effector cellen

  • Th1, Th2 en Th17 cellen zijn betrokken in volgende types complexe immuunresponsen:

    • Th1 in de Type 1 immuunrespons (T1)

    • Th2 in de Type 2 immuunrespons (T2)

    • Th17 in de Type 3 immuunrespons (T3)

  • Naive cd4 cel ->differentieren naar versch functionele subpopulaties

  • Foliculaire th: in lymfeknoop migreren en in buurt b cellen ->b cellen bijstaan in functie produceren hoge affiniteit antilichamen


Ontstaan van geheugen T-cellen

  • Deel van antigeen geactiveerde T-cellen differentieert tot geheugen cellen

  • Geheugen T-cellen

    • Waar? Lymfatisch weefsel Mucosaal weefsel Circulatie

    • Wat? Cellen die wachten tot een infectie terugkeert


Migratie van T lymfocyten in cel-gemedieerde reacties

  • T cellen migreren verschillend tijdens opeenvolgende stadia in hun leven

    • Naïeve vs effector T cellen

  • Verscheidene groepen moleculen betrokken

    • Selectines en hun liganden

    • Integrines en hun liganden

    • Chemokines en hun receptoren

    • Sfingosine-1 fosfaat en zijn receptor


Migratie van naïeve en effector en T-cellen: een overzicht


Afname van de immuunrespons

  • Klaring infectie = daling survival factoren voor lymfocyten = daling Ag stimulatie

  • =>Celdood via apoptosis


Polyklonale T-celactivatoren

  • Binden TCR van veel of alle T-cel klonen ongeacht peptide-MHC specificiteit van de TCR

  • Welke?

    • AL specifiek voor TCR of CD3

    • Polymere koolhydraat bindende eiwitten vb Fytohemagglutinine A (= PHA)

    • Bepaalde microbiële eiwitten superantigenen genaamd

  • Belang van polyklonale T-celactivatoren

    • Experimentele moleculen om T-cel activatie te bestuderen

    • In vitro gebruik in klinische context

      • Testen van T-cel functie

      • Om metafase-DNA te bekomen voor chromosoom analyse

    • In vivo belang: microbiële superantigenen →excessieve cytokine vrijstelling van T-cellen


Superantigenen veroorzaken een polyklonale T cel activatie

  • T cel receptor geen goede binding met peptide

    • Geen activatie

    • Maar als superantigen aanwezig is dat zorgt voor binding mhc met tcel receptor (met veel t cel klonen) dan krijg je groot percentage dat geactiveerd word

    • Gevaarlijk met superantigen: veel schade


Superantigenen geproduceerd door Staphylococcus aureus kunnen toxic shock syndroom veroorzaken

  • Bact infectie: toxines aanmaken en infectie aanleiding geven tot toxic shock

    • Aanmaak toxine functioneren als superantigen ->t helpercellen activeren ->veel il 2 en interferon gamma ->macrofagen activeren ->veel il 1 en tnfa ->hoge concentratie systemische effecten vooral tnfa veel orgaanschade

    • Grote cascade van massale il productie




Hfdstk 6: Effectormechanisme van T cel gemedieerde immuniteit - functies T cellen in verdediging

Types celgemedieerde immuniteit tov intracellulaire micro-org


Effectorfuncties CD4 T-lymfocyten bij intracellulaire listeria monocytogenes

  • Muizen geinfecteerd met lysteria bact

    • 1 groep t cellen gegeven van herstelde muizen

    • 1 groep t cellen gegeven van controle muizen

  • T cellen helpen (geheugencellen)

  • In serum geen actieve t cellen

  • Wat zit er in serum, wat brengen we mee over: antilichamen

    • Muizen waarvan serum afkomstig was en vooraf geinfecteerd hadden antilichamen maar die helpen niet , geen bescherming

  • Macrofagen activeren ->veel efficienter doden van microben

  • Immuun t cellen: niet veel zin, cellulaire activiteit macrofagen nodig

    • T cellen maken cytokines aan die macrofaag activeren en dan pas kunnen ze microben doden


Ontwikkeling en functies van CD4 effector T cellen

subsets CD4 helper T cellen onderscheiden door hun cytokine profiel


Eigenschappen belangrijkste cytokines geproduceerd door CD4 helper T lymfocyten


Th1-cellen zorgen voor klassieke activatie van macrofagen (M1) en dragen bij tot type 1 immuunrespons

  • Niet indiv transcriptiefactoren kennen, gewoon weten dat ze der zijn

  • Wat zijn de inducerende signalen? Dit is belangrijk!

  • Links: naive t cel die evolueert als th1

    • Cytokines die dit stimuleren: il12 (van macrofaag), ifn gamma (van nk cel)

    • Signalen om differentieren

    • Via activering transcriptiefactoren (stat factoren, typisch als transcriptiefactoren)

  • Middelste

    • Th2 cellen

    • Naive cel aanzetten om te evolueren

    • Worminfectie en blootstelling antigenen

    • Epitheelcelactivatie en typerende cytokinen door epitheel

    • Vanuit mestcellen ook nog il4

  • Rechts: Th17

    • Vooral bact en fungale infecties triggers aan dendritische cel

    • Nog veel tgf beta, zien we ook evolutie


CD4 T-cellen herkennen MHC2 en activeren macrofaag

  • Klassieke activatie van macrofaag: helpen doden van micro org

    • ROS, NO, …. (zie hoofdstuk 2)

    • Geactiveerde macrofaag bron van cytokine productie (il1, tnfa, ….)


Functies Th2 cellen in hun bijdrage aan T2 immuunrespons

  • Triggers: antigenen, worminfecties, ….

  • Gedifferentieerde t helper cellen: il4, il13, il5

    • Il4: b cellen beinvloeden ->aanzetten tot versch isotypen van antilichamen aanmaken, gevolg: ige aanmaken ->met hoge affiniteit binden aan fc receptoren van mestcellen (als antigeen binden ->degranuleren), ook verhoogde peristaltiek en mucusproductie

    • Il13: macrofagen activeren, alternatieve activatie: macrofaag zorgen voor fibrose vorming (weefselherstel bevorderen, ….)

    • Il5: eosinofielen activeren ->verdediging worminfecties, granulen uitstoten die helminen vernietigen

      • Maar ook ten onrechte geactiveerd zoals bij asthma

      • Blokkeren bij asthma medicatie ->minder eosinofiel activatie


Functies Th17 cellen in hun bijdrage aan type 3 immuunrespons

  • Aparte subpopulatie: ander patroon cytokine productie dan t helper 1

  • Il17

    • Wbc activeren en aantrekken (chemokines)

    • Meer productie van costimulating factors: cytokine die hematopoese bevorderen

    • Aantrekken neutrofielen

    • Inflammatie met neutrofielenrespons

    • Epitheelcellen gestimuleerd op antimicrobiele peptide

  • Il22

    • Epitheelcellen gestimuleerd op antimicrobiele peptide

    • Verhoogde barriere functie: zorgen dat die goed bewaakt blijft


Differentiatie en functies van CD8 cytolytische T-cellen

  • In lymfeknopen antigenen aangebracht door apc

  • Mhc1 complex herkennen en costimulator binden op dendritische cel ->naive cel in lymfeknoop blijven + prolifereren ->verlaten en terecht in bloedbaan -> in circulatie naar plaats van infectie gaan en uittreden ->infectie cellen doden


  • A

    • Naive cd8 t cel costimulator nodig (Cd28 b7)

    • Apc antigen opnemen in vesiculaire pathway ->mhc2 presenteren ->complex ->cd4 t helper cellen dit herkennen ->gaan cytokines uitstoten die naive t cel helpen over drempel

    • Geheugen cellen en differentieerende ctl

  • B

    • T helper cel ook nog apc stimuleren om costimulatoren krijgen om membraan tot expressie brengen

    • Cd40-cd40 ligand ->belangrijk in de immunosupressie

    • Cytokine maken en apc stimuleren op cytokines aanmaken


CD4⁺ helper-T-cellen “helpen” APC’s om CD8⁺ T-cellen goed te activeren.

Stap voor stap, kort:

  1. Een APC (meestal een dendritische cel) neemt een pathogeen op.

  2. De APC presenteert:

    • antigeen via MHC II aan CD4⁺ helper-T-cellen

    • antigeen via MHC I (vaak via kruispresentatie) aan CD8⁺ T-cellen

Eerst wordt de CD4⁺ helpercel geactiveerd.

Die helpercel doet daarna twee belangrijke dingen:

1. Activeert (“licentieert”) de APC

De CD4⁺ cel geeft signalen aan de APC (bv. via CD40L–CD40).

Daardoor gaat de APC:

  • meer co-stimulatoren (zoals B7) uitdrukken

  • meer cytokines produceren

De APC wordt dus een krachtigere activator.

2. Zorgt voor cytokines

CD4⁺ helpercellen maken cytokines (zoals IL-2) die helpen bij:

  • groei

  • proliferatie

  • overleving van CD8⁺ T-cellen

Daarna krijgt de CD8⁺ T-cel zijn drie signalen:

Signaal 1: TCR ↔ peptide-MHC I
Signaal 2: co-stimulatie
Signaal 3: cytokines

Dan pas ontstaat een sterke cytotoxische T-celrespons


  • Ctl ook tumorcellen doden

  • Links

    • Initiele activatie cytolytische cel

    • Geen antigenherkenning = geen activatie

    • Integrine ligand paar ->contact lang genoeg tussen cellen

    • Als veel adhesie op doelcel ->langere binding

    • Granules vanuit cytolytische cel in buurt doelwitcel vrijgegeven ->loskomen van doelwitcel en ondergaan celdood = apoptose

  • Rechts: granule exocytose

    • Cytotoxische cel perforine maken ->binnendringen van bep enzymen in doelwitcel activeert

    • In doelwitcel: caspase activeren

    • B: celdoodliganden, 2 moleculen ->aan elkaar met fas molecule ->apoptose


Samenwerking tussen CD4 en CD8 T cellen in de eradicatie van intracellulaire infecties: cytotoxische t cel nodig om cel helemaal te doden


Resistentie van pathogene micro-org tov cel gemedieerde immuniteit

  • Mycobact: lastig want inhibitie fagolysosoomfunctie ->niet efficient gebeuren ->niet tot bij opgenomen microben tot bij fagosoom

  • Hsv, cmv, ebv:

    • Virussen interfereren met antigeenpresentatie

    • Inhibitie van transporter

    • Inhibitie proteazoom ->cytologische eiwittenMhc molecule niet intact in RER uitkomen

    • Op versch stappen ->belangrijke bron resistentie

    • Niet weten wat er indiv gebeurt bij hsv, cmv, … ->gewoon algemeen

  • Pox: cytokines wegvangen door oplosbare receptoren ->binden zodat niet meer aan cellulaire receptor binden


Overzicht aantal manieren die virussen gebruiken om ontkomen aan destructie door immuunsysteem


T cel activatie en uitputting

  • Continue re-infectie: mogelijk dat t cellen veel meer pd1 tot expressie brengen

    • Pd1 binden met ligand ->t cellen interageren: neg signalen krijgen

    • Cel niet efficient gaat doden

    • Precursoren van uitgeputte cellen

    • Neg signalen doorgeven ->kenmerk uitgeputte t cellen ->minder efficient doden; latente infectie

  • Blauwe lijn te snel afzakken ->niet efficient


T-celuitputting (T-cell exhaustion) ontstaat wanneer T-cellen heel lang of voortdurend worden gestimuleerd, bijvoorbeeld bij chronische virale infecties of kanker.

Normaal:

antigeen → T-celactivatie → T-cel doodt doelcellen

Maar als het antigeen blijft aanwezig (bv. tumor of chronische infectie):

voortdurende stimulatie → T-cellen raken geleidelijk “moe”

Wat gebeurt er dan?

  • T-cellen maken minder cytokines

  • delen minder

  • doden slechter

  • verliezen stap voor stap hun functie

Een belangrijk kenmerk is dat uitgeputte T-cellen veel PD-1 tot expressie brengen.

Programmed cell death protein 1 (PD-1) is een remreceptor op T-cellen.

Wanneer PD-1 bindt aan zijn ligand (PD-L1):

→ remsignalen
→ minder activatie
→ minder T-celfunctie

Waarom is dit belangrijk?

Bij kanker gebruiken tumoren dit systeem vaak: ze drukken veel PD-L1 uit en zetten T-cellen als het ware “op de rem”.


Tuberculose: belang cellulaire immuniteit

  • Problemen:

    • Toenemende resistentie

    • Fatale afloop bij AIDS patienten

    • Toenemende migratie van en naar endemische gebieden

  • Mycobact: intracellulair, vnl macrofaaginfectie

  • Cellulaire immuniteit belangrijk!

    • Verhoogde incidentie bij AIDS patienten (verlaagd CD4 t cel)

    • Ernstig verloop bij defecten in Th1 cytokine receptoren


Gevolg intracellulaire infectie in macrofagen: granulomateuze inflammatie


TST= tuberculin skin test = mantouxtest

  • Gebruikt om na te gaan of iemand eerder in contact geweest met M. tuberculosis

  • Intradermale injectie van kleine hoeveelheid tuberculin (gezuiverde eiwitcomponenten van M tuberculosis)

    • Bij personen met eerder contact ontstaat een T cel afh reactie: Th1 effector T cellen naar plaats van Ag en ontstaat lokale ontsteking met macrofaagactivatie

    • Max zwelling en induratie na 48-72u


IGRA= interferon gamma release assays = maat voor cellulaire immuniteit tegen Mycobacterium tuberculosis (TB contact)

  • Bloedstaal geincubeerd met antigenen uniek voor mycobacterium tuberculosis en niet voorkomend op meeste andere mycobacterien

  • Vrijstelling IFN gamma gemeten →resultaten binnen 24-48u bekend




Hfdstk 7: Humorale immuunresponsen - activatie B cellen en productie antilichamen

Fases en types humorale immuunantwoorden

  • Niet alle chemokines kennen! Weten dat er er zijn maar niet specifiek weten welke

  • Naive b cel: igm en igg

    • Variabele deel: antigenherkenning (igm en igg identiek)

    • Geactiveerde b cel hulp van t helper cel en andere stimuli ->gaat prolifereren ->antilichamen niet meer op membraan maar secreteren ->b cel gaat andere klassen aanmaken = isotype switch

    • Hoge affiniteit voor antigeen = affiniteitsmaturatie

  • Rechts

    • In lymfeknoop thv kiemcentra activatie b cellen

    • Plasmablast in bloedbaan treden ->migreren naar beenmerg ->vaak in beenmerg zitten om van daaruit antilichamen secreteren

    • Plasmacellen: b cellen die geen ig tot expressie brengen aan opp maar secreteren

    • Iga: migreren naar mucosae

  • S1p: sfingosine 1 fosfaat


  • T-afh

    • Proteine antigen opnemen ->peptide presenteren in kader mhc2-> t helper cel activeren

    • T cel zorgen voor presentatie aan t helper cel ->antilichamen secreteren ->switchen van zware ketens + langlevende plasmacellen en geheugencellen ontstaan

    • B cel mogelijk conformationeel epitoop herkennen->epitoop herkent door t cel is lineair stukje

    • T-cel-afhankelijke B-celrespons betekent dat een B-cel hulp nodig heeft van een CD4⁺ helper-T-cel om volledig geactiveerd te worden.

      Stapjes:

      1. B-cel bindt een antigeen via zijn B-celreceptor

      2. B-cel neemt het antigeen op en verwerkt het

      3. B-cel presenteert stukjes via MHC II

      4. Een CD4⁺ helper-T-cel herkent dit met zijn TCR

      5. De helpercel geeft hulp:

        • co-stimulatie (bv. CD40L–CD40)

        • cytokines

      Gevolg:

      De B-cel gaat:

      • sterk prolifereren

      • plasmacellen vormen

      • klasseswitching doen (IgM → bv. IgG/IgA/IgE)

      • affiniteitsmaturatie uitvoeren

      • geheugencellen vormen

      Waarom belangrijk?

      Zonder T-celhulp krijg je vaak alleen een zwakke, kortdurende IgM-respons.

  • T-onafh

    • Andere antigenen antwoorden

    • Antwoorden op polysacch ->epitopen die herhaalt worden ->versch igm kopien triggeren ->voldoende signaal

    • Resulteert in plasmacel die antilichamen secreteert, maar vooral igm, nauwelijks een switch krijgen

    • T-cel-onafhankelijke B-celrespons betekent dat een B-cel geactiveerd wordt zonder hulp van CD4⁺ helper-T-cellen.

      Hoe werkt dat?

      Sommige antigenen (vaak van bacteriën) hebben veel herhaalde structuren op hun oppervlak, bijvoorbeeld polysachariden.

      Die kunnen heel veel B-celreceptoren tegelijk cross-linken, waardoor de B-cel rechtstreeks sterk geactiveerd wordt.

      Voorbeelden:

      • kapsel-polysachariden van bacteriën

      • lipopolysachariden (LPS)

      Gevolgen:

      De respons is meestal:

      • snel

      • vooral IgM

      • weinig of geen klasseswitch

      • weinig affiniteitsmaturatie

      • weinig geheugenvorming


Primaire en secundaire immuunantwoorden

  • Sec respons meer switch zien

    • Voornamelijk bij eiwit antigenen, anders geen triggers om naar igg of igm te gaan

    • Protein antigenen


Stimulatie B cellen door antigenen

Antigeen geinduceerde signaaltransductie in B cellen (niet in detail kennen)


Belang aangeboren immuun signalen in B cel activeren: rol voor CR2 en TLRs

  • 2 versch vormen van sec signaal

    • Cr2: complement receptor 2 ->op b cel zitten, binden aan c3d

    • Micro org bekleed worden met fragmenten complement systeem ->binding complementfragment c3d aan cr2

    • Ook microbe antigeen hebben ->2de signaal voor b cel activatie

  • Ook nog andere signalen voor 2de signaal

    • Toll like receptor (pams herkent door patroonherkenning toll like)

    • Pam herkenning

1. CR2 (Complement Receptor 2)

Wanneer een pathogeen bedekt wordt met complementfragmenten (bv. C3d), kan de B-cel dat herkennen via CR2.

Dus:

BCR bindt antigeen + CR2 bindt C3d
→ veel sterker activatiesignaal

CR2 werkt dus als een versterker van B-celactivatie.

2. TLRs (Toll-like receptors)

B-cellen hebben ook Toll-like receptors.

TLRs herkennen PAMPs (zoals bacterieel DNA of LPS).

Dus:

BCR ziet specifiek antigeen
+
TLR ziet “gevaarssignaal” van een pathogeen
→ sterkere activatie van de B-cel


Functionele consequenties van antigeen gemedieerde b-cel activatie


Functies van Th lymfocyten in humorale immuunrespons

Activatie en migratie T helper cellen en B cellen: verloop T cel afh humorale immuunrespons

  • Naive cd4 cel geactiveerd door protein antigen op dendritische cel gezien ->ondergaat klassieke activatie als t cel ->migreren richting follikel ->b cel in follikel geactiveerd, kan antigen verwerken en tonen aan mhc2

  • Krijgt signalen om uit follikel te treden en naar t cell zone migreren->immuunantwoord buiten follikel ->ontstaan plasmacellen ->t cel = extrafolliculaire t hleper cel

  • Sommgie b cellen terug naar follikel en herkent nog altijd antigen maar kan zijn dat die dat gepresenteerd ziet als folliculair dendritische cel (duidelijk versch van klassieke folliculaire dendritische cel)

  • Antigen aan opp concentreren, groen: binden op folliculaire dendritische cell met fc receptor ->complexeert immuuncomplexen ->concentreert antigen daar en kiemcentrum b cellen kunnen dit gemakkelijk binden en krijgen snel signaal om geactiveerd te worden


  • Lymfeknoop

  • Kleine antigenen diffunderen tot in follikels

  • Macrofagen die grotere antigenen opnemen en presenteren


Presentatie van antigenen door B-cellen aan Th cellen en mechanisme van Th cel gemedieerde B cel activatie

  • Rechts

    • Cd40 ligand (omdat t cel al geactiveerd was) gaat interageren met b cel ->stimulatie b cel ->isotype switch

    • T cel door activatie cytokines aanmaken →inwerken receptoren b cel


Principe geconjugeerde vaccins: resultaat inzichten vanuit hapteendrager concept

  • Antilichamen aanmaken tegen typerende polysaccharide complex

    • Polysacchariden enkel toedienen ->t onafh respons hebben

    • Om tegen polysacchariden een hoge affiniteit antwoord krijgen ->covalent binden met eiwit (TT, onschadelijke variant van tetanus) ->eiwit wordt geprocessed en presenteren aan specifieke t helper cel -> produceert costimulatoren en cytokines en maakt dat er lang levende plasmacellen zijn en switch naar igg

  • Hapteen (kleiner fragment) drager (t cel activator) concept


Extrafolliculaire en kiemcentrum reacties

  • B cellen en folliculaire t helper cellen

  • Wanneer cellen prolifereren elke proliferatieronden mutaties

    • Bij b cellen in variabele regio veel hogere concentratie puntmutaties dan andere regios = somatische hypermutaties

    • Wanneer sterk prolifereren en richting fdc zone ->heel snelle affiniteit antigeen herkennen en binden→ krijgen overlevingssignalen ->eiwit opnemen en presenteren aan folliculaire t helper cellen (en nog eens signalen krijgen)

      • Voordeel hebben ->geselecteerd worden

    • Tegelijkertijd door hulp folliculaire t helper cellen isotype switch (igm naar iets anders) ->door interactie tb: aantal geheugencellen ontstaan ->later wanneer terug contact getriggert om snel antigeen herkennen ->vroeger naar buiten treden

    • Anderzijds ook differentieren naar plasmacellen (b cel receptor verloren) ->naar beenmerg begeven en lang levende plasmacellen worden ->antilichamen secreteren ->maken grootste deel uit van immunoglobulines die circuleren

  • Hoe verder in immuunantwoord, hoe minder antigeen er is

    • Hierdoor veel antigeen capteren en samenbrengen

    • Hierdoor ook goede affiniteit nodig van b cel


Immunoglobuline zware keten klasse (=isotype) switch

  • Wanneer andere IL overhand van Il4 hebben, gaan ze IgG aanmaken


  • Veranderen isotype

  • IgM aangemaakt

  • Wanneer signalen van t helper cellen ->klasse switchen naar andere zware ketens (gamma, epsilon, ….)


  • Wanneer b cellen prolifereren, in v regio meer mutaties optreden dan klassieke

    • In v regios antilichamen hogere frequentie = hypermutatie gevoelig

    • In immuunantwoord eerder lage affiniteit, na aantal stappen en boost hoge affiniteit krijgen

    • Mutaties zijn random: lage of hoge affiniteit krijgen

    • Affiniteits maturatie: verhoging van affiniteit krijgen


  • Geactiveerde b cel migreren naar kiemcentrum

  • Antilichamen met versch affiniteiten

  • Binnen kiemcentrum concurreren om te kunnen interageren met antilichamen die daar te zien zijn

    • Hoge affiniteit = hogere kans op binden met aanwezige antigeen (door folliculaire dendritische cel: op membraan antilichaam dragen op fc receptor ->maken geen antilichaam aan maar binden dit enkel, kunnen hierdoor antigeen concentreren en tonen)

    • B cel kan antigeen opnemen en verwerken ->tonen aan mhc 2 t helper cel in follikels (= folliculaire t helpercellen) ->signalen krijgen om verder prolifereren

    • Lagere affiniteit krijgen = geen ontmoeting met antigen ->geprogrammeerde celdood

  • Selectie van v regios met hoge affiniteit voor antigen: na bep booster vaccin hogere affiniteit krijgen


  • Gesecreteerd antilichaam binden ->antilichaambeklede microbe op bep moment via fc van antilichamen binden met fc receptor op b cel, micro org ook tegelijkertijd gebonden door transmembraan immunoglobuline op b cel (op 2 manieren binden)

    • Herkenning: mogelijk dat neg signalen krijgen-> binding fc deel inhibine ->afgeremd worden van signaal = neg feedback regulatie

    • Voorkomen wanneer veel antilichamen circuleren