Wprowadzenie do wiedzy socjologicznej

Wiedza przed-socjologiczna charakteryzuje się trzema postaciami:

1. Wiedza potoczna
2. Wrażliwość artystyczna
3. Refleksja filozoficzna

1. Specyfika wiedzy socjologicznej

1.1 Specyfika wiedzy potocznej

• Jest zbiorem spostrzeżeń, które są dość przypadkowe i osobiste,
• Fragmentaryczna i niespójna,
• Często pochopna oraz apodyktyczna.

1.2 Specyfika wiedzy socjologicznej

Kluczowe spostrzeżenia:

1. Społeczeństwo, mimo swej różnorodności, nie jest chaosem przypadków ludzkich, ale posiada powtarzalne cechy i prawidłowości, co czyni je przedmiotem działalności naukowej.
2. Reguły rządzące życiem zbiorowym różnią się od sumy indywidualnych działań uczestników tego życia. Są niezależne i oderwane od działań jednostkowych.

2. Perspektywa naukowa w socjologii

2.1 Wyróżniki perspektywy naukowej

1. Systematyczne i standardowe sposoby uzasadniania prawdziwych twierdzeń,
2. Wyraźne, zdefiniowane pojęcia tworzące język dyscypliny,
3. Ugruntowane odpowiedzi na pytania: Jak jest naprawdę? Dlaczego tak jest?

3. Typy społeczeństw

3.1 Społeczeństwo tradycyjne

• Oparte na rolnictwie i naturalnej gospodarce,
• Człowiek jako część zbiorowości,
• Komunikacja i przekaz informacji głównie drogą ustną,
• Pismo znane tylko nielicznym,
• Dominacja ludności wiejskiej z podstawowymi elementami: rodzina i sąsiedztwo,
• Wysoka pomoc sąsiedzka, wymiana usług, współpraca,
• Silna nieformalna kontrola społeczna.

3.2 Społeczeństwo przemysłowe

• Gospodarka rynkowa i masowe wytwarzanie dóbr materialnych przy użyciu maszyn,
• Wyspecjalizowane jednostki produkcyjne,
• Dążenie do zysku jako motywacja działań,
• Pieniądz jako wyznacznik pozycji w społeczeństwie,
• Rozwój miast i większa ruchliwość społeczna,
• Pojawienie się nowych, celowo konstruowanych społeczności opartych na normach prawnych.

3.3 Społeczeństwo poprzemysłowe (ponowoczesne, informacyjne)

• Pojawia się nowe cechy społeczeństw od końca lat 60. XX wieku,
• Przesunięcie aktywności gospodarczej z produkcji dóbr materialnych do sfery usług,
• Zmiany w organizacji pracy, struktury zatrudnienia,
• Znaczenie relacji międzyludzkich w procesie pracy,
• Intensyfikacja globalizacji w wyniku rozwoju technologii informatycznych.

3.4 Społeczeństwo ryzyka

• Analiza rozkładu ryzyka w społeczeństwie na podstawie grup społecznych i zawodów,
• Społeczeństwo rozpatrywane w kontekście obciążeń i zagrożeń oraz sieci interesów i władzy.

4. Jednostka w społeczeństwie

4.1 Konteksty życia społecznego:

• Rodzina,
• Edukacja,
• Kontekst zawodowy,
• Sąsiedztwo,
• Rozrywka,
• Religia,
• Polityka.

4.2 Proces socjalizacji

• Definicja: Wszystkie procesy oddziaływania życia społecznego i kultury na osobowość jednostki,
• Kluczowe aspekty przyswajane podczas socjalizacji:
  • Umiejętności społeczne,
  • Normy i wzory zachowań,
  • Wartości kulturowe,
  • Umiejętność korzystania z przedmiotów niezbędnych do życia.

4.3 Mechanizmy przebiegu socjalizacji

1) Wzmacnianie,
2) Naśladowanie,
3) Przekaz symboliczny.

4.4 Fazy socjalizacji

4.4.1 Socjalizacja pierwotna

• Przechodzi w dzieciństwie, uczy elementarnych wzorów zachowań nazywanych ,,abecadłem społecznym". Wskazani znaczący inni: rodzice, rodzeństwo czy nauczyciele.

4.4.2 Socjalizacja wtórna

• Umożliwia poznanie nowych ról społecznych i większej interakcji z różnymi segmentami życia społecznego.

4.5 Odmiany socjalizacji

1) Kontrsocjalizacja - wdrożenie do ról dewiacyjnych,
2) Resocjalizacja - zmiana wzorów osobowości,
3) Socjalizacja antycypująca - internalizowanie wzorów grupy, do której się nie należ.
4) Socjalizacja odwrotna - gdy młodsze pokolenie wprowadza tradycyjnie nastawione starsze pokolenie w nowe wzory kulturowe.

5. Rola społeczna

• W funkcjonalizmie strukturalnym: zestaw praw i obowiązków przypisanych danej pozycji społecznej,
• W symbolicznym interakcjonizmie: normatywne oczekiwania i sposoby ich internalizacji.

5.1 Problemy związane z funkcjonowaniem w rolach

• Ambiwalencja roli,
• Przeciążenie rolą,
• Konflikty wewnętrzne i zewnętrzne.

6. Struktura społeczna

• Układ stosunków społecznych i zależności w społeczeństwie,
• Mikrostrukturami są powiązania między elementarnymi składnikami życia społecznego,
• Makrostruktura - złożone obiekty społeczne takie jak partie polityczne czy narody.

7. Grupy społeczne

• Definicja: zbiory ludzi związani więzią społeczną dążący do realizacji wspólnych wartości.
• Elementy składowe grupy:
  • zbiór osób,
  • wspólne wartości,
  • więź społeczna,
  • wewnętrzna organizacja.

7.1 Typy grup społecznych

• Grupy pierwotne (bliskie, osobiste relacje) i wtórne (większe, mniej osobiste relacje).
• Fazy rozwoju grupy: Formowanie, Docieranie, Normowanie, Realizowanie wg Bruce'a Tuckmana.

7.2 Dziewięć ról zespołowych wg Belbina

1. Dusza zespołu,
2. Koordynator,
3. Poszukiwacz źródeł,
4. Lokomotywa,
5. Implementer,
6. Perfekcjonista,
7. Specjalista,
8. Ewaluator,
9. Kreator.

7.3 Więź społeczna

• Liczne definicje, ogólnie to relacje i zależności między jednostką a grupą.
• T. Szczepański definiuje więź społeczną jako zaplanowany system stosunków między instytucjami a jednostkami organizującymi społeczeństwo.