3. Budowa i funkcje lipidów

LIPIDY

  • każdy z nich zawiera węgiel, wodór i tlen, niektóre także azot i fosfor

  • związki hydrofobowe

  • gęstość mniejsza od wody

Lipidy dzielimy na:

LIPIDY PROSTE (TŁUSZCZE WŁAŚCIWE I WOSKI)

  • estry alkoholi (mono- lub polihydroksylowych) i kwasów karboksylowych

- glicerol - alkohol trihydroksylowy tworzący wiązania estrowe z trzema cząsteczkami kwasów karboskylowych

- kwasy tłuszczowe - kwasy karboksylowe wchodzące w skład tłuszczów właściwych. Cechy: Parzysta liczba atomów węgla, długie łańcuchy węglowodorowe i 1 grupa karboksylowa. Dzielimy je na:

  • Nasycone - między atomami węgla występują tylko wiązania pojedyncze

  • Nienasycone - między atomami węgla występuje przynajmniej jedno wiązanie podwójne

TŁUSZCZE WŁAŚCIWE

Funkcje:

  • zapasowa - magazyn energii

  • termoizolacyjna - zabezpieczają przed nadmierną utratą ciepła

  • termoregulacyjna - umożliwiają wytwarzanie ciepła

  • ochronna - chronią przed urazami mechanicznymi

WOSKI

- estry długołańcuchowych alkoholi monosacharydowych i kwasów tłuszczowych

Funkcje:

  • pokrywają pióra ptaków - ułatwia pływanie, zapobiega utracie ciepła i zabezpiecza pióra przed przemoczeniem

  • pokrywają sierść ssaków - chroni skórę zwierząt przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi

  • wosk pszczeli - służy do budowy plastrów, gdzie jest gromadzony miód i pył

  • wchodzą w skład kutykuli - zabezpiecza przed nadmiernym wyparowywaniem wody

LIPIDY ZŁOŻONE (FOSFOLIPIDY I GLIKOLIPIDY)

  • właściwości amfipatyczne (posiada część hydrofobową - ogon i hydrofilową - głowę)

  • Fosfolipidy = alkohol polihydroksylowy (glicerol lub sfingozyna) + 1 lub 2 reszt kwasów tłuszczowych + niewielki związek polarny (przyłączony do reszty fosforanowej V)

  • Glikolipidy = alkohol polihydroksylowy (glicerol lub sfingozyna) + 1 lub 2 reszty kwasów tłuszczowych + cukier

WARSTWY FOSFOLIPIDOWE

  • Monowarstwa fosfolipidowa - błona zbudowana z jednej warstwy cząsteczek fosfolipidów. Hydrofilowe głowy zwracają sie do środowiska wodnego a hydrofobowe ogony - w stronę tłuszczu.

  • Dwuwarstwa fosfolipidowa - błona zbudowana z dwóch równoległych warstw monowarstw fosfolipidowych. Hydrofilowe głowy zwracają się w stronę środowiska wodnego a hydrofobowe ogony układają się naprzeciw siebie.

LIPIDY IZOPRENOWE (Karotenoidy i Steroidy)

  • produkty kondensacji izoprenu (pięciowęglowego węglowodoru)

  • są hydrofobowe

  • dobrze rozpuszczają się w rozpuszczalnikach niepolarnych

Wyróżniamy z nich:

  • Karotenoidy - czerwone i pomarańczowe karoteny i żółte ksantofile. Wytwarzane w komórkach organizmów fotosyntetyzujących (głównie roślinnych). Występują w dużej ilości w liściach.

Funkcje:

        - udział w fotosyntezie jako barwniki pomocnicze

        - są przeciwutleniaczami (antyoksydantami) - chronią składniki chloroplastów przed uszkodzeniem         przez reaktywne formy tlenu powstające w fotosyntezie

        - nadają barwę kwiatom i owocom, przywabiając zwierzęta, które zapylają rośliny i rozsiewają         nasiona

  • Steroidy - związki o pierścieniowej budowie, niemal płaskie cząsteczki. Steroid zwierzęcy: cholesterol (występuje w błonach komórkowych i żółci, substancja wyjściowa syntezy związków, np: soli żółciowych, hormonów steroidowych, witaminy D3)

Funkcje:

        - wchodzą w skład błon komórkowych roślin

        - chronią organy roślinne przed zgryzaniem (nadają gorzki smak lub właściwości toksyczne)

Fitoekdyzon - działają podobnie do ekdyzonu (hormonu linienia) - przyspieszają przeobrażenie liściożernych larw w postacie dorosłe.

Cholesterol - jest niezbędny do życia (np. do produkcji hormonów i witaminy D3), jego nadmiar może odkładać się w tętnicach i prowadzić do miażdżycy oraz zawału serca.