Samenvatting Renaissance

Na de Middeleeuwen: Centrale staten ontstaan, burgerij rijker, Kerk verliest gezag.
16e eeuw: Kerk valt uiteen (katholieken vs. protestanten), godsdienstoorlogen, economische malaise.
2e helft 17e eeuw: Europese staten stabieler, absolute monarchieën ontstaan (koning = vertegenwoordiger van God).
Nederlanden onder Karel V en Filips II: Beperking autonomie, vervolging protestanten, Tachtigjarige Oorlog (1568-1648).
1587: Republiek der Verenigde Nederlanden uitgeroepen.
Holland dominant: Staten Generaal in Den Haag, landsadvocaat/raadpensionaris machtig (o.a. Johan van Oldenbarnevelt, Johan de Witt).
Stadhouder (Oranje): Aanvoerder leger/vloot (o.a. Willem van Oranje, Maurits, Frederik Hendrik), machtsstrijd met raadpensionarissen.

Economische bloei, kunsten en wetenschappen floreren, grote vrijheid, toevluchtsoord voor buitenlandse geleerden.
Noorden: Gouden Eeuw, Zuidelijke Nederlanden: verval (Spaanse handen, katholicisme, Nederlands tweederangstaal).
16e eeuw: Renaissance dominant, later maniërisme en barok.

Wedergeboorte van de Klassieke Oudheid (Grieks-Romeins).
Humanisme: Mens centraal (antropocentrisme) i.p.v. God (theocentrisme), individualisme.
Empirisme: Onderzoek natuur door experimenten, wetenschappelijke opbloei.
Copernicus: Aarde draait om de zon.
Galilei: Ontdekt manen van Jupiter met telescoop.
Newton: Zwaartekracht, mechanica, differentiaalrekening. Boek: $Naturalis philosophiae principia mathematica$ .
Geografische kennis groeit: Columbus ontdekt Amerika, Magalhães' vloot maakt eerste reis om de wereld.
Taalkunde en geschiedschrijving bloeien: Woordenboeken/grammatica's Grieks/Latijn, studie eigen taal/geschiedenis.
Geloof: Empirisme en individualisme, zelf bijbel bestuderen.
Hervorming/Reformatie/Protestantisme: Luther, Calvijn.
Anglicaanse Kerk scheidt zich af van Rome.
Boekdrukkunst: Snelle verspreiding ideeën, maar analfabetisme blijft.
Heksenvervolgingen: Bloeien tijdens Renaissance.

Renaissance (= wedergeboorte): Nieuwe cultuurbeweging, terugkeer naar Klassieke Oudheid (Romeinse tijd, Griekse cultuur).
Antropocentrisme: Mens en aarde even belangrijk als het goddelijke.
Individualisme: Mens als unieke persoonlijkheid.
Homo universalis: Ideaal, Leonardo da Vinci als voorbeeld.
Empirisme: Onderzoek van de natuur door experimenten.

Kunstenaars niet langer ambachtslieden maar geleerden (zoals Leonardo da Vinci).
Realisme: Anatomie, naakt, perspectief, portretten (menselijke karakters).
Estheticisme: Kunst moet mooi zijn, symmetrie, klassieke invloeden.
Olieverftechniek: Gedetailleerder schilderen.

Classicisme: Vertalingen Grieks/Latijn, navolging klassieke schrijvers.
Purisme: Taalzuivering, neologismen (Simon Stevin).
Epigram: Kort gedicht met pointe.
Aforisme: Korte, krachtige zin (Multatuli).
Essay: Persoonlijke mening over onderwerp.
Sonnet: Gedicht met octaaf en sextet, volta.
Estheticisme en realisme: Regelgeving, geloofwaardigheid.
Nederlandse taal: Hollandse dialect wordt standaardtaal, invloed Statenbijbel (1637).

Drost van Muiden, lid van de Muidenkring.
Nederlandse Historiën (1642): Belangrijkste prozawerk uit de Nederlandse Renaissance.
Lyriek: Liefdespoëzie.
Toneelstukken: Ware nar (1617).