Teoria Ekonomiczna

Adam Smith (1723-1790): Autor "Badania nad naturą i przyczynami bogacenia się narodów".
- Niewidzialna ręka rynku: Koncepcja, że działanie jednostek w interesie własnym prowadzi do korzyści społecznych.
- Rola państwa: Panstwo pełni funkcję 'nocnego stróża', czyli minimalną rolę, ograniczając się do ochrony praw własności i zapewnienia bezpieczeństwa.
- Gospodarka liberalna: System, w którym rynku reguluje sam siebie poprzez mechanizmy popytu i podaży.

Karol Marks (1818-1883): Autor "Kapitał" - tom IV.
- Generalny wniosek: Zmiana społeczna możliwa jedynie przez radykalną zmianę ustrojową, co można osiągnąć za pomocą rewolucji.

John Maynard Keynes (1883-1946): Autor "Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza".
- Główne tezy Keynesa:
- Rynek nie gwarantuje osiągnięcia równowagi w punkcie pełnego wykorzystania czynników produkcji.
- Konieczność interwencji państwa: Rząd powinien regulować gospodarkę.

Produkcja: Zależna od globalnego popytu.
Zatrudnienie: Zmiana poziomu pieniądza wpływa na zatrudnienie.
Bezrobocie: Wynika z niewystarczającego popytu.
Aktywność państwa: Działania fiskalne i monetarne powinny być aktywne, aby stymulować gospodarkę.

Model użyty do analizy Wielkiego Kryzysu międzywojennego.
Model bez udziału państwa:
- C: konsumpcja
- I: inwestycje
- S: oszczędności
- c: krańcowa skłonność do konsumpcji (Marginal Propensity to Consume - MPC)
- C0: konsumpcja autonomiczna
Rozporządzalne dochody osobiste (YD): W modelu bez udziału państwa, $YD = Y$ , bez podatków i transferów.
Funkcja konsumpcji: $C = C0 + cY$
Funkcja oszczędności: $S = -C0 + (1 - c)Y$
- $s = 1 - c$ – krańcowa skłonność do oszczędzania.

Popyt globalny (AD): Suma wydatków gospodarstw domowych na konsumpcję oraz inwestycje przedsiębiorstw.
$AD = C + I$
Równowaga krótkookresowa: $AD = Y$ (popyt globalny = wytworzona produkcja).
Zmiana popytu globalnego wpływa na poziom produkcji.

W punkcie równowagi: $S = I$ .
Mnożnik (m):
$m = \frac{1}{1 - c}$ .
Przykład z danymi:
- $C0 = 20$
- $I = 80$
- $c = 0,9$
- $Y = 1000$
- Równowaga AD = Y: $AD = 20 + 0,9 imes 1000 + 80 = 1000$ .
W wyniku spadku inwestycji do $I' = 60$ (przykład): Przedsiębiorstwa dostosowują produkcję do nowych warunków.

Proces dalszego obniżania produkcji do nowego poziomu równowagi.
- Ostateczny poziom produkcji wynosi $800$ (przykład obliczeń z wykorzystaniem mnożnika).
- $m = \frac{1}{1 - c} = \frac{1}{1 - 0,9} = 10$ .

MPS (Marginal Propensity to Save): Krańcowa skłonność do oszczędzania, przy czym $MPC + MPS = 1$ .
Zmiana planowanej wielkości oszczędności wpływa na dochód, ale same oszczędności pozostają stabilne, co związane jest z inwestycjami.

Zmienna AD: $AD = C + I + G$
Dochód rozporządzalny (YD): $YD = (1 - t)Y$
- Gdzie t to stopa podatkowa netto.

Zmniejszenie nachylenia funkcji konsumpcji:
- W modelu bez udziału państwa: YD = Y
  ightarrow C = C0 + cY
- W modelu z udziałem państwa: $C = C0 + c(1 - t)Y$ .
Działanie podatków prowadzi do obniżenia produkcji oraz wartości mnożnika:
- $m = \frac{1}{1 - c}$ (bez podatków)
- $m = \frac{1}{(1 - c)(1 - t)}$ (z podatkami).

Zasada: Wzrost wydatków państwowych oraz równoczesny wzrost podatków zwiększa produkcję.

Wzrost wydatków państwa powoduje:
- Zwiększenie popytu globalnego.
- Zwiększenie popytu na pieniądz.
- Wzrost stóp procentowych, co skutkuje spadkiem wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych.

Polityka fiskalna obejmuje decyzje dotyczące wydatków i dochodów państwa.
Budżet państwa: Roczny plan wydatków i dochodów.
Deficyt budżetowy: Różnica pomiędzy wydatkami a dochodami.
- $ext{Deficyt} = G - NT$ .

Zaciąganie kredytów w bankach.
Zwiększanie długu publicznego: zadłużenie państwa.
Automatyczne stabilizatory: Redukują wartość mnożnika oraz ograniczają reakcję produkcji na wstrząsy popytowe (np. podatek dochodowy, VAT, zasiłki).

Neoklasycy: Przekonanie, że ogólny popyt powinien równać ogólnej podaży, a zjawiska nadprodukcji i niedoboru to zjawiska przejściowe.
Zjawisko globalnej równowagi zakłada pełne wykorzystanie zdolności produkcyjnych oraz brak bezrobocia.
Odchylenia od równowagi w systemie doskonałej konkurencji uruchamiają mechanizmy poprawiające równowagę ogólną.

Neoklasycy: Krzywa podaży jest pionowa – dochód narodowy jest zawsze produkowany w granicach pełnego wykorzystania zdolności produkcyjnych.
- Mechanizmy elastycznych cen, płac i stóp procentowych utrzymują realny dochód na stabilnym poziomie.
Keynes: Argumentuje, że we współczesnej gospodarce nie ma doskonałej konkurencji, ceny i płace są sztywne (wymuszone przez związki zawodowe oraz monopole), a krzywa podaży jest elastyczna.
- Zbyt duża skłonność do oszczędzania obniża popyt globalny.

Obie szkoły mają różne podejścia do roli państwa oraz mechanizmów regulujących rynek, co prowadzi do dyskusji o najlepszych metodach stabilizacji gospodarki i wzrostu.