AP Reviewer
AP Reviewer
L1 Renaissance
Renaissance
- “muling pagsilang” o “rebirth”
- noong ika 14 siglo
- pagbabalik ng kulturang klasikal (Greek at Roman)
- nagising ang kamalayan ng tao sa Europa at naghangad ng mas mataas na antas ng karunungan
- naglapit sa mga tao sa kanilang pilosopiya at mga kakayanan
Italy - kung saan nagsimula ang Renaissance
- sa pagsisimula ng Renaissance ay wala itong sentralisadong pamamahala
- ito’y pinamumunuan lamang ng banal na lupang Romano o Holy Roman Empire
Bourgeoisie - middle class
Mga aristikratang na naging makapangyarihan
Florence - bayan na pinakamaunlad sa lahat
Humanismo - mula sa salitang “humanitas” na nangangahulugang kultura
Tumutukoy sa pag-aaral ng mga klasikong kultura
Nagsilbi itong tagapagtaguyod ng kultura ng mga tao
Binigyang halaga nito ang mga kakayanan at abilidad ng mga tao
Humanist - mapanuri at critical thinker
Kalayaan ng kaisipan ng hindi lumalabag sa utos ng Diyos
Nagpapahalaga sa kultura ng Greek at Roman
Matuto tungkol sa mundo
Naniniwala sa sariling kakayahan
Maging mahusay sa tulong ng edukasyon
Lorenzo Medici - naging pangunahing tagapagtaguyod ng Renaissance
Pinaunlad ang Florence at ginawang sentro ng Renaissance ang Italya
Panitikan
Francesco Petrarch - ama ng humanismo
Ama ng Literaturang renaissance
Songbook o Sonnets
Giovanni Boccaccio - Decameron o sampung araw na trabaho
Niccolo Machiavelli - “The Prince” na tumutukoy sa katangian ng isang magaling na pinuno
Dante Aligheiri - “Divine Comedy”
Sining
Donatello - estatwa ni “David” na yari sa bronze
Michelangelo Buonarroti - David, Moses at Pieta, ipininta niya ang kisame ng Sistine Chapel sa Vatican
Leonardo da Vinci - itinuring na “Universal Man”
Mona Lisa, Last Supper, at Virgin of the Rocks of Anatomy
Raphael Santi - Sistine Madonna at School of Athens
Baldassare Castiglione - The Courtier
Renaissance sa Hilagang Europe
Panitikan
Desiderius Erasmus - “The Praise of Folly”
Miguel de Cervantes - “Don Quixote”
Geoffrey Chaucer - “Canterbury Tales”
William Shakespeare - pinakadakilang Playwright
Romeo and Juliet, Hamlet, at Macbeth
Thomas More - “Utopia” o “Perfect/Ideal Society”
Science and Technology
Nicolaus Copernicus - Sun Centered Theory
Johannes Gutenberg - Printing Press
Galileo Galilei - nakatuklas ng telescope
Anton Van Leeuwenhoek - nakatuklas ng microscope
L2 Repormasyon at Kontra-Repormasyon
Repormasyon - isang kilusang naghahangad ng mapayapang pagbabago sa mga turo, aral, at doktrina ng Simbahang Katoliko
Mga Salik na nagbigay daan sa repormasyon
1. Pagsibol ng kulturang Renaissance
2. Pagkakatuklas ng palimbagan
3. Pagiging maluho at mapag masabis ng mga kaparian
4. Kritiko ng simbahan
Indulhensiya - tumutukoy sa kapatawaran para sa kaparusahan ng kasalanan
Heresy - gawain ng mga uro na laban sa Simbahan
Simony - tumutukoy sa pagbili at pagbenta ng posisyon sa simbahan
Purgatoryo - lugar kung saan pinagdurusahan at nililinis ang mga kaluluwa ang kanilang kasalanan bago makapasok sa langit
Martin Luther - mongheng German na isinilang sa Eisleben sa Saxony, Germany
Naging pari at propesor sa University of Wittenberg
Tumutuligsa sa pagbebenta ng indulhensiya
“95 Theses”
Ama ng Repormasyon
Lutheranism
John Wycliffe - tinutuligsa ang Tithes (buwis na binibigay sa simbahan) at Simony
“Morning Star ng Repormasyon”
John Huss - tumutuligsa sa sakramento ng Kumpisal
Inakusahang Heretiko
Ulrich Zwingli (Switzerland) - tumutuligsa sa paniniwala sa purgatoryo at indulhensya
Nagtatag ng isang teokrasya
Protestantismo - tumutukoy sa relihiyong hindi kabilang sa relihiyong Katoliko
John Calvin (Switzerland) - isang teologong French
Huguenots - mga protestanteng Pranses
Genevo - “City of God” sentro ng protestantismo sa Switzerland
Predestination - paniniwala na ang Diyos ay nagtatakda ng kapalaran at kaligtasan ng tao
John Knox (Scotland) - nagtatag ng Protestanteng Presbyterians
Ginawang inspirasyon si Calvin
Henry VIII (England) - dating tapat na katoliko, na tumalikod sa katolisismo mula nang hindi sya payagan ni Papa Leo X. Nagpalabas siya nang batas na magtatakwil sa Katolisismo sa Inglatera
Anglican - tawag sa simbahan ng England
Puritan - mga protestanteng Ingles
Kontra-Repormasyon - lubhang nabahala ang simbahang Katoliko sa paglaganap ng impluwensya ng Protestantismo sa hilagang Europe at ito ang nagtulak para ang simbahan ay gumawa ng sariling kilusang pangreporma na pinangunahan ni Papa Paul III
Konseho ng Trent - isang konsehong itinatag ng mga tapat na katoliko para pag-usapan ang ilang malaking pagbabago sa mga aral at katuruan ng simbahan tulad ng:
Pagbabawal sa pagbebenta ng indulhensya
Pagtatag ng seminary
Pagsunod ng Kaparian sa batas ng simbahan
Index - talaan ng mga aklat na ipinagbabawal basahin para sa mga katoliko
Inquisition - isang hukumang itinatag upang litisin at hatulan ang mga heretikong Protestante at sila ay ipinasusunog ng buhay
Society of Jesus - itinatag ni St. Ignatius de Loyola upang humikayat sa mga protestanteng magbalik sa Simbahang Katoliko.
Francis Xavier - bahagi ng mga misyonerong pari na humikayat sa mga protestanteng magbalik loob.
Narating niya ang Asya, 70,000 na Asyano ang kanyang nahikayat na maging katoliko, siya rin ang nagdala ng katolisismo sa Japan
Tinawag siyang “Apostles of the Indies”
Resulta ng Repormasyon
1. Kawalan ng pagkakaisa sa relihiyon ng mga bansa sa kanlurang Europa
2. Pagsibol ng mga protestanteng grupo
3. Malaking pagbabago sa simbahang katoliko
Pagbabawal sa pag-aasawa ng pari
Pagbabawal sa pagbebenta ng simony
Pagbabawal sa “Lay of Investitures” o pagtatalaga ng mga monarko sa mga susunod na pinuno ng simbahan
4. Digmaan sa relihiyon tulad ng thirty years war (Espanya at Pransya)
L3 Rebolusyong Siyentipiko at Rebolusyong Intelektwal
Isang yugto ng kasaysayan na naganap sa pagitan ng ika 16-18 siglo kung saan ang malawakang pagbabago at pagtuklas sa larangan ng siyensa ay natunghayan
Nagbigay daan sa “enlightenment”
Mga Dahilan
1. Renaissance at Humanismo
2. Pagdami ng mga Unibersidad at paaralan
3. Paglaganap ng mga aklat na nalimbag at pahayagan
4. Pag-usbong ng kaisipang materyalismo
5 Pangunahing Kaisipan tungkol sa Rebolusyong Siyentipiko
1. Rasyonalismo - ang kakayahan ng taong pagtibayin at panindigan ang kanyang pangangatwiran
2. Naturalismo - ang kapalaran ng kalawakan at ng tao ay hawak ng natural na batas
3. Materyalismo - ang pagbibigay toon sa mga materyal na bagay at mundo kaysa sa espiritwal na mundo
4. Optimismo - ang tao ay likas na mabuti at may kakayahan pang paunlarin ang kanyang sarili sa pamamagitan ng pagsasabuhay ng kanyang talino at pakikiisa sa lipunan
5. Humanitaryanismo - ang pamahalaan at lipunan ay kailangang magbago para sa ikabubuti ng nakararami
Francis Bacon (Ingles) - ama ng sanaysay
May akda ng Novum Organum
Rene Descartes (Pranses) - ama ng rasyonalismo at modernong pilosopiya
May akda ng Discourse of Method
“I think therefore I am”
Thomas Hobbes (Ingles) - nagpaunlad ng konsepto ng self interest
May akda ng Leviathan
John Locke (Ingles) - nagpakilala ng konsepto ng Natural Rights
May akda ng Two Treatises of Government
Baron de Montesquieu (Pranses) - nagsulong ng kaisipang Separation of Powers
May akda ng The Spirit of Law
Francois Marie Arouet (Pranses) - kilala sa sagisag na Voltaire
Nakilala sa konsepto ng Freedom of Expression
May akda ng Letter on English
Jean Jacques Rousseau (Pranses) - ama ng modernong demokrasya
Nagpakilala ng konsepto ng Social Contract
Adam Smith - ama ng ekonomiks
May akda ng Wealth of Nations
Paglaganap ng Kaisipang Enlightenment
Salon - tawag sa pagtitipon-tipon ng mga mayayamang kababaihan ng Paris na dinaluhan ng mga intelektwal
Encyclopedia - isang proyekto sa pangunguna ni Denis Diderot
Ay kalipunan ng mga akda ng mga naliwanagan tungkol sa agham, teknolohiya, sining, at pamahalaan
Sa Agham
Andreas Vesalius - nag-aral ng Human Anatomy
May akda ng On the Fabric of the Human Body
William Harvey - nakatuklas ng pagdaloy ng dugo sa katawan
May akda ng On the Motion of the Heart
Robert Hooke - nakatuklas sa Cell
Robert Boyle - ama ng modernong Chemistry
Joseph Priestley - nakatuklas ng Chemical Element na Oxygen
Antoine Lavoisier - tagapagtatag ng Father of Chemistry
Sa Sining
Antonio Canova - eskultor na italyano na naglilok ng estatwa ng Perseus with the head of Medusa
Franz Josef Haydn - ama ng symphony
Nagpaunlad ng piano at sonata
Wolfgang Mozart - kompositor na Austrian
May-akda ng musika para sa ballet
Ludwig Van Beethoven - kompositor na German
Pinakadakilang Kompositor
L4 Rebolusyong Industriyal
Industriyalisasyon - paggamit ng mga makina sa paggawa at mula sa bahay ginagawa ang mga produkto sa pabrika
Salik kung bakit ito sa Inglatera sumibol
Yamang tao
Likas na Yaman
Kapital
Pamilihan
Suporta ng pamahalaan
John Kay - flying shuttle
James Hargreaves - spinning jenny
Richard Arkwright - water frame
Samuel Cromptom - spinning mule
Eli Witney - cotton gin
James Watt - steam engine
Robert Fulton - steamboat
Alessandro Volta - battery
Alexander Grahambell - telephone
George Stephenson - Railways
Orville and Wilbur - airplane
Henry Ford - automotive
Lee de Forest - radio
Vladimir Zworykin - TV
Samuel Morse - Telegraph