Untitled Notes

Etyka (gr. „ethicos”) oznacza obyczajowy, zwyczajowy, z ethos - obyczaj, zwyczaj oraz stałe miejsce zamieszkania.
Ethos to styl, sposób życia, postawa grupy społecznej, oparta na wyznawanych i realizowanych w praktyce wartościach moralnych i obyczajowych.
Ethos jest pojęciem aksjologicznym neutralnym, służy do opisu zachowań zbiorowości, nie należy go mylić z idealnymi wzorcami zachowań w grupie.
Etyka to filozoficzna nauka o moralności i problematyka moralności.

Etyka podstawowa
- Esej eko(etyka opisowa): Obejmuje analizę tego, co jest słuszne (normatywna).
- Metaetyka: Zajmuje się uzasadnieniem pojęć etycznych.
Etyka stosowana
- Etyka lekarska
- Etyka pielęgniarska
- Etyka badań naukowych.

Określa, co jest moralnie dobre, złe oraz moralne powinności.
Z punktu widzenia przedmiotu badań dzieli się na:
- Aksjologię: Teoria wartości moralnych.
- Deontologię: Nauka o powinnościach.
Na poziomie ogólnym dzieli się na:
- Etykę ogólną
- Etykę szczegółową (np. osobową, społeczną).

Etyka zawodowa to zespół zasad definiujących, jak przedstawiciele zawodu powinni się zachowywać z moralnego punktu widzenia.
Etyka zawodowa ogólna: Dotyczy ogólnych norm i wartości moralnych.
Etyka zawodowa szczegółowa: Ustala zasady moralnego działania w określonych kontekstach (np. pielęgniarstwo).

Pomocne w podejmowaniu decyzji w kontekście moralnym.
Główne obszary badań: powinności, dylematy etyczne, odpowiedzialność zawodowa, respektowanie praw pacjentów.

Funkcje kodeksu deontologicznego:
1. Funkcja dyrektywna: Określa cel działalności zawodowej pielęgniarek.
2. Funkcja kontrolno-oceniająca: Ocena moralności działań pielęgniarek.
3. Funkcja społeczno-wychowawcza: Kształtowanie postaw zawodowych.
4. Funkcja korygująca: Korygowanie niewłaściwych zachowań.
5. Funkcja autonomii: Brak zewnętrznych regulacji.
6. Funkcja umacniania identyfikacji zawodowej: Integracja wartości dla pielęgniarek.

Prawo do podejmowania decyzji przez pacjenta.
Problemy realizacji tej zasady dotyczą stopnia niezależności pacjentów.
- Ograniczenia wewnętrzne (wiek, stan zdrowia).
- Ograniczenia zewnętrzne (środowisko szpitala, dostępność opieki).

Obowiązek mówienia prawdy, które buduje zaufanie między pielęgniarką a pacjentem.
Problemy z realizacją: prawda może być szkodliwa.

Właściwość zachowywania tajemnicy informacji uzyskanych w procesie opieki.
Zwolnienia z zachowania poufności tylko w wyjątkowych okolicznościach (zgoda pacjenta).

Pierwsze kodeksy etyczne sięgają IV wieku przed naszą erą (Kodeks Hipokratesa).
W następnych wiekach (XVIII wiek - Kodeks Majmonidesa) różnice podejścia (monoteistyczne vs. politeistyczne).
Do XX wieku brakowało kodeksów dedykowanych dla pielęgniarek.

Sformułowanie reguł etycznych przez Wincentego a Paulo (1633).
Podkreślenie wartości empatii, wykształcenia i wsparcia dla pacjentów.
Przysięga Florencji Nightingale (1893) jako pierwszy formalny dokument etyczny pielęgniarstwa.

Polska: pierwszy kodeks etyki pielęgniarskiej w 1973 roku.
2003: Czwarty Krajowy Zjazd uczynił nowelę kodeksu z m.in. przepisami o poszanowaniu praw pacjentów.

Umiejętność dostrzegania wymiaru etycznego sytuacji.
Czynniki kształtujące: kulturowe, religijne, edukacyjne i życiowe doświadczenie.

Interdyscyplinarne badania dotyczące problemów moralnych w kontekście zdrowia i życia.

Deklaracje międzynarodowe (1948 - Deklaracja Praw Człowieka, 2002 - Europejska Karta Praw Pacjenta).