Polityczny wymiar globalizacji

Globalizacja to wzrost współzależności i wzajemnego oddziaływania państw, firm i ludzi na całym świecie.
Odbywa się poprzez osobiste kontakty, wymianę towarową oraz dzielenie się informacjami.
Nie jest to nowe zjawisko;
- Starożytni Grecy prowadzili żeglugi do końców znanego świata.
- Rzymianie rozpowszechniali swoje idee od Iraku do Wielkiej Brytanii.
- Jedwabny Szlak łączył Europę z Chinami już w III wieku p.n.e.
- Na Oceanie Indyjskim handel kwitł dzięki monsunom.
Odkrycia geograficzne w Europie oraz rozwój imperiów kolonialnych również były przykładami globalizacji.
Na przełomie XIX wieku podróż z Wielkiej Brytanii do Australii trwała 2-3 miesiące, a wiadomości były przesyłane telegrafem w kilka godzin.

Część naukowców postrzega globalizację jako źródło nowych form ryzyka i nierówności społecznych, zarówno globalnych, jak i lokalnych.
Skutki procesów globalizacji nie są w pełni rozpoznane.
Mogą prowadzić do homogenizacji kultury, jak i jej kreolizacji oraz zwiększonej różnorodności kulturowej.

Proces globalizacji rozpoczął się od wielkich odkryć geograficznych.
Towarzyszyła mu rewolucja komunikacji społecznej – odkrycie czcionki oraz prasy drukarskiej.
Pierwsza fala globalizacji związana z kolonizacją i często zniszczeniem lokalnych kultur.
Immanuel Wallerstein osadza początek systemu światowego w XVI wieku, oznaczając wzrost kapitalizmu.
- Państwo jako instytucja regulująca ekonomię ustępuje rynkowi.
- Liberalizacja prowadziła do specjalizacji w produkcji towarów eksportowych oraz zniesienia barier handlowych.

Rozpoczęła się w XIX wieku z rewolucją przemysłową.
Prowadziła do umocnienia i kolonizacji przez niektóre europejskie państwa kontynentów afrykańskiego i azjatyckiego oraz obszaru Pacyfiku.
To złoty wiek drugiej fali globalizacji 1850-1880, kiedy siła robocza i kapitał skoncentrowane były w rozwiniętych państwach.

Rozpoczęła się po II wojnie światowej, kiedy rozmontowany został kolonializm.
Pod auspicjami GATT, co doprowadziło do serii porozumień na rzecz zniesienia ograniczeń wolnego handlu.
Runda urugwajska doprowadziła do utworzenia Światowej Organizacji Handlu.
Pomoc w sporach handlowych między państwami oraz umowy takie jak traktat z Maastricht.

Ruchliwość siły roboczej została ograniczona, podczas gdy kapitał stał się bardziej mobilny po upadku ZSRR.
Lata 90. XX wieku przyniosły przyspieszenie globalizacji dzięki rozwojowi Internetu i gospodarki opartej na wiedzy.
Powstanie międzynarodowych organizacji (ONZ, UE) i NGO (Amnesty International, WWF) wpływa na funkcjonowanie państw.

Marshall McLuhan wprowadza pojęcie globalnej wioski w 1960 roku.
Termin "globalizacja" znalazł się w słowniku Webstera w 1961 roku; wcześniej używano "globalny" w kontekście ekologicznym i społeczno-ekonomicznym.

Krytyczne podejście do globalizacji oparte na założeniach marksistowskich.
Leninizm: ekspansja dąży do zdobywania taniej siły roboczej, surowców i rynków, co przekłada się na rosnące nierówności klasowe.

Paul Prebisch zakłada podział świata na bogate centrum i biedne peryferie.
W wariantu pesymistycznym skutkuje to perpetuacją zależności; w wariancie optymistycznym prowadzi do akumulacji kapitału w krajach zależnych.

Przyspieszenie rozwoju kapitalizmu generuje hierarchię społeczeństwa globalnego oraz asymetrie rozwoju.
Krytyka WTO jako promotora niekorzystnej globalizacji.

Cztery typy wizji globalizacji:
- Globalny Gemeinschaft I: wizja niezależnych wspólnot, przejawiająca się w antyglobalizmie.
- Globalny Gemeinschaft II: wizja globalnej wioski, ruchy ekumeniczne.
- Globalny Gesellschaft I: wizja suwerennych państw otwartych na siebie.
- Globalny Gesellschaft II: wizja unifikacji państw, rząd światowy.

Ujednolicenie rynków i towarów, zniesienie barier handlowych.
Przemiany w konkurencji zagranicznych firm na rynkach lokalnych i rola ponadnarodowych korporacji.
Kryzysy finansowe w jednej części świata wpływają globalnie.

Przykłady makdonaldyzacji i wpływ na tożsamość narodową.
Wzmożone migracje i turystyka jako czynniki rozwijające globalizację;
Powrót do korzeni lokalnych kultur jako reakcja na globalizację.
Ulf Hannerz prezentuje 4 scenariusze kulturowej uniformizacji. Ulf Hannerz prezentuje cztery scenariusze kulturowej uniformizacji:
1. **Globalizacja jako homogenizacja kulturowa**: Wzrost podobieństw kulturowych na całym świecie, gdzie lokalne tradycje ustępują miejsca dominującym kulturze. 2. **Globalizacja jako hybrydyzacja kulturowa**: Połączenie elementów różnych kultur, co prowadzi do powstawania nowych, mieszanych form kulturowych. 3. **Globalizacja jako lokalizacja**: Reafirmacja lokalnych tradycji i wartości w odpowiedzi na globalne trendy, powrót do „korzeni”. 4. **Globalizacja jako wielość**: Uznanie różnorodności kulturowej i zbieżności różnorodnych perspektyw w globalizującym się świecie.

Organizacja Narodów Zjednoczonych a państwa członkowskie, jej wpływ na decyzje państw.
Misje pokojowe ONZ i Cele Milenijne.

Unia Afrykańska, UNASUR, MERCOSUR, NAFTA, UE – ich rola na arenie międzynarodowej.
Państwa rozwijające się (Chiny, Indie, Brazylia) stają się znaczącymi graczami.
NGO jako uzupełnienie działań instytucji państwowych.

Częściowe ograniczenia suwerenności państw członkowskich organizacji międzynarodowych.
Przykłady: zakaz kary śmierci w UE, ochrona praw człowieka oraz lokalnych produktów.
Członkostwo w WTO otwiera rynki na towary zagraniczne i ułatwia eksport lokalnych produktów.