Enterik Bakteriler Notları

Enterik Bakteriler

• İnsan ve hayvanların bağırsaklarında normal flora veya patojen olarak bulunurlar.

• İnsanlara ve hayvanlara adapte olmuş bakterilerdir.

• Bazıları ciddi enfeksiyonlara neden olur: Tifo, dizanteri, veba.

• Çevrede yaygın olarak bulunabilirler (su, toprak).

• Organik maddelerin yıkımında (degradasyonunda) görev alabilirler.

• Bitkilerde bulunabilirler ve zarar verebilirler (nekroz, dejenerasyon, doku bozulması).

Enterik Bakterilerin Ortak Özellikleri

• Gram negatif basil.

• 2 - 4 mikron uzunluğunda ve 0,4 - 0,6 mikron genişliğinde.

• Genellikle hareketli (peritriş flagella).

• Genel besiyerlerinde ürerler.

• Fakültatif anaerob.

• Glikozu fermente ederler (gazlı veya gazsız).

• Nitratı nitrite indirgerler.

• Oksidaz negatif, katalaz pozitif.

• CG\%39-59

Enterik Bakteri Tanımına Girmeyen Gram Negatif Basiller

• Pseudomonas: Zorunlu aerob.

• Vibrio ve Aeromonas: Flagellaları peritriş değil, oksidaz pozitiftir.

Enterobacteriaceae Sınıflandırması

• Patojenler: Salmonella, Shigella, Yersinia pestis.

• Komensaller: Escherichia coli, Proteus mirabilis, Klebsiella sp.

• Saprofitler (saprotroflar): Serratia sp, Enterobacter sp.

Enterik Bakterilerin Neden Olduğu Enfeksiyonlar

• Gastrointestinal Sistem Enfeksiyonları

• Üriner Sistem Enfeksiyonları

• Hastane Enfeksiyonları (Nozokomiyal Enfeksiyonlar)

Enterik Bakteri Çeşitliliği

• Çok çeşitli cinsler (>50 cins, >200 tür): Shigella, Salmonella, Escherichia, Klebsiella, Proteus, Enterobacter, Serratia, vb.

• Ayırıcı tanı için biyokimyasal özellikler kullanılır:

  • Laktoz fermentasyonu

  • İndol üretimi

  • Üreaz aktivitesi

  • Asetoin (VP +)

  • Sitrat kullanımı

  • Triptofan deaminasyonu

Enterik Bakterilerin Bakteriyolojik Özellikleri

• Genellikle tipik Gram negatif basil.

• 2-4 µ X 0,4-0,6 µ boyutlarında, hareketli (peritriş) veya hareketsiz (Klebsiella, Shigella), bazen kapsüllü (Klebsiella).

• Kültür: Genel besiyerlerinde kolaylıkla ürer.

• 24 saatte 37°C'de aerobik veya anaerobik ortamda gelişir.

EMB Besiyeri

• Laktoz (-) ve laktoz (+) kolonilerin ayrımında kullanılır.

Gram-negatif Basiller

• Escherichia, Klebsiella, Enterobacter, Serratia, Citrobacter ve Proteus.

  • Normal bağırsak florasının elemanları.

  • Değişik çevre kaynaklarından izole edilebilirler.

  • Ortak özellikleri (Proteus dışında) laktozu fermente etmeleri.

• Salmonella ve Shigella laktozu fermente edemezler (Laktoz (-)).

Enterik Bakterilerin Önemi

• Zararsız komensallar olarak tanımlanmış olsalar da önemli sağlık problemlerine neden oldukları anlaşılmıştır.

• En önemli patojenler: E. coli, K. pneumoniae, Enterobacter aerogenes, Enterobacter cloacae, S. marcescens, P. mirabilis, Salmonella, Shigella, Yersinia.

Koliform Bakteriler ve Proteus'un Enfeksiyon Bölgeleri

• CNS enfeksiyonları

• Cerrahi alan enfeksiyonları

• Pnomoniler: Kontamine medikal cihazlar veya prosedürler yoluyla (örn., inhalasyon tedavisi ekipmanı, trakeostomi).

• Kan dolaşımı enfeksiyonları: Kontamine intravenöz kateter veya sıvılar yoluyla.

• Üriner sistem enfeksiyonları: Üriner kateter yoluyla.

Majör Enterik Patojen: E. coli

• Enteropatojenik E. coli (EPEC): Yenidoğan ishalleri.

• Enteroinvazif E. coli (EIEC): Çocuk ve yetişkinlerde şigelloz benzeri hastalık.

• Enterotoksijenik E. coli (ETEC): Turist diyaresi ve gelişmekte olan ülkelerde çocuk diyaresi.

• Enterohemorajik E. coli (EHEC): Serotip O157:H7 ile oluşur, hemorajik kolit.

• Enteroaggregatif E. coli (EAEC): Persistan gastroenterit, çocuklarda ishal.

Nozokomiyal (Hastane) Enfeksiyonlar

• Antibiyotik kullanımından önce streptokoklar yaygındı.

• Sulfonamid ve penisilin kullanımıyla S. aureus arttı.

• Aminoglikozid ve sefalosporin kullanımıyla Gram negatif basiller arttı.

• Geniş spektrumlu sefalosporinler S. aureus, KNS, Enterokok vakalarını artırdı.

• Günümüzde koliform basiller ve Proteus \%29 oranında görülmektedir.

Toplum Kaynaklı Enfeksiyonlar

• Üriner Enfeksiyonlar:

  • Escherichia coli:

    • Üretrosistit \%85

    • Kronik bakteriyel prostatit \%80

    • Akut pyelonefrit \%90

  • Diğer etkenler: Proteus, Klebsiella ve Enterobacter.

• Pnomoni:

  • Klebsiella pneumoniae.

Antijenik Yapı

• Flagella: H antijeni.

• Yüzey antijenleri:

  • K antijenleri (Polisakkarit kapsül bileşenleri):

    • A, L, B

  • LPS:

    • Lipid A bölümü endotoksik.

    • Polisakkarit bölümü O antijeni (Somatik), şeker yapısındaki farklılıklar.

Patogenez

• Toksinler:

  • ETEC, EHEC, Shigatoksin.

  • Enterotoksijenik Klebsiella, Enterobacter, Serratia, Citrobacter ve Proteus suşları nadir.

• Serotipler enfeksiyonda önemli:

  • K. pneumoniae:

    • Pnomoni etkenleri: K1 ve 2

    • Üriner etkenler: K8-10, 24

  • E. coli:

    • Ekstraintestinal enfeksiyon: K1-3,5,12,13

    • Neonatal menenjit: K1 (\%80) ve O7, O18

Proteus Patogenezi

• Proteus böbrek taşı oluşumu ile ilişkili.

• Üreaz enzimi sentezler:

  • Ürenin amonyum ve CO_2'e dönüşmesi.

  • Amonyum ile idrarın alkalinleşmesi.

  • Alkalinizasyon magnezyum ve kalsiyum fosfat yoğunlaşması ve kristalizasyonu.

  • Taş oluşumu.

İdrar Örneğinden İzolasyon

• Ekstraintestinal örnekler kanlı agar ve EMB (veya MacConkey) besiyerine ekilir.

• Orta idrar, temiz 105 koloni/ml enfeksiyon göstergesidir.

• Hemen ekilmeyecekse +4°C'de saklanmalıdır.

Koliform ve Proteusların Ortak Özellikleri

• Gram negatif basil

• Fakültatif anaerob

• Hareketli (Klebsiella dışında)

• Oksidaz negatif

• Nitriti nitrata dönüştürür

Fekal Örnekten İzolasyon

• Selektif besiyerleri kullanılır:

  • XLD (xylose-lysine-desoxycholate)

  • Hektoen enterik agar

• Laktoz fermentasyonu, pigment oluşumu:

  • Kuvvetli: E. coli, K. pneumoniae, Enterobacter aerogenes

  • Zayıf/yavaş: Serratia, Citrobacter

Koliform Basillerin ve Proteus'un Ayırıcı Tanısı

• Hareket, Laktoz, İndol, Üreaz, H2S gibi özelliklere göre ayrım yapılır.

Sitrat Besiyeri

• Sitratı kullanan bakteriler besiyerinin rengini maviye dönüştürür (bromtimol mavisi içerir).

  • Citrobacter

  • Salmonella

  • Enterobacter

  • Serratia

Üre Agar

• Üreyi parçalayan mikroorganizmalar besiyerinde alkali pH oluştururlar. Fenol kırmızısı ayıracının rengi pembeye döner.

Hareket Besiyeri

• Yarı katı besiyeridir.

• Hareketsiz enterik bakteriler: Klebsiella, Shigella.

Escherichia Coli

• Normal flora elemanıdır.

• Virülans faktörlerini bakteri edinebilir: Plazmid veya bakteriofaj enterotoksin, invazyon faktörleri.

• Tipleri: Enteropathogenic, EHEC, EPEC vb.

• Toksinler: Shiga-like cytotoxin, LT, ST.

Enterotoksijenik E. Coli (ETEC)

• Hastalık belirtileri: Kusma, diyare, ağrı, ateş, su ve elektrolit kaybı.

ETEC Toksinleri

• Heat-stable enterotoxin (ST):

  • 18-50 amino asitten oluşan polipeptidler.

  • ST guanil siklazı aktive eder, GTP’dan cGMP oluşur.

  • cGMP bağırsaktan sıvı alımını durdurur.

• Labile enterotoxin (LT):

  • Kolera toksinine benzer.

  • Reseptör Gm1 gangliozid.

  • Adenilat siklaz aktivasyonu, cAMP üretimi, hipersekresyon.

  • Çoğu ETEC'de her ikisi birden mevcut.

E. Coli Tanısı

• Kültürde saf E. coli.

• Ateş yok.

Gıda Kaynaklı Hastalıklar

• Dünya Sağlık Örgütüne göre dünyadaki her 10 kişiden biri hasta oluyor.

• 33 milyon sağlıklı yaşam yılı kaybı.

• Özellikle çocuklarda.

• Gıdaya bağlı 550 milyon ishal, 220 milyonu <5 yaş.

Enflamatuvar İshaller

• Enteropatojenik Escherichia coli

• Enteroinvasif Escherichia coli

• Sitotoksik Escherichia coli.

Enterohemorajik Bakteriler Escherichia Coli (EHEC)

• Çoğu Escherichia coli (E.coli) suşu zararsızdır.

• Ancak bazıları, enterohemorajik E. coli (EHEC) gibi, insan sağlığı ve yaşamı için tehlike oluşturur.

• E. coli (EHEC), insan midesine girdikten sonra ciddi hastalıklara neden olan toksinler üretmeye başlar.

• Enfeksiyon kaynakları: Sığır ve diğer geviş getiren hayvanlar ana E. coli (EHEC) taşıyıcılarıdır. Pişmemiş et ve çiğ süt. Bakteriler, yiyecekler ısıya (70°C ve üzeri) maruz kaldığında ölür. Meyve ve sebzelerde de bulunabilir.

• E. coli (EHEC) tarafından neden olunan semptomlar:

  • Karın kası spazmları

  • İshal (bazen kanlı ishal)

  • Ateş

  • Kusma

Salmonella Hakkında

• Salmonella cinsi insanlarda patojen.

• Bazı hayvanlarda normal florada:

  • Kümes hayvanları, kemiriciler, çiftlik hayvanları, kemiriciler, yabani hayvanlar, eklem bacaklılar ve sürüngenlerde.

• Türleri:

  • S. bongori

  • S. enterica

  • S. subterranea

Salmonella Epidemiyolojisi

• ABD verileri:

  • 1,35 milyon enfeksiyon

  • 26,500 hastaneye yatış

  • 420 ölüm

• Dünya verileri, Tifo:

  • 27 milyon vaka

  • 217,000 ölüm

• Türkiye (2004):

  • 4135 hastaneye yatış

  • 35 ölüm

Salmonella Özellikleri

• Gram (-) basil. Spor (-)

• Direnç: 55°C’de 20 dk ölür. Normal yoğunluktaki klor hemen etkiler.

• Salmonellaları izole etmek için salmonellaların üremelerini engellemeyen, diğer barsak bakterilerinin üremesini inhibe eden besiyerleri geliştirilmiştir.

  • Örneğin EMB, SS, deoksikolat sitrat agar (D-C), Brillant green agar, Hektoen enterik agar v.b.

• Çoğaltma besiyerleri selenit F kullanılır.

Non-Tifoid Salmonella

• Tifo Dışı Salmonella

  • 94 Milyon vaka

  • 155 000 ölüm

• Bulgular (saatler günler içinde):

  • Diyare,

  • Karın krampı,

  • Ateş (>38 °C),

  • Kusma,

  • Genel durum bozukluğu ve baş ağrısı.

Tifo

• Etken S. Typhi

• Ateş, bitkinlik, karın ağrısı, pembe döküntü

• Tedavi edilmezse ateş 39-40°C

• Hepatosplenomegali, Bradikardi, Koma

Shigella

• Basilli dizanteri etkenidirler.

• S. dysenteriae

• S. flexneri

• S. boydii

• S. son

• Epidomoloji (CDC):

  • 80-165 milyon vaka - 600,000 ölüm -Çocuklarda

  • Gida kaynaklı - 20-119 milyon vaka -30,000 ölüm

  • Kolon mukozasına girerek, lokal, nekrozlarla seyreden enfeksiyonlara neden olur.

  • Enfeksiyon kaynağı her zaman insandır.

  • İnvazyon özelliği önemlidir

  • Shigatoksin üretir

Shigatoksin

• Sitotoksik, enterotoksik, nörotoksik etkinliği vardır.

• Kolon epitelinde leyzonların oluşumunda, başlangıçtaki sulu dışkılamadan ve üremi sendromunun ortaya çıkışından sorumludur.

• Kuluçka dönemi 2-5 gün

• Bulantı ve sulu dışkılama, sonra mukuslu, kanlı, iltihaplı dişkılama.

• Barsak krampları, ağrılı dişklama, ates.