Politologia - Notatki do egzaminu

Politologial - Wprowadzenie

Literatura: Andrew Heywood, Politologia; Zarys stosunków międzynarodowych w erze współczesnej globalizacji
Zaliczenie: Egzamin ustny (3 pytania z materiału z zajęć).

Nauki Pokrewne Politologii

Historia: Przyczyny konfliktów.
Socjologia: Działalność zbiorowa człowieka.
Filozofia: Definiowanie państwa i udziału człowieka w tworzeniu państwa.
Prawo: Konstytucyjne, administracyjne.
Stosunki międzynarodowe.

Przedmiot Poznania w Politologii

Procesy polityczne (historyczne i współczesne).
Państwo.
Instytucje polityczne.
Władza polityczna.
Interesy polityczne.
Wpływy polityczne.
Zachowania polityczne.
Naród.

Teorie Polityki

Polityka jako efekt natury ludzkiej: Wynika z przejawiania się natury ludzkiej w stosunkach społecznych.
Polityka jako aktywność władzy: Władza polityczna (publiczna, państwowa) jako centralna instytucja.
Polityka jako aktywność publiczna: Angażowanie się w działania publiczne dla państwa.
Teoria interakcjonizmu: Kształtowanie się relacji i zależności międzyludzkich (socjologia).
Teoria konfliktu: Nierówny dostęp do dóbr i władzy w społeczeństwie (socjologia).
Teoria funkcjonalizmu: Społeczeństwo jako system wzajemnie powiązanych części, każda pełni funkcję.
Teoria systemów: Tłumaczenie funkcjonowania organizmów żywych, społeczeństw i systemów sztucznych.

Rozumienie Polityki

Polityka jako sztuka rządzenia.
Polityka jako podejmowanie spraw publicznych.
Polityka jako umiejętność kompromisu i konsensusu.
Polityka jako władza oraz dystrybucja zasobów.

Kiedy Mówimy o Władzy?

Władza bezprawna: Przejmuje instytucje państwowe przemocą lub łamie prawo (np. bolszewicy, III Rzesza).
Władza prawomocna: Posiada legitymację do rządzenia, zgodna z porządkiem normatywnym.
Politeja: Społeczeństwo ukształtowane przez działania władzy politycznej (Arystoteles: rządy wielu w interesie ogółu).

Sześć Form Sprawowania Władzy wg Arystotelesa

*   Jedna osoba: monarchia (rządy w interesie ogółu), tyrania (w interesie własnym)
*   Mała grupa: arystokracja (rządy w interesie ogółu), oligarchia (w interesie własnym)
*   Masy: politeja (rządy w interesie ogółu), demokracja (w interesie własnym)

Typologia Ustrojów (Współcześnie)

Poliarchie zachodnie: Nowoczesne demokracje (Ameryka Północna, Europa Zachodnia, Australazja).
- Model westminsterski: Rząd jednopartyjny, dominacja rządu nad parlamentem, dwie partie.
- Demokracja konsensualna: Wielopartyjność, federalizm, dekoncentracja władzy (Belgia, Szwajcaria, Austria).
- Ustrój USA: Brak feudalnej przeszłości, doświadczenie osadnictwa.
Nowe demokracje: Upadek dyktatur w Hiszpanii, Portugalii, Grecji, Ameryce Łacińskiej, komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej (1989-1991).
Ustroje Azji Wschodniej.
Ustroje islamskie (teokracje).
Ustroje wojskowe (junty).

Doktryny Polityczne

Doktryna polityczna: Przedstawienie i wyjaśnienie rzeczywistości politycznej w określony sposób.

Liberalizm

XIX w.: Liberalizm ekonomiczny; poparcie dla reform socjalnych (np. Encyklika Leona XIII Rerum Novarum).
Rezultat upadku feudalizmu i powstawania kapitalizmu.
Początki: John Locke – prawa naturalne do życia, wolności i własności.

Główne Założenia Liberalizmu

Indywidualizm: Rozwój jednostki.
Wolność: Podstawowa wartość, w granicach prawa.
Rozum: Wiara w rozum człowieka.
Równość: Jednostki rodzą się równe (wobec prawa).
Tolerancja: Akceptacja odmiennych poglądów.
Zgoda: Władza tworzona oddolnie, oparta na legitymizacji.
Konstytucjonalizm: Konieczność spisania konstytucji.

Liberalizm w XIX w.

Liberalizm klasyczny: Nacisk na indywidualizm, przeciwny interwencjonizmowi państwowemu.
John Stuart Mill: Pomost między liberalizmem klasycznym a współczesnym (prawa wyborcze dla kobiet, spółdzielnie robotnicze).

Liberalizm Współczesny

Popiera interwencjonizm państwowy (rozwinięte państwo socjalne w USA).

Konserwatyzm - Historia

Przełom XVIII i XIX w.: Odpowiedź na rewolucję francuską.
Konserwatyzm radykalny (autokratyczny, reakcyjny) i elastyczny (solidaryzm społeczny).

Główne Założenia Konserwatyzmu

Tradycja: Szacunek do ustalonych zwyczajów.
Pragmatyzm: Praktycyzm, sceptycyzm wobec racjonalizmu.
Niedoskonałość ludzkiej natury: Potrzeba silnego państwa.
Organicyzm: Społeczeństwo jako całość podzielna na komórki (rodzina, naród).
Hierarchia: Naturalna stopniowalność grup społecznych.
Autorytet: Gwarancja stabilizacji państwa.
Własność: Poczucie bezpieczeństwa i niezależności.

Doktryny na Podłożu Liberalizmu i Konserwatyzmu

Konserwatyzm paternalistyczny: Powiązanie warstw uboższych w strukturę praw i obowiązków (XIX w., Wlk. Brytania).
Nowa Prawica: Lata 70. XX w., „wolna gospodarka i silne państwo” (thatcheryzm, reaganizm).
Neoliberalizm: Kapitalizm rynkowy bez regulacji, „martwa ręka” państwa.
Neokonserwatyzm: Obawa przed wielokulturowością i wieloreligijnością (USA, lata 60. XX w.).

Socjalizm

Początek XIX w.: Odpowiedź na powstanie kapitalizmu przemysłowego.
Początkowo wyrażał interesy drobnych wytwórców i rzemieślników, później robotników.
Socjalizm utopijny: Zniesienie własności prywatnej, równość, zrzeszenia produkcyjne (Robert Owen, Henri de Saint-Simon, Charles Fourier).
Socjalizm naukowy: Determinizm, przejście z kapitalizmu do socjalizmu (Karol Marks, Fryderyk Engels).

Główne Cechy Socjalizmu

Wspólnota: Postrzeganie ludzi jako istot społecznych.
Braterstwo: Czynnik aktywizujący społeczeństwo.
Równość społeczna: Prymat równości.
Potrzeba: Podział korzyści materialnych według potrzeb.
Klasa społeczna: Społeczeństwo klasowe, klasa robotnicza.
Własność wspólna: Wykorzystywanie zasobów dla wspólnego dobra.

Założenia Doktryny Marksizmu

Materializm historyczny: Rozwój historyczny wyjaśniany przez rozwój ekonomiczny.
Zmiana dialektyczna: Rozwój jako konsekwencja wewnętrznych sprzeczności (konflikt klasowy).
Alienacja: Redukcja siły roboczej do towaru.
Walka klasowa: Źródłem sprzeczności jest własność prywatna.
Rewolucja proletariacka: Przejście do socjalizmu, dyktatura proletariatu, komunizm (bezklasowe społeczeństwo).

Socjaldemokracja

Dążenie do balansu między wolnym rynkiem a podziałem bogactwa wg zasad moralnych.
Edward Bernstein: Rewizjonistyczny marksizm.

„Trzecia Droga”

Pośredni wariant między kapitalizmem liberalnym a socjalizmem.
Odrzucenie interwencjonizmu, poparcie dla rynku i globalizacji.

Inne Tradycje Ideologiczne

Faszyzm: Negacja liberalizmu i socjalizmu, antyindywidualizm, nacjonalizm (Mussolini, Hitler).
Anarchizm: Władza polityczna jest zła, jednostka powinna być wolna od państwa.

Feminizm

Ruch sufrażystek w XIX w., prawa wyborcze dla kobiet.
Druga fala w latach 60. XX w.: Nierówna dystrybucja praw i możliwości.

Ekologia

Enwironmentalizm: Wpływ środowiska na osobowość, sprzeciw wobec niszczenia środowiska (ruchy zielonych).

Narody i Nacjonalizm

Naród: Jednostka kulturowa (język, religia, tradycja, historia), wspólna lojalność lub patriotyzm; dążenie do autonomii lub niepodległości.
Ruchy narodowościowe: Wojny narodowowyzwoleńcze, powstania (Grecja, Polska, Węgry).
Wiosna Ludów (1848): Polepszenie sytuacji niższych warstw, demokratyczne ustawodawstwo, autonomia, niepodległość.
Narody kulturowe i polityczne: Kulturowe (homogeniczność etniczna), polityczne (obywatelstwo ważniejsze niż etniczność).

Rodzaje Nacjonalizmów

Liberalny: Prawo do wolności i samostanowienia.
Konserwatywny: Ład społeczny przez patriotyzm.
Ekspansywny: Agresywny, militarny.
Antykolonialny: Przeciwko imperiom kolonialnym.

Wielokulturowość, Globalizacja, Integracja

Wielokulturowość: Różnice rasowe, językowe, etniczne.
Przyszłość państwa narodowego: Mimo globalizacji, naród pozostaje istotny (rozpad ZSRR).
Globalizacja: „Świat bez granic”, przepływ treści, wymiar ekonomiczny i polityczny.

Regionalizacja

Etap ku globalizacji: Organizacje obronne (Układ Warszawski, NATO), handlowe (NAFTA, UE, APEC, ASEAN, Mercosur, BRICS).

Idea Rządu Światowego

Zarządzanie różnorodnymi regionami (kulturowo, gospodarczo, religijnie) – trudne, ale możliwe.

Organizacje Zarządzające Gospodarką Światową

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW): Państwa z gospodarką wolnorynkową.
Bank Światowy: Pożyczki na dopasowanie do gospodarki światowej.
Światowa Organizacja Handlu (WTO): Liberalizacja handlu.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)

Powstała w 1945 r.: Zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa, rozwiązywanie problemów międzynarodowych.

Wojko i Polityka

Początki formowania się sił zbrojnych jako jednostek stałych i wyspecjalizowanych należy doszukiwać się z końcem średniowiecza.
W XIX powstaje wyspecjalizowana armia, z wykształconym w szkołach wojskowych dowództwem.

Funkcje partii

Reprezentacyjne
Formowania elity i przyłączania nowych członków partii
Ustalania celów, które mają być priorytetem programowym
Socjalizacja ze społeczeństwem
Organizowanie rządu

Międzynarodowe relacje dyplomatyczne

W dzisiejszym postrzeganiu relacje dyplomatyczne zaczęły kształtować się od XIX wieku.
Liga Narodów(1920-1946)
unia europejska