Ggg

7. UKŁAD KRWIONOŚNY

Składa się z serca i naczyń krwionośnych.

1. Serce.

. Budowa

• Zlokalizowane w śródpiersiu i otoczone workiem osiedziowym.

• Jego szkielet zbudowany jest z tk. łącznej właściwej zbitej (przegroda błoniasta, pierścienie

włókniste, trójkąty włókniste)

• Struktura jego ściany stanowi odzwierciedlenie ściany naczyń krwionośnych, gdzie

odpowiednikami błony wew., śr. i zew. są kolejno wsierdzie, śródsierdzie i nasierdzie:

a) WSIERDZIE

o Ma bezpośredni kontakt z krwią.

o Na powierzchni komór, przedsionków i zastawek serca.

o Składa się z (od strony światła):

* śródbłonka o charakterze ciągłym

* bł. podstawnej

* warstwy tk. łącznej luźnej

* warstwy mięśniowo-sprężystej (wł. kolagenowe, sprężyste, nieliczne miocyty gładkie)

* [granica między wsierdziem a śródsierdziem] - nacz. krwionośne, nerwy, adipocyty.

b) ŚRÓDSIERDZIE (myocardium - MIĘSIEŃ SERCOWY)

o Tk. mięśniowa poprzeczenie prążkowana sercowa (kardiomiocyty)

o Najgrubsza ze wszystkich warstw

o Kardiomiocyty tworzą przestrzenną sieć, w której wolnych miejscach znajdują się naczynia

włosowate z niewielką ilością tk. łącznej luźnej (w niej znajdują się komórki układu

bodźcoprzewodzącego serca)

c) NASIERDZIE (epicardium)

o Zewnętrza ściana serca i jednocześnie blaszka trzewna worka osierdziowego

o Zbudowane z tk. łącznej z licznymi wł. kolagenowymi i sprężystymi oraz niewielkimi

skupiskami tk. tłuszczowej

o Od strony jamy osierdziowej nasierdzie pokrywa nbł. jednowarstwowy płaski

(międzybłonek - mesothelium)

A. OSIERDZIE Łącznotkankowy worek, w którym znajduje się serce.

• Od strony światła jamy osierdzia znajduje się warstwa surowicza wyścielona nbł. jednowarstwowym

płaskim.

• Jamę osierdzia wypełnia niewielka ilość płynu surowiczego.

B. ZASTAWKI SERCA

Utworzone przez trzy warstwy:

• środkową - tk. łączna właściwa włóknista zawierająca wł. kolagenowe i sprężyste

• dwie zewnętrzne ~ nasierdzie

C. UKŁAD BOŹCOPRZEWODZĄCY, UNERWIENIE I UNACZYNIENIE SERCA

• UKŁAD BOŹCOPRZEWODZĄCY

o Naturalny rozrusznik serca - węzeł zatokowo-przedsionkowy (grupa zmodyfikowanych

kardiomiocytów w okolicy ujścia żyły głównej górnej - PP)

o Dalej: wł. międzywęzłowe → węzeł przedsionkowo-komorowy → pęczek przedsionkowo-

komorowy (Hisa) → odgałęzienia

o Komórki te maja kształt wrzecionowaty, mają mniej miofibryli i słabo kwasochłonną

cytoplazmę

• UNERWIENIE

o Splot sercowy dzielący się na 4 sploty w różnych warstwach ściany serca (wł. AUN)

• UNACZYNIENIE

o tętnice wieńcowe odchodzą od początkowego odcinka aorty

o żyły wieńcowe uchodzą do zatoki wieńcowej i dalej do PP

D. WEWNĄTRZWYDZIELNICZA FUNKCJA SERCA

Komórki mioendokrynowe - przekształcone kardiomiocyty (mniej miofibryli, dużo pęcherzyków

wydzielniczych) w śródsierdziu PP. Produkują ANF (przedsionkowy czynnik natriuretyczny):

• rozkurcz miocytów naczyń krw. → obniżenie ciśnienia krwi

• zwiększenie wydalania Na+ z moczem

• hamowanie wydzielania reniny i aldosteronu

Klinika

Zawał mięśnia sercowego

Obumarcie (martwica) komórek mięśnia sercowego, spowodowane długotrwałym brakiem dopływu krwi. Osłabia to

ścianę serca, co może skutkować jej pęknięciem i wylewem krwi do worka osierdziowego, uniemożliwiając

prawidłową pracę serca (tamponada serca).

2. Naczynia Krwionośne

A. NACZYNIA TĘTNICZE

• Duża wytrzymałość i elastyczność

• Błona wewnętrzna (tunica intima, od światła naczynia):

o komórki śródbłonka

o warstwa podśródbłonkowa – tk. łączna luźna

o blaszka sprężysta wew. – wł. elastyczne (granica intima/media)

• Błona środkowa (tunica media):

o okrężnie ułożone miocyty gładkie (ich ilość wpływa na średnicę naczynia), wł. sprężyste

i kolagenowe (ich proporcje warunkują typ tętnicy)

o blaszka sprężysta zew. - skupisko wł. elastycznych na obwodzie błony (granica media/externa)

• Błona zewnętrzna (tunica externa, adventitia):

o Tk. łączna luźna z licznymi wł. kolagenowymi i sprężystymi; w niej też fibroblasty, makrofagi, kk.

tuczne, miocyty gładkie, naczynia naczyń (vasa vasorum, krw. i limf. odżywiające ścianę dużych

tętnic).

• Typy tętnic:

o Typu sprężystego

▪ Największe naczynia (średnica >1 cm); są to aorta, t. wspólna szyjna, t. wspólna biodrowa,

t. podobojczykowa, t. kręgowa, t. płucna

▪ Przenoszenie krwi pod dużym ciśnieniem z serca do dalszych, mniejszych rozgałęzień

▪ Błona środkowa - dobrze rozwinięta z licznymi (kilkadziesiąt warstw) okrężnie

układającymi się włóknami sprężystymi (błony okienkowate); między nimi miocyty

▪ Im bliżej serca, tym więcej wł. sprężystych, a mniej miocytów.

▪ Bardzo dobrze wykształcona blaszka sprężysta wew., dzieląca się na część wew. i zew.

o Typu mięśniowego

▪ Średni kaliber (100 µm - 1 cm)

▪ Dystrybucja krwi na obwód

▪ Odgałęzienia tt. sprężystych

▪ Błona środkowa - dominują miocyty gładkie o układzie okrężnym i spiralnym (do

kilkudziesięciu warstw), a między nimi w niewielkiej ilości wł. kolagenowe i sprężyste.

▪ Dobrze wykształcone blaszki wew. i zew.

o Tętniczki

▪ Średnica <100 µm

▪ Mają decydującą rolę w regulacji obwodowego oporu łożyska naczyniowego

▪ Błona wew.

- cienka, ściśle przylegające do siebie kk. śródbłonka i blaszka sprężysta wew.

▪ Błona środkowa - kilka (1-5) warstw miocytów ułożonych okrężnie; graniczy z nią cienka

przydanka z tk. łącznej luźnej

▪ Połączone z nacz. włosowatymi przez tętniczki przedwłosowate (do 20 μm średnicy) -

pojedyncza warstwa okrężnie ułożonych miocytów w bł. środkowej.

B. NACZYNIA WŁOSOWATE (WŁOŚNICZKI)

• Średnica 7-10 μm

• Są selektywną barierą regulującą wymianę substancji

• Rodzaje naczyń włosowatych:

o ciągłe

* kk. śródbłonka ściśle do siebie przylegają (strefy zamykające)

* błona podstawna ciągła

* trudno przepuszczalne (transcytoza, pinocytoza)

* głównie w mięśniach, mózgu, tk. kostnej i płucnej

o okienkowe (porowate)

* liczne pory w cytoplazmie (czasem pory zawierają cienkie glikoproteinowe przepony –

regulacja transportu)

* błona podstawna ciągła

* w gruczołach dokrewnych, kosmkach jelitowych, ciałku rzęskowym, splocie

naczyniówkowym oraz w kłębuszkach nerkowych.

o nieciągłe (zatokowe)

* dobrze przepuszczalna ściana

* liczne pory w komórkach śródbłonka i otwory w błonie podstawnej

* w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym

• Budowa ściany:

o kk. śródbłonka (endothelium)

* nbł. jednowarstwowy płaski pochodzenia mezenchymalnego!!!!11!!!11!!!1!!

* wyściela od strony światła naczynia krw., limf. i jamy serca

* jądra komórkowe uwypuklające się do światła naczyń

* komórki mają wielokątny, wydłużony kształt

* połączenia typu stref zamykających i nexus

* cytoplazma obfita w pęcherzyki

* przez pory możliwa jest diapedeza komórek (przejście przez ścianę naczynia), np.

leukocyty, kk. nowotworowe

* wytwarzają:

• Prostacyklinę (PGI2) - zapobiega agregacji płytek krwi, rozszerza naczynia

• Endoteliny (ET) - stymulują skurcz mm. gładkich naczyń, pobudzają komórki

do podziałów

• Tlenek azotu (NO) - działa rozkurczająco na naczynia krw.

• Konwertazę angiotensyny (ACE) - przekształca angiotensynę 1 w 2 →

podniesienie ciśnienia krwi.

o bł. podstawna

* blaszka podstawna – grubość ok. 50 nm; kolagen IV i V, fibronektyna i laminina (nie ma

tej blaszki w naczyniach zatokowych!)

* blaszka siateczkowa - wł. siateczkowe

o perycyty

* tworzą połączenia typu nexus z komórkami śródbłonka

* mają wypustki z licznymi filamentami aktynowymi, którymi obejmują naczynia krw.

* są kurczliwe - udział w regulacji przepływu krwi przez naczynia włosowate

* mają zdolność syntezy składników blaszki podstawnej

* mają zdolność do przekształcania się np. w fibroblasty, adipocyty, miocyty (mogą być

komórkami macierzystymi pochodzenia mezenchymalnego)

C. MIAŻDŻYCA NACZYŃ TĘTNICZYCH

1) Uszkodzenie warstwy śródbłonkowej bł. wew. (cholesterol w warunkach wysokiego ciśnienia)

2) LDL przenikają przez uszkodzony śródbłonek i gromadzą się w przestrzeni międzykomórkowej bł.

wew.

3) Lipidy są pochłaniane przez makrofagi (→ kk. piankowate) i fibroblasty

4) Makrofagi uwalniają lipidy i czynniki stymulujące fibroblasty i miocyty do podziałów (TNF-α, TGF,

IL-1)

5) Lipidy gromadzą się w przestrzeni podśródbłonkowej

6) Blaszka sprężysta wew. ulega destrukcji

7) Do ogniska przedostają się proliferujące miocyty

8) Gromadzą się wł. kolagenowe

9) Atrofia bł. środkowej

10) Tworzy się owrzodzenie od strony światła naczynia, w błonie wew.

11) Złogi miażdżycowe ulegają zwapnieniu

12) Błona środkowa ulega destrukcji

13) Światło naczynia staje się coraz mniejsze, złogi miażdżycowe mogą zacząć się odrywać i tworzyć

zatory

D. NACZYNIA ŻYLNE

• Ściana cieńsza niż ta naczyń tętniczych

• Zachowany schemat trójwarstwowy

• Typy żył:

o Żyły duże (Ż. główna górna i dolna, ż. wrotna i bezpośrednio do nich uchodzące naczynia żylne)

▪ Błona wewnętrzna - dobrze wykształcona blaszka sprężysta wew.

▪ Błona środkowa - znacznie cieńsza, mniej miocytów

▪ Błona zewnętrzna - najlepiej rozwinięta (przy tętnicach była to środkowa); tk. łączna

luźna z licznymi pęczkami miocytów o podłużnym przebiegu → zapobieganie zapadaniu

się światła

o Żyły średnie i małe

▪ ogólnie gorzej wykształcone poszczególne warstwy

▪ Bł. wewnętrzna - warstwa kom. śródbłonka + cienka warstwa podśródbłonkowa + blaszka

sprężysta wew. zbudowana z delikatnej sieci wł. elastycznych

▪ Bł. środkowa - znacznie cieńsza, mniej miocytów o okrężnym układzie, które przeplatają

się z wł. sprężystymi i kolagenowymi o tym samym przebiegu

▪ Bł. zewnętrzna - najlepiej wykształcona; tk. łączna luźna + pęczki wł. kolagenowych

o Żyłki

▪ średnica 20 - 30 μm

▪ Bł. wewnętrzna - śródbłonek + cienka warstwa tk. łącznej

▪ Bł. środkowa - 1-2 warstwy luźno ułożonych miocytów gładkich + nieliczne wł.

kolagenowe i sprężyste

▪ Bł. zewnętrzna - tk. łączna luźna; nie ma miocytów gładkich!

E. ZASTAWKI NACZYŃ ŻYLNYCH

• Posiadają je naczynia żylne o śr. >2 mm (w większości)

• Sfałdowania bł. wewnętrznej

• Zrąb z tk. łącznej właściwej z licznymi wł. kolagenowymi i sprężystymi, pokryty śródbłonkiem

• Miocyty gładkie skupione u nasady zastawek

F. POŁĄCZENIA TĘTNICZO-ŻYLNE (ANASTOMOZY)

• Bezpośrednie połączenia naczyń tętniczych z żylnymi

• Ze względu na budowę:

o Proste

▪ skóra właściwa, płuca, nerki, mięsień sercowy, gruczoły dokrewne, jajnik, macica, łożysko,

ściana żołądka i jelit

▪ bł. wew. - gruba

▪ bł. zew. - dobrze unerwiona przez AUN

o Kłębkowate (poskręcane naczynia)

▪ skóra dłoni, warg i małżowiny usznej

▪ otoczone torebką łącznotkankową

▪ dobrze unerwione przez AUN

G. NACZYNIA LIMFATYCZNE

• Ślepo zakończone łożysko naczyniowe

• Przepływ limfy jest zapewniony dzięki skurczom miocytów gładkich narządów sąsiadujących z tymi

naczyniami, a w większych dzięki ich własnej mięśniówce i zastawkom

• Nacz. limfatyczne włosowate - większa średnica od włosowatych krwionośnych

o Ściana zbudowana z warstwy kom. śródbłonka spoczywających na nieciągłej bł. podstawnej

o Często zapadnięte, światło pozostaje zapadnięte

o Ślepo zakończone w tkankach

• Naczynia limfatyczne małego i średniego kalibru mają cieńszą ścianę i większe światło od naczyń

żylnych tej samej średnicy

• Typowa budowa trójwarstwowa (niewyraźne granice między warstwami); budujące je elementy

występują w mniejszej ilości niż te budujące nacz. krwionośne.