pierwotniaki

Stniake prize Codu pokarmowego układu moczowo-płciowego

Giardioza (lamblioza)

  • Czynnik etiologiczny:

    • Wiciowiec Giardia intestinalis

  • Formy występowania:

    • Trofozoit:

      • Postać aktywna, wielkości 10-20 mm, zaopatrzony w 8 wici.

    • Cysta:

      • Postać przetrwalnikowa, zakaźna dla człowieka.

Droga zakażenia

  • Droga zakażenia: pokarmowa, seksualna.

  • Rezerwuar i źródło zakażenia:

    • Człowiek (chory, ozdrowieniec, bezobjawowy nosiciel).

    • Możliwe zakażenia od zwierząt.

Epidemiologia giardiozy

  • W Polsce zakażone jest około 3% populacji.

  • W niektórych skupiskach dziecięcych prewalencja G. intestinalis może wynosić 100%.

  • Chory lub nosiciel wydala zmienne ilości cyst z kałem (do 70 mln/g kału).

  • Cysty:

    • Potrafią przetrwać kilka miesięcy w zimnej wodzie.

    • Są odporne na chlor, giną po wysuszeniu i w wysokiej temperaturze.

  • Zakażenie:

    • Poprzez kontakt, przedmioty, zanieczyszczoną wodę lub pokarm.

    • Do zakażenia wystarcza około 10 cyst.

Lokalizacja zakażenia

  • Powierzchnia błony śluzowej jelita cienkiego (najczęściej):

    • Trofozoity mogą przywierać do powierzchni śluzówki za pomocą krążka ssącego.

  • Rzadziej drogi żółciowe, przewód trzustkowy, wyrostek robaczkowy.

Przebieg kliniczny giardiozy

  • Najczęściej bezobjawowy (90%).

  • Ostry: Objawy do około 3 tygodni po zakażeniu, utrzymujące się przez kilka dni:

    • Wodnista biegunka.

    • Bóle brzucha, wzdęcia.

    • Nudności, wymioty.

    • Stany podgorączkowe, osłabienie.

  • Podostry: Przedłużający się.

  • Przewlekły: (kilka tygodni lub dłużej) lub nawracający:

    • Brak łaknienia i nawracające bóle brzucha u dzieci.

    • Papkowate, luźne stolce u dorosłych, naprzemienny rytm wypróżnień.

    • Niekiedy postępujące osłabienie i wychudzenie.

    • Objawy rzekomowrzodowe, wątrobowo-trzustkowe, zespół alergiczny (

      • Zmiany skórne, stany podgorączkowe, osłabienie, eozynofilia).

  • Utrzymujące się zarażenie może prowadzić do zaniku mięśni pasa barkowego.

  • Inwazja i niedokwaśność soku żołądkowego:

    • 50% zarażeń G. intestinalis charakteryzuje się niedokwaśnością soku żołądkowego, zaburzeniami trawienia tłuszczu i węglowodanów oraz upośledzonym wchłanianiem witamin (A, B12).

    • Może towarzyszyć niedokrwistość niedobarwliwa i leukocytoza z eozynofilią.

Czynniki ryzyka i ochrona

  • Czynniki zwiększające wrażliwość:

    • Dieta bogatowęglowodanowa.

    • Inne choroby przewodu pokarmowego.

  • Czynniki ochronne:

    • Karmienie piersią u niemowląt.

Diagnostyka giardiozy

  • Badanie mikroskopowe kału (trzykrotnie) – obecność cyst i trofozoitów.

  • Badanie treści dwunastniczej – obecność żywych trofozoitów lub cyst.

  • Badanie kału na obecność antygenów G. intestinalis.

Leczenie giardiozy

  • Tynidazol:

    • 600 mg przez 3 dni lub pojedyncza duża dawka (2 g).

  • Alternatywnie: metronidazol.

  • Badanie i ewentualne leczenie wszystkich osób w otoczeniu chorego.

Zapobieganie

  • Przestrzeganie zasad higieny osobistej i czystości środków spożywczych.

  • Cysty w wilgotnym kale mogą przetrwać ok. 3 tygodnie, w wodzie do 3 miesięcy.

  • Chloramina zabija 10% cyst po 24h, 1% sublimat 100% po 1h.

Pełzakowica

Etiologia

  • Czynnik etiologiczny:

    • Entamoeba histolytica

    • Występuje w postaci trofozoitu i cysty.

  • Trofozoit:

    • Zmiennokształtny, wytwarzający charakterystyczne językowate nibynóżki, które umożliwiają mu ruch i penetrację przez różne komórki i tkanki organizmu gospodarza.

    • Wydziela specyficzne enzymy proteolityczne (np. proteazę cysteinową), które degradują komórki żywiciela, co tłumaczy powstawanie biegunki z dużą ilością śluzu oraz owrzodzenia jelita grubego.

Epidemiologia pełzakowicy

  • Występowanie:

    • Praktycznie cały świat, ale szczepy patogenne występują endemicznie w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji.

  • Rozpowszechnienie:

    • Ilość osób zarażonych - około 500 milionów.

    • Ilość zachorowań objawowych - około 40 milionów rocznie.

    • Ilość zgonów - kilkadziesiąt tysięcy rocznie (prawie wyłącznie w krajach Trzeciego Świata).

    • W Polsce - w 2002 roku zarejestrowano 2 przypadki ostrej czerwonki pełzakowej.

  • Źródło zakażenia:

    • Rekonwalescent, ozdrowieniec lub bezobjawowy nosiciel, wydalający cysty.

  • Droga zakażenia:

    • Zanieczyszczona żywność i woda, kontakt z zanieczyszczoną glebą i przedmiotami.

  • Czynniki sprzyjające zakażeniu:

    • Niski poziom higieny, złe warunki socjalno-ekonomiczne, utrudniony dostęp do czystej wody.

Cykl życia E. histolytica

  • Zarażenie pełzaniem czerwonki dopełnia się drogą pokarmową (per os) przez spożycie cyst.

  • Cysta E. histolytica przekształca się w czterojądrowy trofozoit (proces ekscystacji).

  • Podczas dalszego podziału powstaje liczba trofozoitów zdolnych do inwazji błony śluzowej jelita i zasiedlenia innych tkanek (np. wątroby).

  • Cykl życiowy E. histolytica kończy proces encystacji, w którym trofozoity przekształcają się w cysty, które są wydalane z kałem.

Postacie kliniczne pełzakowicy

  1. Bezobjawowa inwazja E. histolytica (90%).

  2. Amebofobia.

  3. Pełzakowica jelitowa:

    • Nieczerwonkowy pełzakowy nieżyt jelita grubego.

    • Czerwonka pełzakowa.

    • Amoeboma (ziarniniaki w kątnicy, pełzakowy guz okrężnicy).

    • Pełzakowe zapalenie wyrostka robaczkowego.

  4. Pełzakowica pozajelitowa:

    • Ropień wątroby, płuc, mózgu.

Klinika pełzakowicy

  • Zakażenie pełzakowicą wieloogniskową:

    • Zakażenie bezobjawowe, zakażenie objawowe łagodny zespół biegunkowy, czerwonka pełzakowa, powikłania pozajelitowe (ropień wątroby, mózgu).

  • Nieczerwonkowy nieżyt pełzakowy:

    • Nieliczne płytkie owrzodzenia błony śluzowej jelita grubego.

  • Czerwonka pełzakowa:

    • Przebieg ostry, podostry lub przewlekły.

    • Gradualny początek: w ciągu 1-3 tyg wzrasta liczba krwisto-śluzowych wypróżnień, nasilają się bóle brzucha.

    • Może przebiegać bezgorączkowo, można zaobserwować "walking diarrhea".

  • Rektoskop:

    • W płytkich owrzodzeniach o podminowanych brzegach.

    • U dzieci, kobiet w ciąży, osób immunoniekompetentnych może przebiegać gwałtownie z objawami: gorączką, leukocytozą, nasiloną czerwonką.

    • Powikłania: megacolon.

Powikłania pełzakowicy

  • Może wystąpić perforacja ściany jelita spowodowana przenikaniem pełzaków do jamy otrzewnej.

  • Charakteryzuje się dużą śmiertelnością (40-50%) bez leczenia.

Ropień pełzakowy

  • W około 10% przypadków pełzakowicy jelitowej powstaje ropień wątroby.

  • Występuje kilkakrotnie częściej u mężczyzn.

  • Rozpoczęcie objawów 1 do kilkunastu lat po inwazji jelitowej.

  • Przebieg: ostry, podostry lub przewlekły.

Ropień pełzakowy mózgu

  • Patologia:

    • Najczęściej mnogie, nieregularne ogniska z treścią martwiczą.

    • Typowa lokalizacja w obrębie półkul mózgu.

  • Wiek wystąpienia:

    • Najczęściej 20-40 lat, 10-20 razy częściej u mężczyzn.

  • Objawy:

    • Gorączka, objawy ze strony przewodu pokarmowego, duszność oraz/lub objawy zapalenia opłucnej.

Diagnostyka i leczenie pełzakowicy

  • Diagnostyka:

    • Metody serologiczne oraz badanie kału pod kątem cyst i/lub trofozoitów.

    • Ważne potwierdzenie obecności E. histolytica przez badania genetyczne.

  • Leczenie:

    • Tynidazol 2 g przez 2-3 dni.

    • W przypadkach ostrych - dehydroemetyna i.m.

    • Pod koniec leczenia stosuje się diloksanid lub paronomycynę.

Rzęsistkowica

Etiologia

  • Czynnik etiologiczny:

    • Rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis).

  • Rzęsistek nie wytwarza form przetrwalnikowych, w środowisku zewnętrznym przeżywa krócej niż kilka godzin, ginie przy wysuszeniu.

Epidemiologia rzęsistkowicy

  • Na świecie zakażonych jest kilkaset milionów osób, zarażone kobiety mają 10-15 razy większą prewalencję niż mężczyźni.

  • Największy odsetek zarażeń dotyczy kobiet w wieku 30-40 lat.

Budowa Trichomonas vaginalis

  • Trofozoit owalny, gruszkowaty lub okrągły.

  • Jądro owalne lub wrzecionowate.

Drogi zakażenia rzęsistkowicy

  • Zakażenie najczęściej drogą seksualną, rzadziej przez kontakt pośredni (np. wspólne ręczniki, wanna).

  • Prewalencja: w parze seksualnych wynosi 44-100%.

Przebieg zakażenia rzęsistkowicą

  • U kobiet:

    • Zakażenie najczęściej objawowe.

    • Objawy ostrej rzęsistkowicy: zaczerwienienie, częste oddawanie moczu, obfite upławy.

  • U mężczyzn:

    • Zakażenia bezobjawowe występują 4-6 razy częściej niż u kobiet.

    • W ostrej rzęsistkowicy: zapalenie napletka, cewki moczowej oraz pęcherza moczowego.

Leczenie rzęsistkowicy

  • Leczenie:

    • Metronidazol jednorazowo 2 g, tynidazol jednorazowo.

    • Konieczne jest badanie i równoczesne leczenie partnerów seksualnych!