KPWKP Grade 11 - First Semester Notes

Konseptong Pangwika

• Wika: behikulo o kasangkapan ng pakikipag-usap at pagpaparating ng mensahe. It provides a means to express needs, ideas, and emotions.

• Etymology:

  • From Latin: lingua (nangangahulugang “dila” at “wika”).

  • From French: langue (din nangangahulugang dila at wika).

  • In English: language.

• Mga definisyon mula sa mga dalubhasa:

  • Paz, Hernandez at Peneyra (2003): Ang wika ay tulay na gamit upang maipahayag at mangyari ang anumang minimithi o pangangailangan; behikulo ng ekspresyon at komunikasyon.

  • Henry Allan Gleason, Jr.: Ang wika ay masistemang balangkas ng mga tunog na pinili at isinaayos sa pamaraang arbitraryo upang magamit ng isang kultura.

  • Cambridge Dictionary: Ang wika ay sistema ng komunikasyong nagtataglay ng tunog, salita, at gramatika.

  • Charles Darwin: Ang wika ay hindi likas; kailangang pag-aralan bago matutunan.

• Wikang Pambansa (Wikang Pambansa ng Pilipinas):

  • Dahil sa kahalagahan ng pagkakaisa sa isang bansang may mahigit $150$ wika at diyalekto, kinakailangang magkaroon ng wikang unibersal. (Itinalaga bilang Wikang Pambansa.)

• Taong nagbigay-lunas sa usapin ng wikang pambansa:

  • Lope K. Santos (1934): Ibatay ang wikang pambansa sa isa sa umiiral na wika sa Pilipinas.

  • Manuel L. Quezon (1935): Ipinasa ang Artikulo XIV Seksyon 3 ng Saligang Batas ng 1935; opisyal na wika ay Kastila at Ingles; Surian ng Wikang Pambansa ang nangunguna

  • 1937: Quezon, Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134, Tagalog ang batayan ng Wikang Pambansa.

  • 1940: Nagsimulang ituro ang wikang pambansa batay sa Tagalog sa mga paaralang pampubliko at pribado.

  • 1946: Wikang opisyal ng Pilipinas bilang Ingles at Tagalog (Batas Komonwelt 570).

  • 1959: Kalihim Jose E. Romero: Pinag-iba ang tawag: Tagalog -> Pilipino.

  • 1972: Pagsilang ng probisyong pangwika sa Saligang Batas 1973- Artikulo XV, Sec 3, bilang 2. Ginamit ang FELIPINO bilang wika.

  • 1987: Cory Aquino: Artikulo XV, Sec 6: Filipino ang wikang pambansa.

UNA, IKALAWA, IKATLONG WIKA; BILINGGUWALISMO; MULTILINGGUWALISMO

• Unang Wika (L1): Wikang kinagisnan mula sa pagsilang; pinakamataas na kakayahan ng tao sa pagpapahayag ng ideya, kaisipan, damdamin; tinatawag ding katutubong wika, mother tongue, L1.

• Pangalawang Wika (L2): Iba pang wika na nakikita habang lumalaki ang bata; exposure mula sa pamilya, kalaro, guro, media.

• Ikatlong Wika (L3): Wikang malilinang habang lumalawak ang mundo ng bata; mas mataas na baiting ng edukasyon.

• Bilingguwalismo: Pagtupad sa Artikulo XV, Sec 2-3 ng 1973 Konstitusyon at Artikulo XIV, Sec 6 ng 1987 Konstitusyon; paghahati ng asignatura sa Pilipino at Ingles. Mga layunin ayon kay Teresita Fortunato (2012):

  • Mapahusay ang pagkatuto sa pamamagitan ng dalawang wika para sa mas mataas na edukasyon.

  • Paglinang ng Filipino bilang wikang panliterasi at simbolong wika ng pambansang identidad.

  • Elaborasyon ng Filipino bilang wika ng diskurso at iskolarli; panatilihin ang Ingles bilang internasyonal na wika para sa agham at teknolohiya.

• MTB-MLE (Mother Tongue-Based Multilingual Education):

  • Inilunsad ng Department Order No. 16, s. 2012: MTB-MLE mula $2012-2013$; 19 wika at diyalekto ang ginagamit.

  • Walong pangunahing wika/pambansang lingua franca: Tagalog, Kapampangan, Pangasinense, Ilokano, Bikol, Cebuano, Hiligaynon, Waray.

  • Dagdag na wika (2013): Tausug, Maguindanaoan, Maranao, Chavacano; at patuloy na idinagdag pa para maging $19$ wika.

  • Pangkalahatang layunin: unahin ang katatasan (oral proficiency) sa Kindergarten hanggang Grade 3; ikatlo hanggang ikaanim ay pagtutok sa pakikinig, pagsasalita, pagbasa, pagsulat; mas mataas ang papel ng Filipino at Ingles.

• Multilingguwalismo: paggamit ng pambansang wika at wikang katutubo bilang pangunahing midyum, habang pinapahalagahan ang wikang global (Ingles) bilang napakahalagang wika sa agham at teknolohiya; layunin: maging bihasa sa unang tatlong wika bago Ingles.

• Halimbawa ng mga wika at barayti sa MTB-MLE: Dayalekto (rehiyonal na wikang ginagamit sa partikular na lugar), Sosyolek (batay sa lipunang pangkat), Idioleks (indibidwal na ekspresyon), Pidgin, Creole, Etnolek, Register.

WIKANG OPISYAL AT WIKANG PANTURO

• Ayon kay Virgilio Almario (2014):

  • Wikang opisyal: itinadhana ng batas para opisyal na talastasan ng pamahalaan.

  • Wikang panturo: opisyal na wikang ginagamit sa pormal na edukasyon.

• Saligang Batas 1987 (Artikulo XIV, Sec 7): Filipino ang pangunahing wika; hanggat walang ibang itinatadhana ang batas, Ingles ang opisyal na wika. Mga wikang panrehiyon ay pantulong bilang wika opisyal sa rehiyon at pantulong sa wika panturo doon. Dapat itaguyod nang kusa at opsiyonal ang Kastila at Arabic.

• MTB-MLE: panuntunan na ang mother tongue ang unang wika ng mga mag-aaral mula Kindergarten hanggang Grade 3 bilang wika panturo; 19 wika ang ginagamit sa MTB-MLE.

• Kalakip na ideya: pagsentro ng MTB-MLE sa katatasan sa unang baiting at pagpapalawak ng wika at literacy sa susunod na baiting.

UNANG WIKA, IKALAWA, IKATLONG WIKA; BILINGGUWALISMO; MULTILINGGUWALISMO (PAGLALAGOM)

• Unang Wika (L1): pinakamalaking kapasidad sa pagpapahayag; kinikilala bilang katutubong wika.

• Ikalawang Wika (L2): pangalawang wika na naie-expose habang lumalaki.

• Ikatlong Wika (L3): wika na mas mahinlili ang tauhan dahil sa exposure at edukasyon.

• Bilingguwalismo at Multilingguwalismo: mahalagang patakaran upang mapabuti ang edukasyon at pagkakaisa sa bansa; kailangang malinang ang unang tatlong wika bago Ingles.

• Dayalekto, Sosyolek, Idioleks, Pidgin, Creole, Etnolek, Register: mga barayti ng wika; may mga specifics tungkol sa pinagmulan at gamit.

• Halimbawa ng barayti:

  • Dayalekto: wika ayon sa heograpikal na rehiyon.

  • Sosyolek: wika batay sa lipunang pangkat (hal. wika ng estudyante, wika ng kabataan).

  • Idioleks: indibidwal na ekspresyon.

  • Pidgin: komunikasyon ng dalawang grupo na walang komong wika; karaniwang kolonyal.

  • Creole: pidgin na naging natural na wika ng komunidad.

  • Etnolek: wika batay sa etnolingguwistikong grupo.

  • Register: angkop na barayti depende sa sitwasyon at kausap.

LINGGUWISTIKONG KOMUNIDAD

• Definisyon: grupo ng mga taong gumagamit ng iisang uri ng wika; inaasahang nagkakasundo sa paggamit ng wika.

• Ayon kina John Gumperz (1968): lingguwistikong komunidad ay lipon ng taong may iisang kategorya ng berbal na simbolo; maaaring may pagkakaiba sa wika ngunit regular na nakikipag-ugnayan.

• Ayon kay Yule (2014): wika at paggamit nito ay porma ng panlipunang identidad; ginagamit bilang palatandaan ng pagiging kasapi.

• Gawain: Patunayan na ang mga sumusunod na pangkat ay lingguwistikong komunidad at ipaliwanag ang kaugnayan ng homogenous at heterogeneous:

  • Conyo users

  • Gay language users

  • Online gamers

  • People with different languages/dialects

Gamit ng Wika sa Lipunan (Gamit ng Wika)

• Ayon kay Michael Halliday (Explorations in the Functions of Language): pitong (7) pangkalahatang tungkulin ng wika. Ang mga ito ay:

• INSTRUMENTAL

  • Deskripsyon: gamit ng wika upang maisakatuparan ang nais na mangyari, at matugunan ang pisikal, emosyonal, o sosyal na pangangailangan.

  • Mga halimbawa:

  • Pasalita/panulat: "Gusto kong mahalin mo ako."; "Patawarin mo ako."; "Mag-aral ka nang mabuti."

• INTERAKSYONAL

  • Deskripsyon: pananatili at pagpapatatag ng relasyon; wikang ginagamit para sa pakikitungo sa iba.

  • Mga halimbawa:

  • Pasalita: pagbati, paalam, pagbibiro, panunukso, pang- aayaya, pagtanggap.

  • Pasulat: liham ng pagkakaibigan.

• REGULATORYO

  • Deskripsyon: kontrolin o magbigay ng gabay sa kilos/asal ng iba; halimbawa ng mga soaloh.

  • Mga halimbawa:

  • Pasulat: resipe, direksyon, panuto, batas.

• PERSONAL

  • Deskripsyon: pagpapahayag ng sariling personalidad, damdamin, pananaw; Tinatawag na "Ito Ako".

  • Mga halimbawa:

  • Pasulat: editoryal, suring-basa; halimbawa: "Palaban ako at hindi paaapi."

• HEURISTIKO

  • Deskripsyon: paghahanap ng impormasyon at kaalaman; ginagamit sa edukasyon.

  • Mga halimbawa:

  • Pasulat: sarbey, tesis, pamanahong papel, disertasyon; halimbawa: "Bakit may umaga at gabi?"

• REPRESENTASYONAL

  • Deskripsyon: pagbibigay ng impormasyon, paglalahad ng pangyayari at datos; nagbibigay-diin sa detalye.

  • Pasulat: anunsyo, patalastas, paalala.

  • Halimbawa: "Ang salitang lengguwahe ay mula sa latin na lingua."

• IMAHINATIBO

  • Deskripsyon: pagpapalawak ng imahinasyon; malikhaing pagsulat gamit idyoma, tayutay, sagisag, simbolismo.

  • Pasulat: akdang pampanitikan; halimbawa: tula, nobela, maikling kwento.

PAGSUSUMAAT: MGA GAWIN SA MET/ARALIN

• 3-2-1 TSART: tatlong bagay na natutunan; dalawang wika na nais pahusayin; isang tanong na nais iwawakas.

• Infographics o poster tungkol sa kahalagahan ng wikang Filipino; pagsusuri sa konseptong pangwika batay sa tanong nina Aquino.

• Gawing gabay ang pahina 56-57 ng batayang aklat para sa mga konseptong pangwika.

• Pagtalakay tungkol sa pangungusap at pakikipanayam sa grupo; paghahati ng klase sa tatlong pangkat para sa final task.

KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA (KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA)

• Panahon ng Katutubo at Pandarayuhan (MGA TEORYA NG PINagmulan)

  • Dr. Henry Otley Beyer (1916): Wave migration theory; tatlong pangkat ng tao sa Pilipinas: Negrito, Indones, Malay.

  • Dr. Robert B. Fox (1962): Tabon Cave, Palawan; unang tao 50,000 taon nakalipas; may kagamitan at ebidensya ng pagluluto.

  • Teorya ng Dingdong, Bow-Wow, Pooh-Pooh, Ta-Ta, Yo-He-Ho: mga sinaunang pinaniniwalaang pinagmulan ng wika.

  • Rousseau: Wika ay galing sa silakbo ng damdamin, hindi lamang pangangailangan.

• Teorya ni Fayal Landa Jocano at iba pa:

  • Taong Tabon (Homo Sapiens) at Taong Java (Homo Erectus): Taglay ang pagkakaroon ng baybayin at pagsulat.

  • Baybayin: baybayin ay may 17 na titik (tatlong patinig at 14 na katinig); paraan ng pagsulat; tuldok para /e/ /i/ at /o/ /u/; dalawang guhit na pahilis sa hulihan ng pangungusap.

  • Baybayin ay halimbawa ng sinaunang system ng wika na sinunod sa panahon.

• Panahon ng Espanyol (Doctrina Christiana 1593; alpabeto Romano, 29 titik): nagpalaganap ng wikang Espanyol ngunit hindi naituloy ang malawak na pagtuturo dahil sa pang-aabuso ng mga prayle; kinalaman sa rebolusyon.

• Panahon ng Rebolusyon at Propaganda (Kilusan Propaganda):

  • Kilusan Propaganda: layuning pantay-pantay ang pagtingin, gawing lalawigan ng Espanya, magkaroon ng kinatawan sa Cortes, at kalayaan sa pamamahayag.

  • Mga pangunahing manunulat:

  • Jose P. Rizal: Laong-laan, Dimasalang; mga akdang Noli Me Tangere, El Filibusterismo; Mi Ultimo Adios.

  • Marcelo H. Del Pilar: Plaridel; Diariong Tagalog; Dasalan at Tocsohan; Caiingat Cayo.

  • Graciano Lopez-Jaena: Diego Laura; La Solidaridad; Fray Botod; La Hija del Praile.

  • Antonio Luna: Taga-Ilog; Noche Buena; La Tertulia Filipina.

  • Mariano Ponce: Tikbalang; Naning; Nananaliksik ng Kilusang Propaganda.

  • Pedro Paterno: Justo Desiderio Magalang; Ninay; La Loba Negra.

• Panahon ng Amerikano:

  • Schurman Commission (First Philippine Commission): Siyasatin ang kalagayan; layuning maayos ang ugnayan; gamitin ang Ingles sa edukasyon.

  • Taft Commission (Second Philippine Commission, 1900): Itatag ang pamahalaang sibil; Education Act of 1901; Ingles ang midyum ng pagtuturo; pag-aaral ng bernakular na wika ay pinigilan o minamaliit; iba’t ibang eksperto ay may magkakaibang pananaw hinggil sa wika sa edukasyon.

  • Monroe Commission on Philippine Education: pag-aaral ng mga suliranin sa kakulangan ng kagamitan at guro; Ingles bilang midyum ng pagtuturo ay pinayaman ngunit may hamon sa pagkakaroon ng malinaw na wikang pambansa.

  • Sedition Law: Batas laban sa pagsulat o pagpapahayag na maaaring mag-uudyok ng pag-aalsa; kinalaman sa kalayaan at pagkakabuo ng wika.

• Panahon ng Hapones:

  • Panahon ng Hapones (World War II): Wikang Ingles ay pinagbawal, itinatag ang wikang Tagalog at Hapon bilang opisyal na wika; sinunog ang mga aklat na Ingles upang mapanatili ang identidad at kultura.

  • Gintong Panahon ng Panitikan: pag-usbong ng panitikang Filipino; tinutulak ang panitikang gamit ang katutubong wika.

• Panahon ng Amerikano, Hapones, at Filipino: timeline at pagsusulong ng wikang pambansa: Baybayin, Wilfredo Guerrero, at iba pang mga pangyayaring nag-ambag sa pag-unlad ng wikang pambansa.

• Panahon ng 1890s–1930s: mga pangyayaring nagtataguyod ng pambansang identidad sa wika at panitikan.

• Sanggunian at iba pang sanggunian:

  • Dayag, Alma M.; Pinagyamang Pluma (2019).

  • Taylan et al.; Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino (2019).

  • Marquez et al.; PINTIG Senior High School (2017).

BAYBAYIN AT ANG PAGGAMIT NG WIKA SA KASAYSAYAN

• Baybayin: baybayin ay isang sinaunang sistema ng pagsulat na binubuo ng labimpitong titik; tatlong patinig at labing-apat na katinig. Nagbibigay ding guhit na pahilis (//) sa hulihan ng pangungusap. Malawig ang kahalagahan ng baybayin bilang simbolo ng pambansang pagkakakilanlan.

• Gawain: Isulat ang pangalan ng iyong hinahangaan o crush sa baybayin.

PANAHON NG ESPANYOL AT MGA HAKBANG SA WIKA

• Dito ipinakita ang Doctrina Christiana (1593), alpabetong Romano (29 titik) at ang pagsisikap ng mga prayle na turuan ang wikang Espanyol; ngunit napahina ang implementasyon dahil sa abuso.

• Nagkaroon ng kalayaan sa pakikipagtalastas ngunit hindi ganap dahil sa limitasyon at kontrol.

PANAHON NG REBOLUSYON AT PROPAGANDA

• Kilusang Propaganda (Rizal at iba pa): layuning baguhin ang kaayusan; paggamit ng wikang Tagalog sa pagsulat ng mga akdang pampanitikan upang gisingin ang damdaming makabayan.

• Ano ang ipinakita ng mga akdang ito?

  • Rizal: Noli Me Tangere, El Filibusterismo, Mi Ultimo Adios.

  • Del Pilar: Diariong Tagalog; Dasalan at Tocsohan.

  • Lopez-Jaena: La Solidaridad; Fray Botod.

  • Luna: Noche Buena; La Casa de Huespedes.

  • Ponce: Naning; Ang Alamat ng Bulakan.

  • Paterno: Ninay; La Loba Negra.

PANAHON NG MGA AMERIKANO: EDUKASYON AT WIKANG PAMBANSA

• Pagtugon sa edukasyon: The Education Act of 1901 (Act No. 74) at implementasyon ng Ingles bilang midyum ng pagtuturo.

• Nagkaroon ng debate ukol sa paggamit ng Wikang Pambansa vs Ingles;

  • Tuntunin ni Doherty at Barrows na Ingles ang midyum sa primary at secondary; iba pang mga mananaliksik ay naniniwala na dapat gamitin ang katutubong wika para mas maiangat ang kalidad.

  • Mga opinyon kaya: Butte at Ralston Hayden naniniwala na kahalagahan ng pambansang wika at sama-samang identidad; iba pang mananaliksik ay naniniwalang kailangang Ingles bilang opisyal na wika.

• Pambansang konsiderasyon: Sa panahon ng Amerika, ang wika ay nagsimulang maging isyu sa edukasyon, pagkakakilanlan, at pambansang pagkakaisa.

PANAHON NG HAPONES AT PANITIKAN

• Pagtatatag ng kulturang Tagalog at pagsusulong ng panitikang Filipino.

• Itinaguyod ang katutubong wika; ipinatupad ang mga polisiya na nagbawal sa Ingles at pinasigla ang panitikan gamit ang katutubong wika.

• Gintong Panahon ng Panitikan: mas malaya ang pagsusulat ng panitikan at pagsanib ng kultura at paniniwala.

• Order Militar Blg. 13: Tagalog at Hapon ang opisyal na wika sa panahon ng Hapon.

PANAHON NG PAGKABANSA (PANGKALAHATANG PAGKAKABAHALA SA WIKANG PAMBANSA)

• Mahahalagang puntos:

  • Pagkakaroon ng pambansang pambansang wika sa kasaysayan ng bansa; baybayin at wika na nagsilbing pundasyon ng pambansang pagkakakilanlan.

  • Pag-unlad ng edukasyon at midyum ng pagtuturo na nakabase sa konteksto ng kasaysayan.

  • Pag-unlad ng literasi at wika sa lipunan; wika bilang midyum ng kultura, sining, agham at teknolohiya.

MGA PANGAKONG TANONG NA MAARING SAGUTIN

• Paano makatutulong ang wika sa pagbuo ng nagkakaisa at nagkakaunawaang lipunan? (Gamit ng Heuristiko at Interaksyonal; pagsasaalang-alang sa pambansang identidad.)

• Ano ang kahalagahan ng pagkakaiba-iba o barayti ng wika sa lipunan? (Dayalekto, Sosyolek, Idioleks, atbp.)

• Bakit mahalaga ang kasaysayan ng wika sa konteksto ng pambansang identidad at edukasyon? (Pagtalakay sa teorya at ebidensya.)

• PANG-ABANG PANGWIKA: We should become tri-lingual as a country. Learn English well and connect to the world. Learn Filipino well and connect to our country. Retain your dialect and connect to your heritage.

SANGGUNIAN NG ARALIN (Para sa karagdagang detalye)

• Dayag, Alma M.; Pinagyamang Pluma (2019).

• Taylan, Dolores R.; Petras, Jayson D.; Geronimo, Jonathan V.; Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino (2019).

• Marquez, Servillano T.; PINTIG Senior High School: Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino (2017).