Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) - podstawowe informacje

1. Budowa OUN

Ośrodkowy układ nerwowy składa się z dwóch głównych elementów:

  • Mózgowia, które znajduje się w czaszce.

  • Rdzenia kręgowego, który znajduje się w kanale kręgowym.

2. Rozwój OUN
  • Ośrodkowy układ nerwowy rozwija się z ektodermy, która jest jednym z trzech listeków zarodkowych. Około 95% elementów OUN pochodzi z ektodermy.

  • Niewielka liczba komórek w OUN pochodzi z mezodermy - są to komórki mikrogleju, które odpowiadają za odporność i reakcje immunologiczne w OUN. Te komórki pochodzą z monocytów.

3. Proces formowania się OUN
  • Około trzeciego tygodnia życia dochodzi do wytworzenia zgrubienia grzbietowej części zarodka, tworzącego płytkę nerwową.

  • Komórki płytki nerwowej intensywnie się dzielą, co prowadzi do pofałdowania powierzchni i utworzenia rynienki nerwowej, której brzegi łączą się tworząc cewę nerwową.

  • Cewa nerwowa wypełniona jest pierwotnym kanałem środkowym, który stanie się układem komorowym mózgu.

  • Obrzeża cewy nerwowej zawierające neuroblasty staną się elementami OUN.

4. Pęcherzyki mózgowe

W procesie rozwoju pierwotna cefa nerwowa formuje tzw. pierwotne pęcherzyki mózgowe:

  • Przodomózgowie,

  • Śródmózgowie,

  • Tyłomózgowie.

4.1 Rozwój pęcherzyków
  • Przodomózgowie rozwija się w dwa wtórne pęcherzyki: kresomózgowie i międzymózgowie.

  • Śródmózgowie nie podzieli się i pozostanie jako śródmózgowie.

  • Tyłomózgowie przekształci się w tyłomózgowie wtórne oraz rdzeniomózgowie, które finalnie stanie się rdzeniem przedłużonym.

5. Granice OUN
  • Rdzeń przedłużony jest częścią, która łączy się z rdzeniem kręgowym na wysokości otworu wielkiego. Rdzeń kręgowy jest najniżej położonym elementem OUN.

6. Hierarchiczna budowa OUN
  • Pęcherzyki mózgowe dają wgląd w piętrową budowę układu nerwowego. Najwyższym piętrem jest kresomózgowie, które intensywnie rozwija się u naczelnych, a zwłaszcza u ludzi.

  • Porównując, mózg orki jest bardziej złożony i pofałdowany niż ludzki mózg, co może sugerować lepsze umiejętności komunikacyjne.

7. Funkcje poszczególnych części OUN
  • Kresomózgowie kontroluje wszystkie funkcje OUN i koordynuje działania organizmu.

  • Międzymózgowie jest pod kontrolą kory mózgu.

  • Podwzgórze w międzymózgowiu funkcjonuje na zasadzie odruchów, co bardziej przypomina reakcje zwierzęce.

  • Kresomózgowie pozwala stosować bardziej zaawansowane decyzje i modyfikacje zachowań, co odróżnia ludzi od innych gatunków.

8. Cewa nerwowa i struktury OUN
  • Cewa nerwowa przekształca się w różne struktury OUN. Z pierwotnego pęcherzyka przodomózgowia powstają kresomózgowie i międzymózgowie, a z tyłomózgowia - tyłomózgowie wtórne oraz rdzeniomózgowie.

  • Pęcherzyki mózgowe są podstawą piętrowej budowy OUN i zależności w podejmowaniu decyzji.

9. Wodociąg mózgu
  • Wodociąg mózgowia łączy komorę trzecią z komorą czwartą. Jest to element układu komorowego, który odpowiada za przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego. Zmiany w przepływie płynów mogą prowadzić do bólu głowy i wad wrodzonych.

10. Typy komórek w OUN
  • OUN składa się z trzech typów komórek, które rozwijają się z neuroepitelium:

    1. Neuroblasty: tworzą wszystkie komórki nerwowe.

    2. Oligodendroblasty: przekształcają się w oligodendrocyty, które tworzą osłonkę mielinową.

    3. Ependymy: wyścielają wnętrze układu komorowego, stanowiąc połączenie między substancjami w płynie mózgowo-rdzeniowym a tkanką nerwową.

10.1 Rola komórek astrocytalnych
  • Komórki astrocytalne są niezbędne dla przeżycia neuronów, dostarczają im substancji odżywczych i tlenu.

  • Składają się z astrocytów protoplazmatycznych oraz astrocytów włókienkowych, które uprzątają pozostałości po procesach zapalnych i nowotworowych.

11. Porządek i hierarchia w OUN
  • OUN nie ma demokracji; decyzje podejmuje jedna struktura, co jest kluczowe dla przetrwania organizmu.

  • Kresomózgowie jako najwyższe piętro OUN wpływa na wszystkie inne struktury: międzymózgowie, śródmózgowie, a także rdzeniomózgowie, które jest najniżej położone i najmniej decyzyjne.