Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) - podstawowe informacje
1. Budowa OUN
Ośrodkowy układ nerwowy składa się z dwóch głównych elementów:
Mózgowia, które znajduje się w czaszce.
Rdzenia kręgowego, który znajduje się w kanale kręgowym.
2. Rozwój OUN
Ośrodkowy układ nerwowy rozwija się z ektodermy, która jest jednym z trzech listeków zarodkowych. Około 95% elementów OUN pochodzi z ektodermy.
Niewielka liczba komórek w OUN pochodzi z mezodermy - są to komórki mikrogleju, które odpowiadają za odporność i reakcje immunologiczne w OUN. Te komórki pochodzą z monocytów.
3. Proces formowania się OUN
Około trzeciego tygodnia życia dochodzi do wytworzenia zgrubienia grzbietowej części zarodka, tworzącego płytkę nerwową.
Komórki płytki nerwowej intensywnie się dzielą, co prowadzi do pofałdowania powierzchni i utworzenia rynienki nerwowej, której brzegi łączą się tworząc cewę nerwową.
Cewa nerwowa wypełniona jest pierwotnym kanałem środkowym, który stanie się układem komorowym mózgu.
Obrzeża cewy nerwowej zawierające neuroblasty staną się elementami OUN.
4. Pęcherzyki mózgowe
W procesie rozwoju pierwotna cefa nerwowa formuje tzw. pierwotne pęcherzyki mózgowe:
Przodomózgowie,
Śródmózgowie,
Tyłomózgowie.
4.1 Rozwój pęcherzyków
Przodomózgowie rozwija się w dwa wtórne pęcherzyki: kresomózgowie i międzymózgowie.
Śródmózgowie nie podzieli się i pozostanie jako śródmózgowie.
Tyłomózgowie przekształci się w tyłomózgowie wtórne oraz rdzeniomózgowie, które finalnie stanie się rdzeniem przedłużonym.
5. Granice OUN
Rdzeń przedłużony jest częścią, która łączy się z rdzeniem kręgowym na wysokości otworu wielkiego. Rdzeń kręgowy jest najniżej położonym elementem OUN.
6. Hierarchiczna budowa OUN
Pęcherzyki mózgowe dają wgląd w piętrową budowę układu nerwowego. Najwyższym piętrem jest kresomózgowie, które intensywnie rozwija się u naczelnych, a zwłaszcza u ludzi.
Porównując, mózg orki jest bardziej złożony i pofałdowany niż ludzki mózg, co może sugerować lepsze umiejętności komunikacyjne.
7. Funkcje poszczególnych części OUN
Kresomózgowie kontroluje wszystkie funkcje OUN i koordynuje działania organizmu.
Międzymózgowie jest pod kontrolą kory mózgu.
Podwzgórze w międzymózgowiu funkcjonuje na zasadzie odruchów, co bardziej przypomina reakcje zwierzęce.
Kresomózgowie pozwala stosować bardziej zaawansowane decyzje i modyfikacje zachowań, co odróżnia ludzi od innych gatunków.
8. Cewa nerwowa i struktury OUN
Cewa nerwowa przekształca się w różne struktury OUN. Z pierwotnego pęcherzyka przodomózgowia powstają kresomózgowie i międzymózgowie, a z tyłomózgowia - tyłomózgowie wtórne oraz rdzeniomózgowie.
Pęcherzyki mózgowe są podstawą piętrowej budowy OUN i zależności w podejmowaniu decyzji.
9. Wodociąg mózgu
Wodociąg mózgowia łączy komorę trzecią z komorą czwartą. Jest to element układu komorowego, który odpowiada za przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego. Zmiany w przepływie płynów mogą prowadzić do bólu głowy i wad wrodzonych.
10. Typy komórek w OUN
OUN składa się z trzech typów komórek, które rozwijają się z neuroepitelium:
Neuroblasty: tworzą wszystkie komórki nerwowe.
Oligodendroblasty: przekształcają się w oligodendrocyty, które tworzą osłonkę mielinową.
Ependymy: wyścielają wnętrze układu komorowego, stanowiąc połączenie między substancjami w płynie mózgowo-rdzeniowym a tkanką nerwową.
10.1 Rola komórek astrocytalnych
Komórki astrocytalne są niezbędne dla przeżycia neuronów, dostarczają im substancji odżywczych i tlenu.
Składają się z astrocytów protoplazmatycznych oraz astrocytów włókienkowych, które uprzątają pozostałości po procesach zapalnych i nowotworowych.
11. Porządek i hierarchia w OUN
OUN nie ma demokracji; decyzje podejmuje jedna struktura, co jest kluczowe dla przetrwania organizmu.
Kresomózgowie jako najwyższe piętro OUN wpływa na wszystkie inne struktury: międzymózgowie, śródmózgowie, a także rdzeniomózgowie, które jest najniżej położone i najmniej decyzyjne.