Volkenrecht - HC 5

VOLKENRECHT - JURISDICTIE

INLEIDING

Jurisdictie in het volkenrecht verwijst naar "de autoriteit van een staat om invloed en macht uit te oefenen en zo impact en gevolgen te creëren voor individuen of eigendom" (handboek, p. 83). Het is met andere woorden "het maken, toepassen en afdwingen van regels in de praktijk" (handboek, p. 83).

Centraal staat een balansoefening tussen:

• De rechten van een soevereine staat om regels te maken, toe te passen en af te dwingen aangaande aangelegenheden waar het belang bij heeft

• Dezelfde rechten van andere staten (handboek, p. 83)

HOOFDSTUK 1: DRIE SOORTEN JURISDICTIE

HOOFDSTUK 2: HET LOTUS-ARREST (1927) - BASISREGELS

Het PCIJ, Lotus (Frankrijk v Turkije) arrest uit 1927 legt de fundamentele regels vast:

2.1 Afdwingingsjurisdictie - De territoriale beperking (para. 45)

2.2 Voorschrijvende en Adjudicerende jurisdictie - De ruime discretionaire bevoegdheid (para. 46)

HOOFDSTUK 3: VOORSCHRIJVENDE JURISDICTIE

3.1 Algemeen kader

• Vereist normaal een legislatieve basis

• Die gebaseerd is op een permissief principe

3.2 De vijf permissieve principes

3.3 Territorialiteitsprincipe

Toepassingsgebied:

• Alle daden begaan binnen het territorium

• Alle personen binnen het territorium (inclusief natuurlijke of rechtspersonen die cyberactiviteiten uitvoeren)

• Inclusief luchtruim en territoriale wateren

Twee verschijningsvormen:

🔍 VERDIEPING: Objectief territorialiteitsprincipe en effecten

Vraag: Kan het objectief territorialiteitsprincipe ook gelden voor enkel (economische, cyber...) effecten? (p. 86)

Dit is complex omdat staten collectief het internationale recht scheppen. Sommige staten reageren met blokkerende wetten wanneer ze extraterritoriale effecten van andermans wetgeving ongewenst achten.

Tallinn Manual 2.0 (2017)

Dit handboek over internationaal recht toepasselijk op cyberoperaties bevestigt dat territoriale jurisdictie ook geldt voor cyberactiviteiten.

3.4 Actief Personaliteitsprincipe (Nationaliteitsprincipe)

• Klassiek principe van jurisdictie: controle over eigen burgers

• Hoe een staat de eigen bevolking behandelt werd pas onderdeel van internationaal recht sinds de opkomst van mensenrechten

Nationaliteitsbepaling:

• In principe bepaalt elke staat zelf wie zijn nationaliteit heeft

• MAAR: een andere staat mag die nationaliteit in vraag stellen

ICJ, Nottebohm (Liechtenstein v Guatemala) 1955

Voorwaarde voor erkenning van nationaliteit door andere staten is het bestaan van een effectieve en oprechte link tussen de staat en de persoon.

3.5 Passief Personaliteitsprincipe

Jurisdictie op basis van slachtofferschap (bijv. Lotus-case: Frankrijk v Turkije)

Controversieel omdat:

• Eindeloos veel staten kunnen jurisdictie claimen (nationaliteit dader, nationaliteit slachtoffer, plaats delict, etc.)

• Daarom: voorrang aan staat die 'dichtste' redelijke link heeft (p. 88)

Bijkomende voorwaarden (voorbeeld België, artikel 12 Wet Strafprocesrecht 2024):

1. Dubbele criminaliteit (feit moet strafbaar zijn in beide staten)

2. Aanwezigheid van de vermoedelijke dader op Belgisch grondgebied (na plegen van de daad)

Voorbeelden VS:

• VS-passagiers op gekaapt Jordaans vliegtuig in Libanon

• VS-passagier op gekaapt Italiaans cruiseschip in de Middellandse Zee

3.6 Beschermingsprincipe

Doel: Vitaal belang van de soevereine staat beschermen, eender waar de daad gebeurd is

Toepassingen:

• Vals geld

• Valse paspoorten

• Drugshandel

• Terrorisme

• Secundaire boycots

Casus: VS 'secundaire boycots' onder Trump

• VS legde straffen op voor investeerders in Iraanse grondstoffen

• Investeerders moesten kiezen tussen: land dat sanctie oplegt (VS) OF gesanctioneerd land (Iran)

• Kan enkel gebruikt worden door sterke economieën

• Reactie: blokkerende wetten (Canada en EU)

Historische context Iran-VS:

• 1953: Coup tegen premier Mosaddegh (VS/VK)

• 1979: Iraanse Revolutie tegen de sjah Pahlavi; Ayatollah Khomeini keert terug

• 1979-1981: Amerikaanse ambassade bezet door studenten

• 2015: Historisch nucleair akkoord

• Retoriek: "As van het verzet" (Iran) vs "As van het kwaad" (VS)

3.7 Universaliteitsprincipe

Kenmerken:

• Internationaal gewoonterecht

• Geen link vereist tussen de staat en de daad

• Enkel indien sprake van serieuze of disruptieve overtreding

  • Bijv. piraterij

  • Jus cogens-inbreuken (misdrijven tegen de menselijkheid, genocide, oorlogsmisdrijven)

Aanwezigheid van beklaagde:

• Onder internationaal recht hoeft de beklaagde niet aanwezig te zijn in het grondgebied van de staat die prescriptieve jurisdictie uitoefent (na plegen van de daad)

• Internationale politiek werkt anders in de praktijk

Belangrijke cases:

3.8 Prescriptieve jurisdictie over civiele vliegtuigen

Drie verdragen:

Bij overlappende jurisdictie:

• Blokkerende wetten

• Consultaties

• 'Dichtst' redelijke link

HOOFDSTUK 4: GEEN JURISDICTIE - MATE EN TERUGHOUDENHEID

ICJ, Barcelona Traction (Belgium v Spain) 1970

HOOFDSTUK 5: AFDWINGINGSJURISDICTIE

5.1 De Lotus-regel herhaald

In de regel verboden buiten territorium: respect voor soevereiniteit, ook in cyberspace

5.2 Toestemmende regels

5.3 Opmerkelijke inbreuken op verbod van afdwingingsjurisdictie

HOOFDSTUK 6: UITLEVERING IN INTERNATIONAAL STRAFRECHT

6.1 Drie voorwaarden voor uitlevering

6.2 Non-refoulement principe

Dit verhindert adjudicerende jurisdictie niet, maar beïnvloedt wel de uitlevering.

6.3 Mala captus, bene detentus principe

HOOFDSTUK 7: ADJUDICERENDE JURISDICTIE

7.1 Algemeen

• De nationale rechter kiest of een zaak gehoord wordt

• Binnen de perken van de wet, die vaak gebaseerd is op prescriptieve jurisdictie

• Uiteenlopende opvattingen tussen staten

7.2 Tegenstrijdige perspectieven

HOOFDSTUK 8: ACHTERGROND - VN-HANDVEST

VN Handvest (1945)

Artikel 2(1)

Artikel 2(7)

KERNBEGRIPPEN - DEFINITIES

OVERZICHTSTABEL: VIJF PERMISSIEVE PRINCIPES

SAMENVATTENDE KERNPUNTEN

1. Drie soorten jurisdictie: voorschrijvend (regels maken), adjudicerend (berechten), afdwingend (handhaven)

2. Lotus-arrest (1927) legt basis:

   • Afdwingingsjurisdictie: verboden op andermans territorium, tenzij toestemmende regel

   • Voorschrijvend/adjudicerend: brede discretie, ook extraterritoriaal

3. Vijf permissieve principes voor voorschrijvende jurisdictie:

   • Territoriaal (subjectief/objectief)

   • Actief personaliteit (nationaliteit dader)

   • Passief personaliteit (nationaliteit slachtoffer) - controversieel

   • Bescherming (vitaal belang) - vooral door sterke economieën

   • Universaliteit (geen link nodig) - enkel voor ernstige misdrijven

4. Nottebohm-criterium: nationaliteit vereist effectieve en oprechte link

5. Mate en terughoudendheid: Barcelona Traction (1970) - vermijd overlapping met beter geplaatste staten

6. Uitlevering: dubbele criminaliteit, ne bis in idem, mensenrechtenbescherming (non-refoulement)

7. Mala captus, bene detentus: onrechtmatige gevangenneming belet berechting niet, maar nationale rechter beslist

8. Blokkerende wetten als reactie op extraterritoriale claims

9. Tegenstrijdige perspectieven op adjudicerende jurisdictie:

   • Argentinië: positief (hulp tijdens dictatuur)

   • Jordanië: negatief (aantasting soevereiniteit)