Study Notes on the Sejm and Senate Parliament

Definicja: Parlament to demokratycznie wybierany organ naczelny, który realizuje władzę ustawodawczą i kontroluje władzę wykonawczą.
- Struktura: Dwuizbowy kształt (Sejm i Senat)
- Reprezentacja: Reprezentuje naród oraz odzwierciedla orientacje i preferencje polityczne wyborców.
- Podział władzy: Zasada podziału władzy dąży do równowagi.
- Zasada konstytucjonalizmu: Ustawy podlegają kontroli zgodności z konstytucją.

Ustawodawcza: Tworzenie i uchwalanie ustaw.
Kontrola rządu: Udział w odwoływaniu rządu oraz jego kontroli i egzekwowania odpowiedzialności.
System hamulców i równowagi: Parament jako organ kontrolny.

Wyłączność w organizacji wewnętrznej oraz sposobu działania.
- Aspekt formalny: Autonomia regulaminowa
- Każda izba ma prawo do uchwały swojego regulaminu z normami dla organizacji, ról posłów/senatorów i procedur.
- Aspekt materialny: Gwarancje swobodnego wykonywania mandatu.
Rozwinięcia autonomii:
- Personalna: Wyłączność ustalania składu organów wewnętrznych.
- Budżetowo-finansowa: Wyłączność ustalania budżetu i decydowania o jego wykonaniu.
- Terytorialna: Odrębność siedziby parlamentu i zarządzanie terenem.
- Jurysdykcyjna: Wyłączność decyzji w sprawach immunitetowych i dyscyplinarnych.

Normuje:
- Organizację wewnętrzną.
- Porządek pracy.
- Tryb powoływania i działalności organów.
- Sposób wykonywania obowiązków przez organy państwowe w stosunku do izby.
Struktura: Dwuizbowa, z 100 senatorami i 460 posłami.

Zakaz łączenia stanowisk z różnych segmentów władzy.
Wyjątek: Członkowie Rady Ministrów mogą być jednocześnie posłami lub senatorami.

Przyjmowanie przysięgi nowo wybranego Prezydenta.
Stwierdzenie stałej niezdolności Prezydenta (wymaga 2/3 głosów zgromadzenia).
Stawienie Prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu (wymagana inicjatywa min. 140 członków i 2/3 głosów).
Wysłuchanie orędzia Prezydenta.

Wybór: Na pierwszym posiedzeniu nowego Sejmu.
- Kandydatura: grupa min. 15 posłów.
- Wybór: bezwzględna większość głosów w obecności min. połowy posłów.
- Winien przynależeć do ugrupowania wchodzącego w skład koalicji większości.
Obowiązki:
- Przewodniczenie obradom Sejmu.
- Reprezentacja Sejmu na zewnątrz.
- Strzeżenie praw Sejmu.

Procedura:
- Wniosek od 46 posłów.
- Odwołanie wymaga bezwzględnej większości głosów.
- W przypadku braku decyzji, rozpatrzenie wniosku odbywa się najbliższym posiedzeniu po 7 dniach od złożenia.

Reprezentowanie Sejmu.
Inicjowanie biegu ustawy.
Zwoływanie posiedzeń Sejmu.
- Dyscyplinowanie obrad.
- Kierowanie pracami Prezydium Sejmu i Konwentu Seniorów.
Administrowanie Sejmem i zarządzanie wybory prezydenckie.

Funkcja: Otwarcie pierwszego posiedzenia Sejmu.
- Powóz przez Prezydenta spośród najstarszych posłów.

Skład: Marszałek z wicemarszałkami.
Obowiązki:
- Ustalenie planu pracy Sejmu.
- Dokonywanie wykładni regulaminu.
- Organizacja współpracy pomiędzy komisjami sejmowymi.

Zwoływanie: przez Marszałka Sejmu.
Stanowisko: polityczno-doradcze wobec Prezydium.
- Wydawanie opinii dotyczących porządku dziennego i terminów posiedzenia.

Definicja: Wyspecjalizowane robocze organy wewnętrzne Sejmu.
Zadania:
- Rozpatrywanie spraw przekazywanych przez Sejm, Marszałka Sejmu oraz Prezydium Sejmu.
- Przygotowywanie aktów prawnych.
Rodzaje:
- Stałe: na czas trwania kadencji.
- Nadzwyczajne: doraźnie dla określonego problemu.
- Śledcze: do badania szczególnych spraw.

Analogiczność do Sejmu z różnicami:
- Mniej komisji i klubów.
- Ograniczony zakres funkcji (głównie ustawodawcze).
- Inaczej wyznaczone tempo pracy.

Fakultatywne: w przypadku braku uchwały budżetowej w ciągu 4 miesięcy.
Obligatorywne: w przypadku braku zaufania dla rządu powołanego przez Prezydenta.
Decyzja własna: Uchwała podjęta 2/3 głosów.

Definicja: Proces ustalania stanu rzeczywistego i porównanie go do stanu pożądanego.
Kontrola wykonania ustawy budżetowej.

Adresaci: Rada Ministrów, Prezes NBP, Prokurator Generalny.
Dezyderaty: Uchwały z postulatami, które adresat jest zobowiązany skomentować w ciągu 30 dni.
Opinie: Stanowisko komisji w konkretnej sprawie.

Definicja: Powoływanie i odwoływanie organów, egzekwowanie ich odpowiedzialności przez Sejm.
Organy powoływane przez Sejm:
- Rzecznik Praw Obywatelskich,
- Rzecznik Praw Dziecka,
- Prezes NIK,
- Prezes NBP na wniosek Prezydenta.
Niektóre inne: 15 członków TK, 16 członków TS, itp.

Uzyskanie mandatu: W dniu ogłoszenia wyników wyborów, pełne prawa od pierwszego posiedzenia po ślubowaniu.
Możliwości wygaszenia mandatu: Odmowa ślubowania, utrata prawa wybieralności, śmierć, rezygnacja, wyrok TS.

Mandat imperatywny: Poseł związany z wolą wyborców.
Mandat wolny: Poseł reprezentuje cały naród, nie jest formalnie związany wolą wyborców.
Mandat zawodowy: Z działalności parlamentarnej pochodzi główne źródło utrzymania posła.