Podstawy Anatomii i Dermatologii w Diagnostyce Kosmetycznej - Notatki

Budowa i funkcje skóry

  • Podział strukturalny skóry:    

     * Naskórek (epidermis): Najbardziej zewnętrzna warstwa skóry. Jest to wielowarstwowy nabłonek rogowaciejący, zbudowany głównie z keratynocytów.     

    * Skóra właściwa (dermis): Warstwa pod naskórkiem, bogata w naczynia krwionośne i nerwy.   

     * Tkanka podskórna (hypodermis): Najgłębsza warstwa, zbudowana z tkanki tłuszczowej i łącznej.

Warstwy naskórka (od najgłębszej):     

* Warstwa podstawna: Zawiera komórki macierzyste (zdolne do podziałów mitotycznych) oraz melanocyty produkujące melaninę.   

 * Warstwa kolczysta: Miejsce, w którym komórki zaczynają się różnicować i produkować keratynę.   

  * Warstwa ziarnista: Zawiera ziarnistości keratohialinowe i lamelarne, współtworzące barierę ochronną.     

* Warstwa jasna (stratum lucidum): Występuje wyłącznie w grubym naskórku (podeszwy stóp, dłonie).     

* Warstwa rogowa: Zbudowana z martwych, zrogowaciałych komórek (korneocytów), stanowiąca barierę mechaniczną i chemiczną.

  • Charakterystyka naskórka:     

    * Grubość wynosi od 0,4 mm0,4\,mm do 1,5 mm1,5\,mm.     *

    Główne komórki: keratynocyty, melanocyty, komórki Langerhansa (odpornościowe), komórki Merkla (receptory dotyku), limfocyty T.

  • Proces keratynizacji (rogowacenia):     * Polega na dojrzewaniu i migracji keratynocytów z warstwy podstawnej ku powierzchni.     *

    Pionowa migracja: Komórki przemieszczają się przez warstwy kolczystą i ziarnistą.    

     * Różnicowanie: Synteza keratyny, utrata jądra komórkowego i organelli.     

    * Deskwamacja: Złuszczanie korneocytów z powierzchni.     

    * Cykl Turn-over time: Pełny proces trwa około 30 dni30\,dni.

  • Budowa skóry właściwej:     

    * Warstwa brodawkowata: Luźna tkanka łączna, zawiera brodawki skórne, naczynia krwionośne i zakończenia nerwowe.     

    * Warstwa siateczkowatej: Gęsta tkanka łączna z fibroblastami produkującymi kolagen i elastynę.

  • Główne funkcje skóry:    

     1. Ochronna: Przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi, UV i patogenami.  

     2. Termoregulacyjna: Przez pot i naczynia krwionośne.     

    3. Sensoryczna: Receptory dotyku, bólu, temperatury.     

    4. Wydzielnicza: Sebum (gruczoły łojowe) i pot (gruczoły potowe).     

    5. Metaboliczna: Synteza witaminy D pod wpływem promieniowania UV.     

    6. Immunologiczna: Komórki Langerhansa.     

    7. Rezerwuar krwi: Magazynowanie krwi w sieci naczyniowej.

Przydatki skóry: Paznokcie

  • Charakterystyka ogólna: Zbudowane z twardej keratyny. Paznokcie u stóp są grubsze i rosną wolniej niż u dłoni.

  • Budowa anatominczna:     

    * Płytka paznokciowa (lamina unguis): Składa się z warstwy górnej (najbardziej zrogowaciałej), środkowej i dolnej (przylegającej do łożyska).     

    * Macierz (matrix unguis): Odpowiada za produkcję keratynocytów; uszkodzenie skutkuje trwałymi deformacjami.     

    * Łożysko (lectulus unguis): Silnie unaczyniona tkanka odżywiająca płytkę.     

    * Obrąbek naskórkowy (cuticula): Chroni macierz przed infekcjami.    

     * Obłączek (lunula): Jasny półksiężyc u nasady, widoczna część macierzy.

  • Fizjologia wzrostu:     

    * Średni wzrost u stóp: 1−1,5 mm1-1,5\,mm na miesiąc.     

    * Pełna odnowa płytki u stóp: 9−12 miesięcy9-12\,miesięcy.    

     * Czynniki wpływające: wiek, dieta, pory roku (wolniej zimą), stan zdrowia.

  • Znaczenie diagnostyczne: Zmiany w płytce mogą sygnalizować anemię, cukrzycę, zaburzenia krążenia lub infekcje.

Przydatki skóry: Włosy

  • Budowa włosa:     

    * Łodyga: Część zewnętrzna (rdzeń, kora – pigment, osłonka – dachówkowate komórki).     

    * Korzeń: Część w skórze właściwej w mieszku włosowym.    

     * Struktury towarzyszące: Gruczoły łojowe (natłuszczanie) oraz mięsień przywłośny (odpowiada za „gęsią skórkę”).

  • Rodzaje włosów:     

    * Lanugo: Włosy płodowe, zanikają po urodzeniu.     

    * Meszkowe: Krótkie, cienkie, pokrywają większość ciała.     

    * Terminalne: Grube, pigmentowane (głowa, brwi, rzęsy, okolice płciowe).

  • Cykl wzrostu włosa:     

    1. Anagen (wzrost): Trwa od 22 do 7 lat7\,lat. Dotyczy 85−90%85-90\% włosów.    

     2. Katagen (przejściowa): Trwa 2−3 tygodnie2-3\,tygodnie. Włos przestaje rosnąć, cebulka obumiera.    

     3. Telogen (spoczynek): Trwa 2−4 miesiące2-4\,miesiące. Włos wypada, ustępując miejsca nowemu.

  • Metody diagnostyczne: Trichoskopia (powiększenie dermatoskopowe), Trichogram (analiza faz wzrostu), Pull test (test pociągania).

Klasyfikacja łysienia

  • Łysienie androgenowe: Związane z dihydrotestosteronem (DHT). Powoduje miniaturyzację mieszków (zakola u mężczyzn, przerzedzenie na szczycie u kobiet).

  • Łysienie telogenowe: Skrócenie fazy anagenu (stres, niedobory żelaza, tarczyca, okres po ciąży).

  • Łysienie plackowate: Choroba autoimmunologiczna (limfocyty T atakują mieszki), widoczne gładkie ogniska bez włosów.

  • Łysienie bliznowaciejące: Nieodwracalne, zniszczenie mieszków przez stan zapalny i zastąpienie ich blizną.

  • Łysienie anagenowe: Nagła utrata po chemioterapii lub zatruciach.

Przydatki skóry: Gruczoły

  • Gruczoły łojowe:     * Typ holokrynowy (wydzielina powstaje przez rozpad komórek).     * Produkują sebum (trójglicerydy, woski, skwalen).     * pH skóry: 4,5−6,04,5-6,0.     * Patologie: łojotok (seborrhoea), trądzik.

  • Gruczoły potowe ekrynowe:     * Typ merokrynowy (wydzielanie bez rozpadu komórki).     * Lokalizacja: całe ciało (najwięcej dłonie, stopy, czoło).     * Skład potu: 99%99\% wody, elektrolity, kwas mlekowy.

  • Gruczoły potowe apokrynowe:     * Wydzielina zawiera fragmenty cytoplazmy.     * Lokalizacja: pachy, okolice anogenitalne.     * Aktywowane hormonalnie w okresie dojrzewania; pot nabiera zapachu pod wpływem bakterii.

  • Gruczoły Fordyce’a: Gruczoły łojowe w nietypowych miejscach (ustach, narządach płciowych), stanowią wariant normy anatomicznej.

Przenikanie substancji przez skórę

  • Bariery: Najważniejszą barierą jest warstwa rogowa naskórka.

  • Etapy transportu:     

    1. Adsorpcja: Gromadzenie się na powierzchni (ochrona).     

    2. Absorpcja: Wnikanie do warstwy rogowej (naskórek).     

    3. Penetracja: Przenikanie do skóry właściwej.     

    4. Resorpcja: Przedostanie się do krwiobiegu (działanie ogólnoustrojowe).

  • Czynniki warunkujące transport:     

    * Masa cząsteczkowa: Idealnie 200−400 Daltonoˊw200-400\,Daltonów. Cząsteczki powyżej 1000 Da1000\,Da nie przenikają.     

    * Charakter chemiczny: Najlepiej przenikają substancje amfifilowe.    

     * Stan skóry: Usunięcie płaszcza lipidowego, okluzja i podgrzanie skóry zwiększają transport.

Wykwity skórne

  • Wykwity pierwotne:     

    * Plama (macula): Wykwit w poziomie skóry, niewyczuwalny (barwnikowe, zapalne, naczyniowe).     

    * Grudka (papula): Wyniosła, ustępuje bez blizny (np. brodawki, łuszczyca).     

    * Bąbel (urtica): Szybko powstaje i znika (obrzęk skóry właściwej, np. pokrzywka).     

    * Guzek (nodulus): Wyniosły, <1\,cm, ustępuje z blizną.     

    * Guz (tumor): Głęboki, >1\,cm (np. czyrak, włókniak).   

     * Pęcherzyk/Pęcherz: Wypełnione płynem. Pęcherz to zmiana powyżej 0,5 cm0,5\,cm.     

    * Krosta (pustula): Wypełniona treścią ropną (np. trądzik).

  • Zjawiska diagnostyczne:     

    * Objaw Nikolskiego: Pełzanie naskórka pod wpływem pocierania.    

     * Objaw Asboe-Hansena: Poszerzanie pęcherza pod wpływem ucisku.

  • Wykwity wtórne:     

    * Łuska (squama): Złuszczająca się warstwa rogowa.     

    * Strup (crusta): Zaschnięty płyn wysiękowy.     

    * Nadżerka (erosio): Ubytek naskórka, bez blizny.     

    * Owrzodzenie (ulcus): Ubytek skóry właściwej, pozostawia bliznę.     

    * Blizna (cicatrix): Zastąpienie skóry tkanką łączną włóknistą.

Nowotwory skóry

  • Rak podstawnokomórkowy (Basalioma): Najczęstszy, rośnie powoli, rzadko daje przerzuty. Charakterystyczny perłowaty guzek z teleangiektazjami.

  • Rak kolczystokomórkowy: Agresywniejszy, owrzodzenia o twardych brzegach, wyższe ryzyko przerzutów.

  • Czerniak złośliwy (Melanoma): Bardzo wysoka śmiertelność, skłonność do przerzutów.

  • Zasada ABCDE oceny znamion:     

    * A - Asymmetry: Asymetria.     

    * B - Borders: Poszarpane brzegi.     

    * C - Colour: Niejednolity kolor.     

    * D - Diameter: Średnica powyżej 6 mm6\,mm.    

    * E - Evolution: Ewolucja (zmiana kształtu, świąd, krwawienie).

Diagnostyka aparaturowa

  • Corneometr: Pomiar nawilżenia (AU). Normy: 40−60 AU40-60\,AU.

  • Sebumetr: Pomiar sebum. Normy: 100−200 μg/cm2100-200\,\mu g/cm^2.

  • pH-metr: Pomiar odczynu skóry (4,5−5,54,5-5,5).

  • Tewametr (TEWL): Pomiar ucieczki wody. Norma: < 10\,g/m^2/h.

  • Lampa Wooda:     * Niebieskofioletowy: skóra zdrowa.     * Biały: rogowacenie, łupież pstry.     * Zielonkawy: grzybica.     * Liliowy: skóra sucha.     * Pomarańczowy: obecność bakterii (trądzik).

Anatomia twarzy

  • Układ kostny: Żuchwa (jedyna ruchoma), szczęka, kość jarzmowa, nosowa.

  • Mięśnie mimiczne: Unerwione przez nerw twarzowy (VII).

  • Mięśnie żucia: Unerwione przez nerw trójdzielny (V).

  • Nerw trójdzielny (V): Trzy gałęzie - oczny (V1), szczękowy (V2), żuchwowy (V3).

  • Trójkąt śmierci: Obszar od kącików ust do nasady nosa. Ryzyko szerzenia się infekcji do mózgu przez połączenia żylne z zatoką jamistą.

Przewlekłe choroby zapalne

  • Atopowe zapalenie skóry (AZS): Mutacja filagryny, triada atopowa (astma, alergiczny nieżyt nosa), silny świąd. Podstawą terapii są emolienty.

  • Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS): Związane z grzybem Malassezia. Rumień i żółte tłuste łuski.

  • Łuszczyca (Psoriasis): Przyspieszony podział naskórka. Objaw świecy stearynowej i objaw Auspitza (punktowe krwawienie po zdrapaniu łuski).

Proces starzenia się skóry

  • Starzenie wewnątrzpochodne: Chronologiczne, genetyczne, spadek kolagenu.

  • Starzenie zewnątrzpochodne (fotostarzenie): Wywołane przez UV, dym, zanieczyszczenia; objawia się głębokimi zmarszczkami i przebarwieniami.

  • Zabiegi odmładzające:     * Mezoterapia (igłowa/mikroigłowa).     * Stymulatory tkankowe.     * Retinoidy (stymulacja odnowy).     * Toksyna botulinowa (relaksacja mięśni mimicznych).

Defekty kosmetyczne i patologie stóp

  • Przebarwienia (Melasma): Ostuda ciążowa, plamy soczewicowate, PIH (pozapalne).

  • Teleangiektazje: Trwale rozszerzone naczynia włosowate.

  • Blizny: Normotroficzne, atroficzne (zanikowe), przerosłe, keloidy (bliznowce przekraczające granice rany).

  • Rozstępy: Zerwanie włókien kolagenowych. Faza czerwona (zapalna), faza biała (zanikowa).

  • Grzybica stóp (Tinea pedis): Typ międzypalcowy, pęcherzykowy, mokasynowy.

  • Paznokcie: Onycholiza (oddzielanie płytki), Onychogryphosis (paznokcie szponowate), Wrastanie (onychocryptosis).

Skóra a choroby ogólnoustrojowe

  • Cukrzyca: Powoduje mikroangiopatię. Objawy: Dermopatia cukrzycowa, rogowacenie ciemne (Acanthosis nigricans), suchość, świąd.

  • Tarczyca:     * Niedoczynność: skóra blada, zimna, sucha, wypadanie brwi (część zewnętrzna).     * Nadczynność: skóra gorąca, wilgotna, rumień dłoni, onycholiza.

  • Hormony: Estrogeny (jędrność), Progesteron (łój), Testosteron (trądzik, hirsutyzm).

Aseptyka i higiena w gabinecie

  • Zakaźność: HBV (WZW B) jest do 100 razy100\,razy bardziej zakaźny niż HIV. Do zakażenia HIV potrzeba ok. 0,1 ml0,1\,ml krwi.

  • Aseptyka: Zapobieganie zakażeniom (profilaktyka).

  • Antyseptyka: Niszczenie drobnoustrojów na skórze (leczenie).

  • Sterylizacja: Całkowite usunięcie wszystkich form życia (autoklaw klasy B, para wodna, 134∘C134^\circ C).

Typy cery i ich pielęgnacja

  • Cera tłusta: Praca z kwasami (BHA, AHA), niacynamidem i cynkiem.

  • Retinoidy: Skutki uboczne to suchość i wrażliwość na słońce; zabroniona jest depilacja woskiem podczas kuracji.

  • Cera naczyniowa: Składniki wzmacniające: witamina K, witamina C, rutyna, kasztanowiec.

  • Trądzik różowaty: Stadia od rumienia po postać guzowatą (rhinophyma).

  • Cera sucha: Braki w NMF (Natural Moisturizing Factor) i ceramidach; wymaga emolientów i okluzji.