recht deel 1.docx
Pagina 12
Democratie
Definitie: het volk oefent de macht uit
Kenmerken van een democratie:
Volksvertegeniging
Eerlijke en vrije verkiezingen
Scheiding van machten
Streven naar politieke gelijkheid
Aanwezigheid van een grondwet
Bescherming van vrijheden van burgers
Maatschappelijk middenveld en vrije media
België is een indirecte democratie, dus een representatieve democratie
Pagina 13
Representatieve democratie
Problemen zijn complex
Te veel burgers om samen over alles te beslissen
Vertegenwoordigers nemen beslissingen voor het volk
Verkiezingen op regelmatige basis
Stemmen worden omgezet in zetels voor beslissingsmacht
Volksvertegenwoordigers vormen een parlement en controleren de regering
Pagina 14
Voorbeeld van Vlaams Parlement 2019-2024
124 volksvertegenwoordigers
Vertegenwoordigers keuren wetten goed bij meerderheid
Pagina 15
Voorbeeld van Vlaamse regering 2019-2024
Verschillende partijen met zetels in de regering en oppositie
Coalitie en oppositie spelen verschillende rollen in de uitvoerende macht
Pagina 16
Democratie is meer dan verkiezingen
Burgers kunnen vertegenwoordigers helpen door behoeften aan te geven en alternatieven te tonen
Pagina 17
Democratie omvat meer dan verkiezingen
Burgers kunnen vertegenwoordigers helpen door behoeften aan te geven en alternatieven te tonen
Belang van vrije media en maatschappelijk middenveld in democratie
Pagina 18
Samenvatting van democratie
Kiezen van vertegenwoordigers
Invloed van stem bij verkiezingen
Belang van vrijheden en rechten
Mogelijkheid om vertegenwoordigers buiten verkiezingen te helpen
Pagina 19
Scheiding der machten (trias politica)
Wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
Onafhankelijkheid van machten essentieel voor rechtstaat
Pagina 20
Kritiek op scheiding der machten
Conflict tussen Minister van Justitie en CD&V-voorzitter over inmenging in rechterlijke zaken
Belang van scheiding der machten voor geloofwaardigheid van rechtstaat
Page 21
Zuhal Demir tweet over strafmaat in verkrachtingszaak
Demir kritiseert vonnis in zaak Ben C.
Minister van Justitie mag zich niet uitspreken over individuele vonnissen
Scheiding der machten
Politiek bestel gebaseerd op scheiding der machten
Minister behoort tot uitvoerende macht, mag niet oordelen over rechterlijke uitspraken
Belang van onafhankelijkheid rechterlijke macht
Vermijden van beïnvloeding door uitvoerende macht
Montesquieu en Locke bedachten scheiding der machten
Page 22
Federalisme in België
Definitie van staat en federale staat
Evolutie van België naar federale staat in 1993
Soevereiniteit gedeeld tussen centrale en deelstaten
Page 23
Gemeenschappen en Gewesten in België
Drie gemeenschappen: Vlaams, Frans, Duitstalig
Drie gewesten: Vlaanderen, Wallonië, Brussel
Page 24
Overzicht van federale staat in België
Zes regeringen: Duitstalige Gemeenschap, Vlaamse Gemeenschap, Franse Gemeenschap, Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Waals Gewest, Federale overheid
Page 25
Grondwettelijke monarchie in België
Koning aan het hoofd van het land
Erfelijke monarchie met beperkte macht
Koning lid van wetgevende en uitvoerende macht
Page 26
Bestuursniveaus in België
Zes bestuursniveaus: Europa, Federaal, Gemeenschappen en Gewesten, Provincie, Gemeente
Elk niveau heeft eigen bevoegdheden en verkiezingscyclus
Page 27
Structuur van bestuursniveaus
Wetgevende en uitvoerende macht
Vertegenwoordigende organen en uitvoerende organen
Advies- en overlegorganen voor beleidsvorming
Page 28
Overzicht van machten en bestuursniveaus
Wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht op verschillende niveaus
Politiek en ambtelijk niveau in bestuursorganen
Page 29
Bestuursniveaus in België
Federaal niveau bij Karel de Grote Hogeschool
Pagina 30
Federale Staat
Twee politieke instellingen op federaal niveau
Federaal Parlement (wetgevende macht)
Kamer en Senaat (+ Koning)
Federale Regering (uitvoerende macht)
Ministers (+ Koning)
Staatssecretarissen
Bijgestaan door kabinetten
Ambtelijke (openbare) instellingen
FOD, POD, IOSZ, etc.
De federale wetgevende macht wordt gezamenlijk uitgeoefend door de Koning, de Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat
De Koning is lid van de federale wetgevende én uitvoerende macht
Pagina 31
Wetgevende macht: Federaal Parlement (+ Koning)
Tweekamerstelsel (bicameraal)
Kamer van Volksvertegenwoordigers en Senaat
Taken van het parlement
Vertegenwoordigende taak
Wetgevende taak
Controlerende taak
Territoriale bevoegdheid: grondgebied België
In 2014 vond een grondige hervorming plaats (zesde staatshervorming)
Pagina 33
Wetgevende macht: Federaal Parlement (+ Koning)
150 rechtstreeks verkozen volksvertegenwoordigers
Bevoegdheden
Wetten maken
Grondwet wijzigen
Uitvoerende macht controleren
Onderzoekscommissies oprichten
Pagina 35
Wetgevende macht: Federaal Parlement (+ Koning)
60 onrechtstreeks verkozen leden
50 deelstaatsenatoren (dubbel mandaat)
10 gecoöpteerde senatoren
Bevoegdheden
Beperkt wetten maken
Grondwet wijzigen
Bemiddelen tussen gemeenschappen (verzoeningskamer)
Pagina 37
Wetgevende procedure
Wetsvoorstel (parlement) vs. wetsontwerp (regering)
Advies van de Raad van State
Parlementaire commissie
Stemming in plenaire zitting
Eventueel naar Kamer of Senaat en terug
Bekrachtiging, afkondiging, publicatie in Belgisch Staatsblad, inwerkingtreding
Pagina 38
Koning
Staatshoofd op basis van erfopvolging
Lid van de wetgevende macht
Hoofd van de uitvoerende macht
Handelt onder ministeriële verantwoordelijkheid
Pagina 39
Uitvoerende macht: Federale Regering
Niet-rechtstreeks verkozen, vloeit voort uit parlementaire meerderheid
Bevoegdheden: wetten uitvoeren, organisatie openbare diensten, wetsontwerpen
Paritaire samenstelling: evenveel Nederlands- en Franstaligen
Pagina 40
Uitvoerende macht: Federale Regering
Ministeriële kabinetten
Federale ambtelijke organisaties
FOD, POD, OISZ
Voorbereiden en uitvoeren van beleid van regeringsleden
Page 41
Federale bevoegdheden
Alles in het belang van alle Belgen
Financiën (federale belastingen)
Leger
Justitie (rechterlijke organisatie)
Vreemdelingenzaken
Sociale zekerheid, pensioenen
Delen van volksgezondheid, werkgelegenheid, armoedebestrijding, binnenlandse zaken, prijs- en inkomensbeleid, kernenergie
Federale overheid heeft bevoegdheden over heel België en delen van verschillende beleidsdomeinen
Page 45
Regionale structuur
Drie gemeenschappen: Vlaams, Frans, Duitstalig
Drie gewesten: Vlaams, Waals, Brussels
Vier taalgebieden: Nederlands, Frans, Duits, tweetalig Brussel-Hoofdstad
Vlaanderen
Bevoegdheden van gemeenschap en gewest samengevoegd
Vlaams Parlement (wetgevende macht)
Vlaamse Regering (uitvoerende macht)
Ambtelijke organisaties: de Vlaamse administratie
Page 46
Wetgevende macht: Vlaams Parlement
Eenkamerstelsel (unicameraal)
Taken: vertegenwoordigend, wetgevend, controlerend
Territoriale bevoegdheid: Vlaams Gewest en Vlaamse Gemeenschap
Legislatuurparlement: kan niet voortijdig ontbonden worden
Page 48
Uitvoerende macht: Vlaamse Regering
Niet-rechtstreeks verkozen, vloeit voort uit parlementaire meerderheid
Vlaamse ministers: Minister-president, Minister
Beslissing bij consensus, bevoegdheden: decreten uitvoeren, gemeenschaps- en gewestmateries
Bijgestaan door ministeriële kabinetten en Vlaamse administratie
Page 49
Bevoegdheden gemeenschappen en gewesten
Zesde staatshervorming (2014): meer bevoegdheden
O.a. arbeidsmarkt, gezondheidszorg, justitie
Page 52
Uitvoerende macht: Vlaamse Regering, Vlaamse administratie
Ministerie van de Vlaamse gemeenschap
Beleidsdomeinen, departementen, agentschappen
Page 53
Uitvoerende macht: Vlaamse Regering
Voorbeeld Minister(s): Beleidsraad Beleidsdomein Welzijn, Vlaamse Raad voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin
Volksgezondheid en Gezin
Vlaams Openbaar Agentschap Departement Psychiatrisch Opgroeien voor Personen Zorg Zorgcentrum met een Geel Rekern Handicap
Vlaams Infrastructuurfonds Agentschap voor Vlaamse voor Persoonsgebonden rond Uitbetaling Bescherming Aangelegenheden (ViPA)
Karel de Grote Vlaams Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin
Page 54
Uitvoerende macht: Vlaamse Regering
Voorbeeld Minister(s): Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV)
Beleidsraad Beleidsdomein Kanselarij, Auditcomité Dienst van de Bestuur, Buitenlandse Auditcomité van de van de Vlaamse Bestuursrechts- lokale besturen Zaken en Justitie Administratie colleges
Vlaams Departement Agentschap Agentschap Agentschap Kanselarij en Digitaal Audit voor Toegankelijk Overheids- Inburgering en Buitenlandse Vlaanderen Vlaanderen Internationaal Vlaanderen personeel Integratie Zaken Ondernemen (FIT)
Agentschap Toerisme vzw vzw Vlaams Binnenlands Facilitair Justitie en Vlaanderen 'de Rand' Muntpunt Pensioenfonds Bestuur Bedrijf Handhaving
Page 55
Stelling: er bestaat een afzonderlijk Vlaams Gemeenschapsparlement en een afzonderlijk Vlaams Gewestparlement
Juist of fout? Leg uit in maximaal twee zinnen
Stelling: sinds de vijfde staatshervorming hebben de gemeenschappen en gewesten veel meer bevoegdheden gekregen
Juist of fout? Leg uit in maximaal twee zinnen
Page 56
Bestuursniveaus in het federale België: Provincie & Gemeente
Page 57
Gemeente (lokaal niveau)
581 gemeenten (Vlaanderen: 300)
Gemeentelijke organen
Wetgevende macht: Gemeenteraad
Uitvoerende macht: College van Burgemeester en Schepenen
Burgemeester
Ambtelijk: Gemeentelijke administratie met algemeen directeur
Bevoegdheden
Alles wat van gemeentelijk belang is en niet is toegewezen aan ander niveau (art. 41 Gw.)
Tendens naar autonoom lokaal welzijnsbeleid: zelf beleid ontwikkelen, taken uitvoeren in opdracht van of binnen regelgevende kaders hogere overheden
Page 58
Gemeente (lokaal niveau)
Medebewindsopdrachten opgelegd door de centrale overheden aan de lokale besturen
Opdrachten van hogere overheid legt het kader vast met voorwaarden, beperkingen en verplichtingen en daarbinnen kunnen gemeenten handelen
Opdrachten van gemeenten hebben volledige beleidsvrijheid
Page 59
Wetgevende macht: Gemeenteraad
Rechtstreeks verkozen gemeenteraadsleden voor zes jaar
Aantal leden afhankelijk van aantal inwoners (7 tot 55)
Functies: Vertegenwoordiging van het volk, Bepaling van het lokaal beleid, Controle werking uitvoerende macht (College BS)
Page 60
Uitvoerende macht: College BS
Bestaande uit twee tot tien leden, gekozen uit gemeenteraadsleden
Voorzitter: Burgemeester, Schepen: openbaar bestuurder op lokaal niveau met bepaalde bevoegdheid
Administratieve organisatie lokaal bestuur: gemeentelijke ambtenaren (lokale diversiteit)
Page 61
Burgemeester
Hoofd van de gemeente
Vertegenwoordiger van de regering in de gemeente
Hoofd van de gemeentelijke (lokale) politie
Page 62
Toezichtsorganen op het overheidsbestuur
Pagina 63
Grondwettelijk Hof in België
Controle op wetgeving (wetten, decreten, ordonnanties)
Toetsen van wetgeving aan regels van de Grondwet en bevoegdheidsverdeling
Procedure: beroep tot vernietiging, prejudiciële vraag
Mogelijkheid tot vernietiging en schorsing wetgeving
Pagina 64
Voorbeelden Grondwettelijk Hof
Hof zegt wet betreffende geesteszieke schendt Grondwet niet
Hof zet rem op uitkleding sociaal huursysteem
Vlaams decreet hervormde sociaal huurstelsel, Hof gaf gelijk aan organisaties
Pagina 65
Raad van State
Twee afdelingen: Bestuursrechtspraak en Wetgeving
Bestuursrechtspraak: controleert wettigheid, vernietigen of schorsen beslissingen
Wetgeving: waakt over kwaliteit van wetgeving, geeft adviezen
Pagina 66
Voorbeelden Raad van State
Beroep tot nietigverklaring van beslissingen
Raad van State fluit staatssecretaris terug, schorst opvangstop voor alleenstaande mannen
Pagina 67
Voorbeeld van vernietiging
Rechtscollege vernietigde bepalingen koninklijk besluit wegens strijd met grondwet
Stelling
Vlaams minister moet advies