Untitled Notes

Po 1890 roku w sztuce i filozofii zaczęły rozpowszechniać się nowe kierunki i tendencje, które stały się podstawą wyodrębnienia kolejnej epoki.
Do określenia tej epoki używa się kilka terminów:
- Modernizm:
- Termin najbardziej pojemny, oznaczający zbiorcze określenie kierunków w sztuce tej epoki.
- Wszelkie przejawy artystycznego nowatorstwa, zerwanie z tradycją i poszukiwanie nowych dróg wyrazu.
- Neoromantyzm:
- Nazwa sugerująca powiązania sztuki modernistów z twórczością romantyków.
- Dekadentyzm:
- Nazwa wyraźnie wartościująca, służąca do określenia pesymistycznych nastrojów schyłku stulecia.
- Przewartościowanie wszelkich wartości, katastrofizm i przeczucie nadchodzącej zagłady.
- Jest to nastrój i postawa z skrajnym pesymizmem, poczuciem bezsensu istnienia, uczuciami rozpaczy, smutku, zniechęcenia, bierności, apatii oraz zamknięcia w sobie.

Najbardziej powszechna i popularna w Polsce nazwa epoki, stworzona na wzór analogicznych określeń w innych krajach (np. Młoda Francja).
Nazwa pochodzi od cyklu artykułów Artura Górskiego zatytułowanych „Młoda Polska”, które ukazały się w 1898 roku w krakowskim "Życiu".
Oddaje charakter twórczości młodych artystów, pokolenie urodzone w latach 60. i 70. XIX wieku, z poczuciem wspólnoty celów i dążeń oraz podobnym spojrzeniem na otaczającą rzeczywistość.
Artyści tego okresu pragnęli odróżnić się od spadkobierców ideałów Pozytywizmu.

Określenie atmosfery schyłku XIX wieku, pełnej pesymizmu oraz przeczucia końca.
Nastroje fin de siècle ujawniają się w filozofii, literaturze, sztuce oraz w życiu społecznym.
Wyczucie końca świata i kresu cywilizacji.

Niemiecki filozof, pisarz, poeta, filolog klasyczny.
Zacięty przeciwnik współczesnej kultury Zachodu i chrześcijaństwa.
Uważał, że moralność współczesna oparta jest na iluzji sensu i celowości świata stworzonych przez ludzki umysł.
Odrzucał wszelkie ograniczenia; poszukiwał nadczłowieka (Übermensch), który byłby twórcą, kreatorem oraz bohaterem.
Głosił kult siły, aktywności oraz afirmacji życia; odrzucał maluczkość, litość i altruizm, które uważał za cechy moralności niewolników.
Uważał, że „Bóg umarł” a z tym upadła moralność chrześcijańska, prowadząc do nihilizmu moralnego.
Pragnął przywrócić uniwersalne wartości, głębsze niż chrześcijańskie, do absolutnej wolności i samorealizacji.
Nietzscheanizm rozwijał się w Polsce w końcu XIX wieku i na początku XX wieku, przykładem jest sonet Leopolda Staffa „Kowal”.

Francuski filozof, laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury, twórca intuicjonizmu.
Postrzegał życie jako nieustanny strumień nowości z maszyny witalnej.
Krytyka poznania naukowego, skupienie na intuicji i instynkcie.
Każdy powinien mieć możliwość kierowania swoim działaniem, co zapewnia wolność.

Niemiecki filozof, pesymista.
Uważał, że istotą życia ludzkiego jest bezcelowy pęd, co prowadzi do cierpienia.
Przekonywał, że wyzwolenie można znaleźć w rezygnacji z pragnień i adaptacji do cierpienia.
Sztuka, według niego, może zatrzymać pęd woli, prowadząc do kontemplacji i ukojenia.
Zdefiniował współczucie jako etykę oraz wyzwolenie przez zrozumienie cierpienia innych.

Nirwana: Pojęcie z filozofii indyjskiej oznaczające zanik bytu indywidualnego, wyzwolenie od wszystkiego, co doczesne. W sztuce Młodej Polski symbolizuje brak pragnienia i wyzwolenie od ziemskich obaw.
Sztuka dla sztuki: Idee wyzwolenia sztuki spod wszelkich ograniczeń formalnych i treściowych oraz od pełnienia funkcji poza estetyką.
Katastrofizm: Przekonanie o nadchodzącym końcu cywilizacji i zagładzie świata.
Chłopomania: Zainteresowanie kulturą wsi, źródło inspiracji dla młodopolskich artystów.
Filister: Osoba ograniczona intelektualnie oraz duchowo, niezdolna do odczuwania czystej sztuki.
Synestezja: Środek stylistyczny polegający na łączeniu różnych wrażeń zmysłowych.
Poeci przeklęci (poètes maudits): Grupa poetów, których twórczość była nieakceptowana za życia, a po śmierci zyskała kult.
Franciszkanizm: Postawa życiowa oparta na ideach św. Franciszka z Asyżu, obejmująca ubóstwo, pokorę, i afirmację życia.

Kompozycja szopkowa dramatu z wymianą kwestii między postaciami i ich opuszczeniem sceny, charakterystyczna np. w "Weselu" Wyspiańskiego.

Kierunek artystyczny z kontrastowymi zestawieniami, deformacją; stawiający na wyrażenie wewnętrznego świata człowieka.

Kierunek przeniknięty do literatury z malarstwa, skoncentrowany na przekazywaniu subiektywnego obrazu chwil.

Nowy kierunek, zakorzeniony w przekonaniu o istnieniu niezbadanych zjawisk o znaczeniu dla egzystencji; posługiwanie się symbolami.

Styl jako odmiana modernizmu, charakteryzujący się tłem roślinnym, asymetrią oraz niecodziennym zdobnictwem.

Przykłady w poezji, takie jak utwór „Witajcie, kochane góry”, podkreślające harmonię z naturą.

Twórczość pokazująca zderzenie pragnień i wstydu, refleksja nad relacjami międzyludzkimi.
Temat wstydu i uległości w relacji kobiety przedstawionej w obiektowym charakterze.

Utwór jako manifest pokoleniowy związany z atmosferą schyłku XIX wieku.
Walka z uczuciem pustki i beznadziei rozważająca różne strategie radzenia sobie z ludzka egzystencją.