Encyklopedyczne Notatki z Zakresu Cyberprzestępczości, Prawa, Kryminalistyki i Zarządzania w Policji

CYBERPRZESTĘPCZOŚĆ

Według koncepcji Rady Europy o cyberprzestępczości (ETS. 185), do kategorii przestępstw komputerowych przeciwko bezpieczeństwu danych i systemów należą m.in. nielegalne przechwytywanie danych, hacking, nielegalna ingerencja w system oraz posiadanie narzędzi do ich popełnienia. Konwencja ta dopuszcza w ramach śledztwa zajęcie przedmiotów (komputerów, nośników) oraz kopiowanie danych, jednak nie zezwala na niszczenie narzędzi hackerskich podczas przeszukania.

Podpis elektroniczny technicznie polega na dołączeniu do dokumentu ciągu znaków obliczonego przy użyciu klucza prywatnego podpisującego. W kontekście informatyki śledczej kluczowe jest rozróżnienie nośników danych pod kątem wartości dowodowej: dyski twarde, taśmy streamerów czy pamięci ROM stanowią trwałe nośniki, podczas gdy pamięć RAM nie posiada wartości jako nośnik trwale zapisanych danych.

Jednoznacznym identyfikatorem komputera w sieci Internet jest adres IP. Zabezpieczając jednostkę centralną do badań, należy przede wszystkim chronić ją przed nieuprawnioną ingerencją oraz sporządzić protokół. Prawidłowe zabezpieczenie dysku twardego polega na ochronie przed uszkodzeniem mechanicznym i modyfikacją zawartości. Ustalenie sprawcy w sieci wymaga powiązania konkretnej osoby z zidentyfikowanym komputerem.

Sztuczna Inteligencja (AI) definiowana jest jako zachowania komputera, które w wykonaniu człowieka określa się mianem inteligentnych. Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce funkcjonuje pod nazwą e-Polska. Sama przestępczość komputerowa to szerokie pojęcie obejmujące czyny, w których komputer jest narzędziem lub przedmiotem, a także wszelkie bezprawne zachowania w procesie przetwarzania danych. Charakteryzuje się ona transgranicznością i przypadkowością ujawniania. Kluczowym elementem ochrony jest polityka bezpieczeństwa systemu informatycznego – dokument opisujący zabezpieczenia organizacyjne, logiczne i fizyczne.

PRAWO ADMINISTRACYJNE MATERIALNE

Zgodnie z ustawą o broni i amunicji, broń wojskowa nie mieści się w definicji broni tam zawartej (podlega innym przepisom). Podstawowymi istotnymi częściami amunicji są m.in. spłonki inicjujące spalanie materiału miotającego. Rozstrzygnięcia dotyczące pozwoleń na broń zapadają w drodze decyzji administracyjnej. Posiadacz broni musi pisemnie zawiadomić organ Policji o zmianie miejsca stałego pobytu w ciągu $14\,\text{dni}$. W przypadku utraty broni, Policję lub Żandarmerię Wojskową należy powiadomić w ciągu $24\,\text{godzin}$. Rejestracja nabytej broni musi nastąpić w terminie $5\,\text{dni}$.

Pozwolenie nie jest wymagane m.in. w przypadku ręcznych miotaczy gazu obezwładniającego. Przepisy zabraniają wydawania pozwoleń na broń szczególnie niebezpieczną. Broń palną pozbawioną cech użytkowych można posiadać na podstawie karty rejestracyjnej wydanej przez komendanta wojewódzkiego Policji. Zbywanie broni dopuszczalne jest między osobami posiadającymi pozwolenie na ten sam rodzaj broni.

W sprawach cudzoziemców zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony wydaje wojewoda. Karta pobytu przysługuje m.in. osobom, które uzyskały status uchodźcy. Wniosek o status uchodźcy należy złożyć w chwili przekroczenia granicy (wydawane jest wtedy tymczasowe zaświadczenie tożsamości). Decyzję o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium RP może wydać komendant oddziału Straży Granicznej lub komendant powiatowy Policji. Cudzoziemiec musi opuścić Polskę w ciągu $7\,\text{dni}$ od decyzji o wydaleniu. Areszt wobec cudzoziemca nie może trwać dłużej niż $90\,\text{dni}$ bez wydania decyzji o wydaleniu.

Zgromadzenie to zgrupowanie co najmniej $15\,\text{osób}$ zwołane w celu wspólnych obrad lub wyrażenia stanowiska. Impreza masowa (artystyczna/rozrywkowa) to wydarzenie na stadionie dla min. $1000\,\text{osób}$ lub w hali dla min. $300\,\text{osób}$. Organizator musi wystąpić o zezwolenie najpóźniej na $30\,\text{dni}$ przed terminem.

KODEKS POSTĘPOWANIA KARNEGO (KPK)

Dochodzenie w niezbędnym zakresie (art. 308 kpk) kończy się postanowieniem o umorzeniu, jeśli nie stwierdzono znamion czynu zabronionego. Powództwo cywilne w procesie karnym (proces adhezyjny) może wytoczyć pokrzywdzony, prokurator lub osoba najbliższa w razie śmierci pokrzywdzonego. Cofnięcie wniosku o ściganie jest możliwe za zgodą prokuratora (w postępowaniu przygotowawczym) lub sądu (w sądowym) do czasu uprawomocnienia wyroku.

Postępowanie sprawdzające służy ustaleniu, czy istnieje podstawa do wszczęcia śledztwa/dochodzenia i może trwać maksymalnie $30\,\text{dni}$. Jeśli podejrzanym jest policjant, śledztwo jest obligatoryjne. Czas zatrzymania liczy się od momentu poinformowania osoby o jej zatrzymaniu. Bezwzględny zakaz zatrzymania dotyczy dyplomatów (szefów przedstawicielstw). Nieletniego należy przekazać do sądu rodzinnego w ciągu $24\,\text{godzin}$.

Środki zapobiegawcze (np. poręczenie majątkowe, zakaz opuszczania kraju) stosuje się tylko wobec osoby, której przedstawiono zarzuty. Wyjątkiem jest tymczasowe aresztowanie, o którym decyduje sąd. Obrońca jest obligatoryjny, gdy oskarżony jest głuchy, niewidomy lub zachodzą wątpliwości co do jego poczytalności. Jako świadków nie wolno przesłuchiwać obrońców co do faktów powziętych podczas udzielania porady prawnej.

Wywiad środowiskowy w postępowaniu przygotowawczym zarządza prokurator. Decyzję o zachowaniu tożsamości świadka w tajemnicy (świadek anonimowy) podejmuje prokurator. Opinia biegłego jest oceniana swobodnie przez organ procesowy.

KRYMINALISTYKA I KRYMINOLOGIA

W kryminalistyce wzmocnienie śladów traseologicznych w sypkim podłożu wykonuje się lakierem do włosów. Ślady zapachowe należy przechowywać w chłodnym miejscu. Kaliber broni gładkolufowej określa się wagowo (liczba kul z funta ołowiu). Badania wariograficzne weryfikują m.in. wersje zdarzeń. W daktyloskopii „sadza angielska” służy do ujawniania śladów na jasnym papierze. Chelioscopia zajmuje się badaniem czerwieni wargowej.

Kryminologia definiuje ofiarę latentną jako osobę posiadającą tzw. „wiktymizera”. „Teoria wybitej szyby” podkreśla konieczność szybkiej reakcji na drobne objawy nieporządku. Zapobieganie predeliktualne to działania wobec osób, które jeszcze nie popełniły przestępstwa. Prohibicjonizm oznacza całkowity zakaz prostytucji, natomiast abolicjonizm karze za eksploatację prostytucji przy zakazie dyskryminacji samych prostytutek. Statystycznie najczęstszą przyczyną samobójstw u mężczyzn w Polsce (suicydologia) jest zła sytuacja ekonomiczna, a dominującą grupą wiekową są osoby między $20\,\text{a}\,30\,\text{rokiem}\,życia$.

ORGANIZACJA, ZARZĄDZANIE I PREWENCJA

Zarządzanie opiera się na cyklu: planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrolowanie. Struktury smukłe charakteryzują się wieloma szczeblami hierarchii, w przeciwieństwie do struktur płaskich. Zasada jedności kierownictwa wymaga, by podwładny miał tylko jednego przełożonego. W Policji styl dyrektywny (autokratyczny) jest preferowany w sytuacjach akcji lub operacji, choć w codziennym zarządzaniu dąży się do stylu konsultatywnego.

Służba prewencyjna opiera się na planach dyslokacji sporządzanych na podstawie analizy zagrożeń (nie rzadziej niż raz na kwartał). Dzielnicowy prowadzi arkusze nieletnich zagrożonych demoralizacją. W pomieszczeniach dla zatrzymanych (PDOZ) nie umieszcza się kobiet w ciąży od $7\,\text{miesiąca}$. Każde użycie broni palnej musi zostać zbadane pod kątem legalności przez bezpośredniego przełożonego.

Zarządzanie kryzysowe obejmuje cztery fazy: zapobieganie, przygotowanie, reagowanie i odbudowę. Stan wyjątkowy wprowadza Prezydent RP na wniosek Rady Ministrów. W działaniach pościgowych wyróżnia się pościg czołowy, równoległy i kombinowany. Dokumentacja sztabowa dzieli się na dokumenty dowodzenia (np. rozkaz), sprawozdawcze (np. dziennik działań) i pomocnicze.