ekonomia

Ekonomia jest to nauka zajmująca się badaniem zachowania podmiotów gospodarczych w dziedzinie wykorzystania ograniczonych środków, które mogą być w rozmaity sposób zastosowane w sferze produkcji, podziału, wymiany i konsumpcji.

Najważniejszym elementem tego określenia jest stwierdzenie, że środki stojące do dyspozycji zarówno poszczególnego podmiotu gospodarczego, jak i całego społeczeństwa są ograniczone, a ludzie stale chcą konsumować więcej niż są w stanie wytworzyć.

Ekonomia jest to nauka zajmująca się dokonywaniem wyborów dotyczących produkcji i dystrybucji dóbr i usług w świecie rzadkich czynników wytwórczych. Jest to nauka o tym, jak ludzie wykorzystują ograniczone zasoby w celu zaspokojenia nieograniczonych potrzeb. Odpowiada na pytanie co i jak powinno być produkowane?

Ekonomia jest jedną nauką, która bada związki i współzależności zachodzące w całej gospodarce narodowej w celu ustalenia warunków racjonalnego rozdysponowania środków i zmaksymalizowania korzyści podmiotów gospodarczych.

Pojęcie rzadkości odnosi się do luki miedzy ogólną suma dóbr i usług, których ludzie potrzebują, aby zaspokoić swoje różnorodne potrzeby, a możliwościami ich wytworzenia.

Gdyby nie występowało zjawisko rzadkości, nie byłoby powodów do studiowania ekonomii, a wiec poszukiwania odpowiedzi na pytanie, co, jak, ile i dla kogo wytwarzać, aby uzyskać jak największą efektywność ekonomiczną.

Teoria ekonomii wychodzi z założenia, że potrzeby ludzkie są nieograniczone, a środki będące do dyspozycji każdego społeczeństwa są ograniczone. Ta sprzeczność miedzy ograniczonymi środkami a nieograniczonymi potrzebami ludzkimi rodzi konieczność wyboru ekonomicznego. Powstaje pytanie jak rozdzielić ograniczone środki pomiędzy ich różne możliwe zastosowania.. To rozumowanie prowadzi do ważnego w teorii ekonomii pojęcia kosztu alternatywnego.

Koszt alternatywny to koszt zaniechanych możliwości. Mierzony jest on wartością tej produkcji, której nie realizujemy lub, z której rezygnujemy w tym celu, aby zwiększyć produkcję innych wartości.

Sposób rozumowania oparty na kosztach alternatywnych zwraca uwagę na racjonalność wyboru ekonomicznego, gdzie chodzi o to, żeby nie wybierać rozwiązania gorszego, jeśli istnieje rozwianie lepsze, które przynosi większe korzyści.

Przykład

Gromadzone oszczędności pieniężne można trzymać w domu w oczekiwaniu na osiągnięcie sumy umożliwiającej dokonanie większego zakupu np. zakupu mieszkania, ale można włożyć je do banku jako lokata długoterminowa, otrzymując z tego tytułu określony procent. Kosztem alternatywnym przetrzymywania pieniądza w domu jest wysokość utraconego procentu.

Gospodarka rynkowa to taki system gospodarczy, w którym plany działalności sporządzane są przez podmioty gospodarcze w warunkach decentralizacji i autonomii, a koordynacja tych planów następuje przez zdarzenia zachodzące na rynku.

Oznacza to, że wyroby przemysłowe i usługi nie są produkowane i oferowane odbiorcom na podstawie centralnie opracowanego planu państwowego, lecz na skutek decyzji producentów i na ich własna odpowiedzialność finansową. Współczesną gospodarkę rynkową charakteryzuje podział pracy, wymiana i swobodny wybór dokonywany przez producentów i konsumentów. Sumę tego rodzaju działań podejmowanych w celu zaspokojenia różnorodnych potrzeb konsumentów i producentów można nazywać gospodarowaniem.

Gospodarowanie- produkcja, podział, zaspokajanie potrzeb.

Dobro- każdy środek służący bezpośrednio lub pośrednio do zaspokojenia potrzeb ludzkich. Dobrem może być rzecz, usługa, stan.

Produkcja- polega na przekształceniu pewnych dóbr na inne dobra o nowych właściwościach fizycznych i chemicznych.

Gospodarka rynkowa jest systemem bardzo złożonym. Składa się z milionów różnych podmiotów jak gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa wytwarzające towary lub świadczące usługi, instytucje finansowe, administracja państwowa czy władze lokalne.

Wszystkie podmioty są ze sobą powiązane za pośrednictwem rynku.

Rynek jest forma więzi miedzy wszystkimi wymienionymi podmiotami. Jest to akt spotkania się kupującego ze sprzedającym , zespół warunków które doprowadzają do kontaktu w procesie wymiany dóbr i usług.

Konsumpcja- polega na zaspakajaniu potrzeb.

Pojęcie konsument będziemy identyfikować z gospodarstwem domowym.

Pojęcie i podstawowe typy podmiotów ekonomicznych

Podmiot ekonomiczny - jednostka ludzka lub zorganizowana grupa ludzi posiadająca określony zakres uprawnień w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej lub określony zakres własności w zakresie posiadania dóbr czy zasobów.

Najstarszy podmiot ekonomiczny to gospodarstwo domowe .

Gospodarstwo domowe jest dobrowolnym związkiem ludzi zamieszkujących i podejmujących decyzje finansowe dotyczące sposobu zarobkowania i wydawania zarobionych pieniędzy.

Warunkiem istnienia gospodarstwa domowego jest praca zarobkowa przynajmniej jednego członka rodziny, za co otrzymuje on określone dochody, które są wydawane na bieżącą konsumpcję lub mogą być oszczędzane np. w bankach.

Przedsiębiorstwem -(zorganizowana grupa ludzi) nazywamy podmiot gospodarczy prowadzący na własny rachunek działalność produkcyjna lub usługową w celu osiągnięcia określonych korzyści.

Zatrudnia ono różnorodne czynniki (pracę, kapitał, ziemię) w celu wytworzenia określonych dóbr lub świadczenia określonych usług, które sprzedaje na rynku innym przedsiębiorstwom, gospodarstwom domowym lub innym podmiotom. Celem każdego przedsiębiorstwa jest generowanie zysku, który jest nadwyżką przychodów płynących ze sprzedanej produkcji nad jej kosztami wytworzenia. Zysk jest więc traktowany jako podstawowy cel działalności przedsiębiorstwa.

We współczesnej gospodarce istnieją trzy źródła uzyskiwania dochodu przez (GD):

• z pracy (płaca)

• własności (ziemi -renta lub kapitału -zysk, procent)

• różne formy świadczeń od państwa (zasiłki, stypendia) oraz od instytucji finansowych (renty, emerytury)

Przedsiębiorstwo -(zorganizowana grupa ludzi) -jednostka gospodarcza , która w oparciu o czynniki wytwórcze wytwarza i sprzedaje dobra w celu uzyskania nadwyżki korzyści-przychodów nad kosztami, czyli dąży do maksymalizacji zysku. Z punktu widzenia celu istnienie przedsiębiorstwa uzależnione jest od istnienia rynku. Pojawienie się przedsiębiorstwa stanowiło pewną innowacje społeczną a oznaczało to bowiem:

• oddzielenie procesu konsumpcji i produkcji,

• specjalizację wytwórców i wzrost wydajności

• dostosowanie produkcji dóbr i usług do potrzeb nabywców

Państwo- to różne instytucje i organy władzy gospodarczej występujące także w roli właściciela dóbr i zasobów a także czynnika kształtującego samo prawo gospodarcze , a więc określony typ ustroju gosp. W ramach państwa wyróżnić można takie podmioty jak:

• instytucje finansowe

• podmioty demokracji gosp.

Instytucje finansowe charakteryzują się tym, że prowadzą transakcje, których przedmiotem jest sprzedaż kapitału lub jego użyczenie, a który posiada postać papiery wart., gotówki. Do tego typu instytucji nalezą : banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, giełdy itd. Spełniają one istotną rolę na rynku, gdyż mogą przyczyniać się do jego rozkwitu.

Natomiast wspólną cechą podmiotową demokracji gosp. jest fakt że przyjmują one formę organizacji społecznych i zawodowych, wyrażają interesy rożnych grup i dążą do realizacji związanych z nimi zamierzeń .Wywierają więc na inne podmioty ekonomiczne wpływ, który przyjąć może różne formy( rokowania, strajk, blokady).

Ruch okrężny pomiędzy przedsiębiorstwami a gospodarstwami domowymi

Rysunek ilustruje ruch okrężny pomiędzy gospodarstwami domowymi i przedsiębiorstwami. Krąg wewnętrzny ilustruje przepływy zasobów rzeczowych>Gospodarstwa domowe dostarczają usługi czynników produkcji przedsiębiorstwom, które wykorzystują te czynniki w produkcji dóbr i usług dla gospodarstw domowych.

Krąg zewnętrzny ukazuje odpowiadające transferom zasobów rzeczowych przepływy pieniężne (płatności). Przedsiębiorstwa wypłacają gospodarstwom domowym dochody czynników wytwórczych, gospodarstwa domowe z kolei zapewniają wpływy przedsiębiorstwom, wydając swoje dochody na dobra i usługi wytwarzane przez przedsiębiorstwa.

Rysunek sugeruje również ze istnieją trzy sposoby mierzenia rozmiarów działalności gospodarczej. Możemy zatem mierzyć:

• wartość wytworzonych dóbr,

• poziom dochodów czynników produkcji, który reprezentuje wartość dostarczonych przez nie usług

• wartość wydatków na dobra i usługi

Podział ekonomii:

• Ze względu na sądy opisowe i wartościujące:

• Ekonomia pozytywna

• Ekonomia normatywna

• Ze względu na podmioty:

• Mikroekonomia

• Makroekonomia

• Ekonomia pozytywna koncentruje się na wypracowaniu najbardziej uniwersalnych narzędzi i metod analizy ekonomicznej w celu możliwie bezstronnego uogólnienia procesów gospodarczych i mechanizmów ekonomicznych. Skupia się na badaniu czynników rządzących działalnością człowieka.

Ekonomia pozytywna odpowiada na pytanie: w jaki sposób funkcjonuje gospodarka, co określa podział dochodu. Celem dociekań jest zrozumienie obiektywnego stanu rzeczy w gospodarce. Co i jak jest, dlaczego tak jest?

Podejście to unika stwierdzeń, co jest dobre a co złe, czy co jest korzystne a co niekorzystne.

• Ekonomia normatywna koncentruje się na tworzeniu określonego systemu poglądów wartościujących, na opracowaniu określonej ideologii umożliwiającej interpretację różnych zjawisk i procesów gospodarczych.

Ekonomia normatywna rozważania ekonomiczne łączy z rozważaniami etycznymi. Sądy normatywne odpowiadają na pytanie co i jak powinno być w gospodarce?

• Mikroekonomia

Mikroekonomia- część ekonomii, która koncentruje się na decyzjach podejmowanych przez poszczególne podmioty gospodarcze: gospodarstwa domowe, firmy, rząd oraz na funkcjonowaniu poszczególnych rynków , jakimi są rynki czynników wytwórczych i produktów.które funkcjonują w ramach gospodarki narodowej i które ekonomiści mierzą, wyjaśniają, przewidują popyt na poszczególne produkty np. kalkulatory, rowery itd.

Mikroekonomia zajmuje się badaniem zachowania indywidualnych podmiotów gospodarczych, zakładając najczęściej ekstremalne warunki gospodarowania, tzn. doskonałą konkurencję lub pełny monopol. Bada współzależności różnych kategorii kosztów produkcji, cen, produktywności czynników produkcji, przy najbardziej racjonalnym wykorzystaniu istniejących zasobów produkcyjnych.

W mikroekonomii najważniejsze jest zrozumienie konkretnych rynków. Aby osiągnąć ten stopień szczegółowości pomija się wiele związków z innym rynkami.

Znaczna część pracy ekonomistów związana jest z analizą mikroekonomiczną, to znaczy, z interpretacją zjawisk mających miejsce na rynku i związanych z dokonywaniem osobistych wyborów przy zakupach towarów. Kwestie będące przedmiotem zainteresowania mikro ekonomistów mogą wyglądać następująco: Co określa cenę poszczególnych dóbr i usług? Co określa wielkość produkcji poszczególnych firm czy gałęzi przemysłu? Co określa wysokość płac , które otrzymują pracownicy?, stopę procentową, którą otrzymują pożyczkodawcy?, zyski uzyskiwane przez przedsiębiorstwa?, w jaki sposób poszczególne narzędzia polityki rządu, jak ustawy dotyczące poziomu płac minimalnych, reglamentacja cen, cła i podatki wpływają na cenę i poziom produkcji na poszczególnych rynkach?

• Makroekonomia

Ekonomiści interesują się ponadto mierzeniem, wyjaśnianiem i przewidywaniem działania całego systemu gospodarczego. Aby to osiągnąć studiują szeroko pojęte działy gospodarki, w tym np. całkowitą produkcję wszystkich firm produkujących dobra i usługi.

Makroekonomiajest badaniem gospodarki narodowej jako całości lub też badaniem jej znaczącej części. Odnosi się do „ogólnego obrazu”, a nie szczegółów działalności gospodarczej danego kraju.

Zamiast skupiać swoją uwagę na tym, ile rowerów i telewizorów zostało sprzedanych w danym okresie, makro ekonomiści obserwują jakie są całkowite zakupy dóbr i usług dokonywane przez konsumentów, albo też, ile środków finansowych wydają wszyscy producenci na budowę nowych zakładów i wyposażenie do nich. Zamiast śledzenia ceny dobra na danym rynku, makroekonomia śledzi ogólny poziom cen lub ich średnią. Zamiast skupiać się na stawce płacy, liczbie zatrudnionych hydraulików lub listonoszy, makro ekonomiści badają dochody wszystkich zatrudnionych i globalną liczbę wszystkich zatrudnionych w całej gospodarce. Krótko mówiąc, makroekonomia zajmuje się badaniem krajowej produkcji bezrobocia i inflacji.

Makroekonomia bada współzależności między takimi agregatami jak dochód narodowy, wydatki na konsumpcję, wydatki na inwestycje, oszczędności, dochody i wydatki budżetu państwa, bilans handlowy i płatniczy kraju, popyt i podaż pieniądza, poziom cen i bezrobocia w kraju. Badanie związków pomiędzy tymi zjawiskami ma na celu wykazanie przyczyn niepełnego wykorzystania zdolności produkcyjnych i niepełnego zatrudnienia siły roboczej oraz ustalenie warunków zaradczych prowadzących do lepszego wykorzystania istniejącego zasobu czynników produkcji. Makroekonomia akcentuje niezbędność ingerencji państwa w celu doprowadzenia do lepszego wykorzystania istniejących zdolności produkcyjnych, zmniejszenia rozmiarów bezrobocia, obniżenia stopy inflacji oraz zmniejszenia nadmiernych rozpiętości w podziale dochodów.

Typowe zagadnienia znajdujące się w kręgu zainteresowania makroekonomii obejmują:

1. co określa ogólny poziom cen?

2. co określa poziom produkcji krajowej i dochodu narodowego?

3. jakie skutki wywiera polityka monetarna i budżetowa rządu na ogólny poziom cen, dochodu, zatrudnienia, bezrobocia?

4. Jakie kroki może podjąć rząd (jeżeli w ogóle może) dla zwalczenia bezrobocia, inflacji, recesji?

Cele i narzędzia makroekonomiczne

I. Cele, które będzie realizował rząd poprzez swoje instytucje

1. Produkcja

a) wysoki poziom nominalnego i realnego PKB (PNB i DN)

b) wysoka stopa wzrostu gospodarczego i rozwoju społeczno – ekonomicznego

2. Zatrudnienie

a) pełne wykorzystanie zasobów pracy

b) niski poziom bezrobocia przymusowego

3. Ceny i inflacja

a) stabilizacja poziomu cen w gospodarce

4. Wymiana międzynarodowa

a) równowaga w bilansie płatniczym

b) stabilność kursów walutowych

5. Podział dochodów

a) bardziej sprawiedliwy (wyrównany podział dochodów w gospodarce)

II. Narzędzia

1. Polityka fiskalna

a) wydatki publiczne

b) dochody budżetowe w tym główną rolę odgrywają podatki

2. Polityka pieniężna (monetarna)

a) kontrola podaży pieniądza

b) kształtowanie stóp procentowych

3. Polityka dochodowa

a) polityka kształtowania cen w gospodarce (od rynkowego kształtowania do cen administrowanych)

b) kształtowanie dochodów

4. Stosunki międzynarodowe

a) polityka handlu zagranicznego

b) oddziaływanie na kursy walutowe

Funkcje makroekonomii

1. Poznawcza – ekonomia dostarcza wiedzy o zjawiskach i procesach gospodarczych, o rządzących nimi prawidłowościach oraz o ich przyczynach i skutkach.

2. Aplikacyjna – polega na tym, że jej ustalenia i wynikające z nich wnioski to wskazówki przydatne w polityce gospodarczej podejmowanej przez rządy państw. Wskazówki te ułatwiają podejmowanie decyzji, a tym samym oddziaływanie rządu na przebieg procesów gospodarczych

Zmienne makroekonomiczne

• Produkt gospodarki- to dobra/ usługi powstałe w wyniku działalności gospodarczej

• Nakłady- praca (czas, umiejętności) ludzi oraz wykorzystanie kapitału i ziemi do wytworzenia produktu

• Konsumpcja, inwestycje- to zmienne pokazujące przeznaczenie produktu

• Ceny względne- to płace, stopy procentowe, kursy walutowe

• Ceny nominalne- to ogólny poziom cen oraz także kursy walutowe

Podsumowując możemy powiedzieć że makroekonomia:

- analizuje zachowania gospodarki jako całości

- bada zmiany wielkości agregatowych występujących w życiu gospodarczym

- w centrum zainteresowania jest: ogólny poziom produkcji, zatrudnienia, bezrobocia i cen w danym kraju.

Różnica pomiędzy mikro- i makroekonomią polega na tym, że mikroekonomia patrzy na gospodarkę narodową przez pryzmat przedsiębiorców i konsumentów, z punktu widzenia maksymalizacji ich korzyści, podczas gdy makroekonomia w analizie gospodarki posługuje się w swych badaniach wielkimi agregatami. (Zmiennymi)