GS 4.3- 4.4
4.3 revoluties
Kenmerken democratische revolutie
1) verlichtings ideeën
2) democratisch bestuur
3) grondwet wordt opgesteld
Oorzaken voor Amerikaanse revolutie
1- Veel inwoners zijn niet in Europa geboren en voelen daarom geen connectie met Groot-Brittannië
2- Koloniën vonden het onrechtvaardig dat zij belasting moesten betalen zonder vertegenwoordiging
3- Kolonisten kwamen in aanraking met verlichte ideeën
De Amerikaanse revolutie (1765-1783) was de onafhankelijkheidsstrijd van de 13 Britse koloniën in Noord-Amerika tegen Groot-Brittannië
Oorzaken van de Franse revolutie
ongelijkheid (3 standen)
financiële crisis (Frankrijk had schulden)
slechte oogsten & honger (hoge prijzen)
verlichtings ideeën (vrijheid, gelijkheid..)
zwak leiderschap (Lodewijk XVI)
De Franse revolutie (1798-1799) was een periode waarin het Franse volk in opstand kwam tegen de absolute koningschap en de ongelijkheid.
4.4 verlichting en slavernij
De opstand in Saint-Domingue bleek veel heviger dan de Fransen hadden verwacht. Dat kwam onder meer door de invloed van de Verlichting en de democratische revolutie in Frankrijk zelf. De opstand leidde tot de onafhankelijkheid van het land, dat de naam Haïti kreeg.
Haïtiaanse revolutie
Zoals in alle plantagekoloniën in Amerika bestond ook in Saint-Domingue een samenleving met verschillende sociale lagen. De rijke, witte plantagehouders en de Franse bestuurders stonden bovenaan en hadden de meeste macht. In totaal waren er rond 1790 in Saint-Domingue zo’n 31.000 Europeanen, 28.000 vrijgemaakte slaven en zo’n 465.000 mensen in slavernij.
De vrijgemaakte slaven eiste volledige gelijke rechten voor zichzelf, maar was niet voor de afschaffing van slavernij. De slaafgemaakte wilden wel een einde aan slavernij.
Een eind maken aan slavernij in 1794 bleek niet het einde te zijn. Nu ontstond onder de opstandelingen een hevige machtsstrijd. Uiteindelijk schaarden vele zich achter de zwarte militair leid Toussaint Louverture*. Toen napoleon in Frankrijk aan de macht kwam, veranderde de situatie in Saint-domingue opnieuw. Napoleon wilde de slavernij weer invoeren en lier Louverture arresteren. Maar Napoleon’s troepen werden verslagen door het leger van Louverture.
In 1804 werd het eiland alsnog onafhankelijk on de naam Haïti. De naam was ontleend aan de taal van het inheemse Tiano-volk en rekende zo af met het koloniale verleden. In de grondwet stond dat slavernij en onderscheid van kleur verboden waren.
Opstanden in Nederlandse koloniën
Het plantagesysteem in het Caribische gebied, Zuid- en Noord- Amerika was in de 18e eeuw verder uitgebouwd door de Europeanen. Producten zoals suiker, tabak en katoen waren zeer gewild in Europa. Daardoor nam het aantal plantages toe en groeide de trans-Atlantische slavenhandel.
Regelmatig kwamen slaafgemaakten in opstand. Dat leidde soms tot een tijdelijke verbetering van omstandigheden, maar nooit tot afschaffing van slavernij. Wel slaagden sommigen erin om te ontsnappen van de plantage.
In Suriname zorgden de marrons* ervoor dat in de tweede helft van de 18e eeuw grote problemen voor plantagehouders. Gewapende marrons en bevrijde slaven voerden toen onder hun leider Boni een harde guerrillaoorlog tegen het Nederlandse gezag.
Een opstand in 1795 op Curacao - onder leiding van de tot slaaf gemaakte Tula- mislukte ook. Deze opstand was beïnvloed door de democratische revoluties in Frankrijk en de Nederlandse Republiek, en ook door het voorbeeld van het nabijgelegen Saint-Domingue. Maar Tula werd gevangengenomen. Hij werd op gruwlijke wijze executeerd.
De Europese heersers in de koloniën zetten al hun macht en militair vermogen in om het slavernijsysteem in stand te houden.
Verlicht denken over slavernij en de mensheid
Lange tijd had men in heel Europa geen moeite met de Europese slavenhandel en de slavernij in de verafgelegen koloniën. Maar eind 18e eeuw kwam er vanuit verlichte kringen wel scherpe kritiek op het kolonialisme en de mensonterende omstandigheden.
Mens en beschaving
Tijdens de verlichting discussieerden verlichte denkers ook over de mens zelf. Zij dachten na over een aantal kwesties die onderling samenhingen.
1- Hoe is de mens onstaan?
Volgens de bijbel waren alle mensen afstammelingen van Adam en Eva, de eerste door God geschapen mensen. Verlichte denkers vatten dat verhaal meer symbolisch op, niet als letterlijke waarheid. Hoe mensen dan wel waren ontstaan, was onduidelijk.
2- Bestaan er verschillende menselijke soorten?
Ook op deze vragen hadden verlichte denkers geen overtuigend antwoord; er werd volop over gediscussieerd. Dat de chimpansee geen mensensoort was maar een aap, was in 1700 bijvoorbeeld nog een onbesliste discussie.
Alle onderzoekers waren het erover eens dat wit de oorspronkelijke kleur van de mens was geweest.
3- Hoe ontwikkelen samenlevingen zich?
Verlichte denkers stelden dat menselijke samenlevingen zich ontwikkelen van primitief naar beschaafd. Dit zou samenhangen met de dominante vorm van bestaan: van jagen, via veeteelt en landbouw, naar commerciële samenlevingen.
Ze meenden dat ook primitieve volken zich konden ontwikkelen en dus niet minderwaardig waren, maar ze typeerden vele volken wel als nog niet beschaafd.
Pleidooien voor en tegen afschaffing
De verlichte debatten over de mensheid beïnvloedden het denken van zowel voorstanders als tegenstanders van slavernij.
Eind 18e eeuw werd in Groot-Brittannië een eerste organisatie tegen slavernij opgericht. De aanhangers ervan konden dat slavernij mensonwaardig was en dat elk mens recht heeft op vrijheid. De strijd om afschaffing van de slavernij riep veel tegenstand op.
Bestuurders en ondernemers vreesden dat afschaffing van slavernij hun macht en rijkdom zou ondermijnen.
de voorstanders gingen theorieën uitwerken die moesten bewijzen dat niet witte mensen wel degelijk minderwaardig waren en daarom ondergeschikt moesten blijven of leiding nodig hadden van witte mensen. Zo bleek dat het verlichte denken over de verschillen tussen mensen een voedingsbodem had gelegd voor het wetenschappelijk racisme in de 19e eeuw.